Regionalna Dyrekcja
Ochrony Środowiska w Bydgoszczy

2 lutego, w rocznicę podpisania Konwencji o ochronie obszarów wodno-błotnych, przypada Światowy Dzień Mokradeł. W tym roku dzień ten świętujemy pod hasłem „Tereny podmokłe i wiedza tradycyjna: świętowanie dziedzictwa kulturowego”. Globalna kampania podkreśla ponadczasową rolę wiedzy tradycyjnej w utrzymaniu ekosystemów mokradeł i zachowaniu tożsamości kulturowej.

Tereny podmokłe są niezbędne dla bioróżnorodności, i chociaż zajmują zaledwie około 6% powierzchni Ziemi, to:

- właśnie na tych terenach, żyje lub rozmnaża się 40% wszystkich gatunków roślin i zwierząt,

- magazynują dwukrotnie więcej węgla niż wszystkie lasy na Ziemi razem wzięte,

- pochłaniają każdego roku około 1% emisji CO₂.

Mokradła w województwie kujawsko-pomorskim

Najcenniejsze przyrodniczo obiekty wodno-błotne i mokradłowe w Kujawsko-Pomorskiem zostały objęte ochroną w postaci rezerwatów przyrody i obszarów Natura 2000.

Jednym z takich cennych obiektów jest, udostępniony do zwiedzania, rezerwat przyrody Jeziorka Kozie - słynący z tego, że po tafli tamtejszych jezior pływają tajemnicze wyspy. Jego głównym zadaniem jest ochrona unikatowej przyrody oraz niezwykle rzadkich torfowisk. Miejsce to jest domem dla wielu gatunków roślin i zwierząt, często zagrożonych i objętych ochroną – dlatego należy poruszać się wyłącznie wyznaczonymi szlakami. W tym celu wybudowano drewniane kładki, dzięki którym można poruszać się po przeznaczonym dla wędrowców terenie i nie niszczyć zieleni znajdującej się w pobliżu jezior.

Na szczególną uwagę tego miejsca zasługuje takie cudo jak mszary kępowo-dolinowe. Są to obszary porośnięte mchem i niewielkimi krzakami i karłowatymi drzewami. Tego typu zbiorowiska roślin występują wyłącznie na terenach mokrych. Niestety, ze względu na nadmierne osuszanie terenów podmokłych oraz eksploatację torfowisk, mszary występują coraz rzadziej.

Warto zwrócić też uwagę na występujące w tym miejscu rosiczkę okrągłolistną czy rosiczkę długolistną. Są to jedne z nielicznych, występujących w Polce, roślin owadożernych.

W skład rezerwatu Jeziorka Kozie wchodzą cztery zagłębienia, wypełnione wodą. Trzy z nich to nieduże jeziora leśne, natomiast czwarty zbiornik jest w całości zarośnięty i pozbawiony lustra wody. Stopniowe zarastanie luster wody jest typowe podczas tworzenia się torfowisk wysokich.

Rezerwat Jeziorka Kozie słynie z dziwnych, pływających wysp, które są niczym innym jak dywanem roślinności bagiennej i bryłami torfu oderwanymi od brzegu. Podczas silniejszych wiatrów luźniejsze części brzegu jeziora oddzielają się i wypływają majestatycznie na jezioro, tworząc widok unikatowy na skalę kraju.

Innym, cennym przyrodniczo obiektem jest obszar Natura 2000 Dolina Noteci – okrzyknięty w plebiscycie National Geografic – mianem najpiękniejszego miejsca w Polsce, chronionego w ramach sieci Natura 2000.

Obszar, w górnym biegu rzeki, wyróżnia się dzięki torfowiskom, zalewowym łąkom, trzcinowiskom, sieciom kanałów, starorzeczom i dołom potorfowym a także łęgom. Ale jest to przede wszystkim bardzo ważny korytarz ekologiczny łączący mokradła Europy Wschodniej i Zachodniej, szczególnie ważny dla ptaków migrujących. Wśród rzadkich i cennych gatunków tu występujących należy wymienić przede wszystkim zimorodka, wąsatkę, podróżniczka, rybitwę czarną czy kanię rudą. W tym rejonie, spotkać można mnóstwo żurawi, gęsi i łabędzi, a niezwykłą atrakcję ornitologiczną stanowią loty młodych bocianów.

Obszar Natura 2000 został tu utworzony także dla unikatowej roślinności. Najcenniejszym z punktu widzenia ochrony jest kaldezja dziewięciornikowata, przedstawiciel rodziny żabieńcowatych, która w Polsce występuje głównie w dolinie Noteci.

Obszar stanowi też ważne siedlisko dla bobrów i wydr.

Dolina Noteci jest idealnym miejscem do uprawiania zarówno biernego, jak i czynnego wypoczynku – to region atrakcyjny dla wędkarzy, ornitologów oraz turystyki kajakowej i rowerowej.

Realne działania na rzecz ochrony mokradeł

Na początku 2026 r., w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów, poinformowano o pracach nad projektem uchwały rządu, dotyczącej przyjęcia „Strategii ochrony obszarów wodno-błotnych w Polsce wraz z Planem działań”. Za przygotowanie strategii odpowiedzialny jest resort klimatu i środowiska, a przyjęcie projektu uchwały dotyczącej strategii ochrony obszarów wodno-błotnych w Polsce planowane jest na trzeci kwartał 2026 r.

Przygotowywana strategia będzie określać trzy główne cele:

Cel I (Torfowiska): Redukcja emisji gazów cieplarnianych o 30% i ochrona bioróżnorodności.

Cel II (Ekosystemy wodne): Poprawa bioróżnorodności, wspieranie naturalnych procesów oraz zwiększenie retencji wody.

Cel III (Sieć Ramsar): Utrzymanie i wzmocnienie ochrony mokradeł w ramach sieci obszarów o znaczeniu międzynarodowym (Konwencja Ramsarska).

Celem nadrzędnym Strategii będzie stworzenie warunków dla utrzymania lub przywrócenia (wzmocnienia) powiązań funkcji ekologicznych z usługami ekosystemowymi zapewnianymi przez mokradła – zarówno w celu ochrony różnorodności biologicznej, jak i umożliwienia trwałego i zrównoważonego korzystania z mokradeł przez ludzi.

***

Pamiętajmy o niezwykłej roli mokradeł m.in. w walce ze zmianami klimatycznymi, powodziami i suszą, i chrońmy mokradła, bo to nasi najwięksi sprzymierzeńcy w walce o lepszą przyszłość planety.