Światowy Dzień Mokradeł
02.02.2026
Czym są mokradła i dlaczego tak ważne jest ich zachowanie? Jakie działania można podejmować, by je chronić? Światowy Dzień Mokradeł to dobry pretekst by pochylić się nad tymi zagadnieniami.
Dziś, w 55 rocznicę podpisania Konwencji Ramsarskiej, obchodzimy Światowy Dzień Mokradeł. Konwencja została podpisana w 1971 r., by chronić obszary wodno-błotne wraz z zamieszkującymi je populacjami ptaków. To dobra okazja, by zwrócić wzrok na te niezwykle cenne przyrodniczo tereny. Ale czym tak naprawdę są mokradła? To termin bardzo szeroki obejmujący m.in. doliny rzeczne, zbiorniki wodne i całe spektrum terenów podmokłych, jak chociażby torfowiska. Elementem wyróżniającym te obszary jest przynajmniej okresowa obecność wody i niezwykłe bogactwo siedlisk i gatunków.
Na terenie województwa mazowieckiego mokradła reprezentują m.in. doliny rzek, których przeważające fragmenty zostały objęte ochroną w ramach Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000 z uwagi na bogactwo gatunkowe ptaków i obecność cennych siedlisk. Są wśród nich m.in. Dolina Dolnego Bugu, Dolina Dolnej Narwi, Dolina Liwca, Dolina Środkowego Świdra, Dolina Pilicy, Dolina Omulwi i Płodownicy, Dolina Wkry i Mławki, Dolina Środkowej Wisły i Kampinoska Dolina Wisły, Dolina Zwoleńki oraz Dolina Przysowy i Słudwi. W bezpośrednim sąsiedztwie koryt niektórych z tych rzek występują cenne łęgi (lasy okresowo zalewane wodą) - głównie wierzbowe i topolowe. Uzależnione od obecności wody są także olsy - lasy coraz rzadsze w naszym krajobrazie. Te najlepiej zachowane w naszym województwie można zobaczyć w licznych na Mazowszu rezerwatach, a także w granicach Kampinoskiego Parku Narodowego.
Wartościowe siedliska i gatunki zwierząt innych niż ptaki przyczyniły się do utworzenia wielu obszarów siedliskowych Natura 2000, takich jak Bagno Całowanie (jedno z największych torfowisk nizinnych w centralnej Polsce), Bory bagienne i torfowiska Karaska, czy Podebłocie z mozaiką podmokłych siedlisk i ostoją żółwia błotnego. Torfowiska są też chronione w licznych mazowieckich rezerwatach przyrody, takich jak Torfowisko Serafin, Torfowisko Karaska, Okólny Ług czy Torfy Orońskie.
O tym jak ważne są mokradła dla ochrony przyrody województwa mazowieckiego świadczy obejmowanie ochroną rezerwatową kolejnych tego typu siedlisk. Tylko w 2025 r. na terenie Mazowsza wyznaczono nowe rezerwaty: Skwarne Bagna, chroniący kompleks wodno-torfowiskowy i Stawy Osuchowskie, będący ważnym obiektem dla retencji wód. Dodatkowo znacząco powiększono rezerwat Gołuska Kępa, który chroni nadwkrzańskie łęgi i rezerwat Olsy Płoszyckie, obejmujący jeden z lepiej zachowanych w województwie kompleksów olsów. W najbliższych latach planowane jest ustanowienie kolejnych rezerwatów, których znaczna część będzie chronić właśnie mokradła. Często objęcie ich ochroną rezerwatową jest jedyną szansą na zachowanie tych bardzo delikatnych siedlisk.
Mokradła to niestety tereny bardzo wrażliwe na zmiany poziomu wody – zarówno te naturalne, jak i powodowane przez człowieka. W drugiej połowie XX w. przeprowadzono wiele działań melioracyjnych, które doprowadziły do degradacji tych obszarów. Od kilku lat coraz częściej obserwujemy okresy z bardzo niskim poziomem wód gruntowych, ale też wyjątkowo niskie stany wód w rzekach. To wszystko powoduje, że zachowanie mokradeł staje się coraz większym wyzwaniem. Nie bez powodu najcenniejsze z nich można dziś obserwować w rezerwatach przyrody, parkach narodowych czy obszarach Natura 2000. Objęcie ich ochroną umożliwiło ograniczenie inwestowania i podejmowanie działań ochronnych, takich jak powstrzymanie zarastania czy też zatrzymywanie odpływu wody. Warto też pamiętać o tym, że tereny podmokłe mają sprzymierzeńca w postaci bobra europejskiego. Jego działalność, choć często powodująca konflikty z gospodarką prowadzoną przez człowieka, ma ogromny wpływ na wzrost naturalnej retencji wody w środowisku.