W celu świadczenia usług na najwyższym poziomie stosujemy pliki cookies. Korzystanie z naszej witryny oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu. W każdym momencie można dokonać zmiany ustawień Państwa przeglądarki. Zobacz politykę cookies.

Informator ekonomiczny

Informacje ogólne

Położenie geograficzne, ludność, obszar, stolica, język urzędowy

Położenie geograficzne: Republika Mołdawii jest niewielkim krajem, bez dostępu do morza (z jedynie kilkusetmetrowym dostępem do Dunaju), położonym w południowo-wschodniej części Europy. Od zachodu graniczy z Rumunią a od północy, wschodu i południa z Ukrainą.

Ludność: liczba ludności Republiki Mołdawii wg ostatniego powszechnego spisu ludności (2014 r.) wynosiła 2 804 801 osób (dane statystyczne nie uwzględniają separatystycznego regionu Naddniestrza).

Obszar: powierzchnia Republiki Mołdawii wynosi 33 842 km². Największa odległość z północy
na południe kraju wynosi 350 km, natomiast z zachodu na wschód 150 km.

Stolica: stolicą kraju jest Kiszyniów (Chișinău), którego liczba mieszkańców wg ostatniego powszechnego spisu ludności (2014 r.) wynosiła 532 500 mieszkańców.

Język urzędowy: na mocy orzeczenia Sądu Konstytucyjnego z 5 grudnia 2013 r., językiem państwowym jest język rumuński (w kraju toczy się spór o nazwę języka – rumuński bądź mołdawski – który to język w swojej wersji literackiej jest w pełni tożsamy z rumuńskim). Poza centralną częścią kraju w powszechnym użyciu, szczególnie w dużych miastach oraz Gagauzji, jest język rosyjski, który nie jest jednak językiem państwowym. Język rosyjski dominuje również na terenie separatystycznego Naddniestrza.

Warunki klimatyczne

Republika Mołdawii leży w strefie klimatu umiarkowanego ciepłego o cechach kontynentalnych. Występują cztery, asymetryczne czasowo pory roku, zdominowane przez długie, upalne i suche lato. Zima nie trwa dłużej niż 4 miesiące, jednak może być bardzo śnieżna. W porównaniu z polskim klimatem, wiosna i jesień są bardzo krótkie. Średnia temperatura powietrza w styczniu wynosi od -7° C na północy do -4° C na południu, zaś w lipcu odpowiednio, od 19° C do 25° C. Średnia roczna suma opadów waha się od 400 mm na południowym wschodzie do 550 mm na północnym zachodzie kraju.

Główne bogactwa naturalne

Republika Mołdawii nie posiada znaczących zasobów surowców naturalnych. Znaczenie gospodarcze mają jedynie złoża wapieni, granitu, piaskowców i gliny. Większość surowców, w tym energetyczne, jest importowanych. Podstawowym bogactwem naturalnym Republiki Mołdawii są żyzne gleby. Aż na 75% terytorium kraju występują czarnoziemy.

System walutowy, kurs i wymiana

Mołdawski lej (MDL) od połowy 1995 roku jest walutą swobodnie wymienialną w transakcjach na rachunku bieżącym, zgodnie z kryterium Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Kurs wymiany waluty ustalany jest przez Narodowy Bank Mołdawii (BNM) na podstawie kursu kształtującego się na rynku międzybankowym. Operacje wymiany walut mogą być dokonywane przez banki, giełdy oraz punkty wymiany walut (kantory) obsługujące klientów indywidualnych.

Na obszarze tak zwanej „Naddniestrzańskiej Republiki Mołdawskiej” obowiązującą walutą jest „rubel naddniestrzański”. Jest to jednostka monetarna niewymienialna i nieakceptowana nigdzie poza terytorium Naddniestrza. W Tyraspolu i innych miastach regionu znajdują się punkty wymiany walut (banki, kantory), w których można wymienić waluty wymienialne na „rubla naddniestrzańskiego”.

W niektórych punktach wymiany walut zarówno w części Republiki Mołdawii znajdującej się pod kontrolą jej władz konstytucyjnych, jak i w regionie separatystycznym sporadycznie przyjmowany jest (po mało korzystnym kursie) złoty polski.

Religia

Ok. 98% społeczeństwa Republiki Mołdawii deklaruje wyznanie prawosławne (85% parafii podlega Patriarchatowi Moskiewskiemu, zaś 15% – Rumuńskiemu), są też wyznawcy innych konfesji: baptyści – 1,0%; świadkowie Jehowy – 0,7%; zielonoświątkowcy – 0,4; adwentyści – 0,3%; katolicy – 0,1%; agnostycy – 0,2%.

Wykaz świąt państwowych

  • 1 stycznia – Nowy Rok,
  • 7-8 stycznia – Boże Narodzenie (także 25 grudnia),
  • 8 marca – Dzień Kobiet,
  • 1 maja – Święto Pracy,
  • 9 maja – Dzień Zwycięstwa,
  • 27 sierpnia – Święto Niepodległości,
  • 31 sierpnia – Święto Języka Rumuńskiego,
  • oraz święta ruchome: Poniedziałek Wielkanocny, Wspomnienie Zmarłych (kolejny poniedziałek po Poniedziałku Wielkanocnym) oraz święto miasta (dzień wolny w danej miejscowości, np. w Kiszyniowie – 14 października).

Infrastruktura transportowa

Przez Republikę Mołdawii przebiegają trasy międzynarodowe prowadzące do Rumunii, Bułgarii, Rosji, Grecji, Polski i na Ukrainę. Najważniejsze odcinki tych dróg to: Czerniowce-Bielce-Kiszyniów, Jassy-Sculeni-Bielce-Soroki oraz Kiszyniów-Odessa. Wyremontowane odcinki dróg to Kiszyniów-Soroki (Soroca), Kiszyniów-Komrat (Comrat), Kiszyniów-Ungieny (Ungheni) oraz Kiszyniów-Leușeni (granica z Rumunią). Na pozostałych odcinkach dróg nawierzchnia nie spełnia jeszcze europejskich standardów. Niektóre drogi, choć noszą numery, nie posiadają nawierzchni bitumicznej.

Długość linii kolejowych wynosi ok. 1,5 tys. km, dróg samochodowych (łącznie z miejskimi) 15,5 tys. km (z tego o twardej nawierzchni 12,8 tys. km). Połączeń kolejowych jest niewiele, zaś prędkość pociągów jest ograniczona. Istnieje natomiast rozbudowana sieć połączeń mikrobusowych, także do i z separatystycznego regionu naddniestrzańskiego.

Główne drogowe przejścia na granicy mołdawsko-ukraińskiej:

  • na północnym segmencie Criva, Bryczeny (Briceni), Oknica (Ocnița) i Ataki (Otaci);
  • na centralnym segmencie (kontrolowanym przez separatystyczne władze naddniestrzańskie) Goian i Kuczurgan (Cuciurgan);
  • na segmencie południowym Polanka (Palanca) i Tudora.

Główne drogowe przejścia na granicy mołdawsko-rumuńskiej: Sculeni, Leușeni, Giurgiulești.

W transporcie międzynarodowym realizowane są przewozy transportem kolejowym łączącym Kiszyniów, Bielce, Winnicę, Czerniowce, Tyraspol, Odessę, Jassy i Gałacz poprzez przejścia graniczne w Ungienach (Ungheni), Vălcineț/Otaci, Kuczurganie (Cuciurgan) i Giurgiulești.

W Kiszyniowie znajduje się międzynarodowy port lotniczy obsługujący przewozy pasażerskie i towarowe, a w miejscowości Giurgiulești nad Dunajem (na samym południu kraju) porty przeładunkowo-magazynowy oraz pasażerski (obecnie nie działający, częściowo wykorzystywany do celów towarowych). 

Obowiązek wizowy

Od 28 maja 2004 r. obywatele Polski mogą przebywać na terenie Republiki Mołdawii bez wiz do 90 dni. Przy wjeździe termin ważności paszportu winien być dłuższy od zamierzonego okresu pobytu; nie ma jednak ustalonego minimalnego okresu ważności.

Od 20 czerwca 2015 r. obywatele polscy mogą wjeżdżać na terytorium Republiki Mołdawii na podstawie dowodu osobistego (nie dotyczy wjazdu na teren tzw. „Naddniestrzańskiej Republiki Mołdawskiej” oraz przejazdu przez to terytorium na Ukrainę).

System administracyjny

Ustrój polityczny

Wskutek przemian zachodzacych w Europie w końcu lat osiemdziesiatych ubiegłego stulecia, 23 czerwca 1990 r. dotychczasowa Mołdawska Socjalistyczna Republika Radziecka proklamowała suwerenność, zaś 27 sierpnia 1991 r. niepodległość, przyjmując wcześniej (maj 1991 r.) nazwę „Republika Mołdawii”. W grudniu 1991 r. pierwszym prezydentem niepodległej Republiki Mołdawii został Mircea Snegur. Pierwsze wybory parlamentarne odbyły się w lutym 1994 r., natomiast pierwsze wybory prezydenckie w grudniu 1996 r.

Podstawowym aktem prawnym obowiązującym w Republice Mołdawii jest Konstytucja przyjęta w lipcu 1994 r. Obowiązujący system rządów można uznać za mieszany, ewoluujący w zależności od składu większości parlamentarnej między prezydenckim a parlamentarnym.

Polski przekład tekstu konstytucji dostępny jest tutaj:  http://biblioteka.sejm.gov.pl/publish/TEK01/03/19/00/00/TEK01.000000319.html

Władza ustawodawcza

Władzę ustawodawczą sprawuje jednoizbowy, wybierany na czteroletnią kadencję parlament, w którym zasiada 101 deputowanych. Przewodniczącą parlamentu jest obecnie Zinaida Grecenîi z ramienia Partii Socjalistów Republiki Mołdawii (PSRM). Ostatnie wybory parlamentarne odbyły się w lutym 2019 r.

Władza wykonawcza

Władzę wykonawczą sprawuje prezydent i rząd. Prezydent jest głową państwa i gwarantem suwerenności kraju. Na mocy orzeczenia Sądu Konstytucyjnego z 4 marca 2016 r. wybierany jest w głosowaniu powszechnym przez obywateli (w roku 2001, 2005 i 2012 ówcześni prezydenci wybierani byli przez parlament) na cztery lata, maksymalnie na dwie kadencje. Do ważniejszych przysługujących prezydentowi uprawnień należy prawo wetowania ustaw i desygnowania kandydata na premiera.

Prezydentem jest obecnie wywodczący się z Partii Socjalistów Republiki Mołdawii (PSRM) Igor Dodon, który objął urząd w grudniu 2016 r.

Rząd składa się z premiera i ministrów. Członkiem rządu jest też z urzędu Baszkan (przewodniczący władz autonomicznych) Gagauzji. Powołany przez prezydenta rząd musi uzyskać wotum zaufania parlamentu, przed którym jest następnie odpowiedzialny. Obecnie szefem rządu jest Ion Chicu (bezpartyjny) wspierany przez koalicję PSRM i Demokratycznej Partii Mołdawii (PDM)

Struktura administracji gospodarczej

Administracją gospodarczą kraju kieruje premier za pośrednictwem ministerstw branżowych oraz Izby Przemysłowo-Handlowej Republiki Mołdawii.

Ministerstwa branżowe:

  • Ministerstwo Gospodarki i Infrastruktury. Pod nadzorem resortu gospodarki funkcjonuje również Agencja Inwestycji (Agenția de Investiții), odpowiedziałna m. in. za promocję eksportu i przyciąganie inwestycji zagranicznych.
  • Ministerstwo Rolnictwa, Rozwoju Regionalnego i Środowiska;
  • Ministerstwo Finansów;

Za zgromadzenie danych statystycznych odpowiedzialne jest Narodowe Biuro Statystyczne.

Pozostałe centralne resortowe instytucje publiczne:

  • Narodowy Bank Mołdawii (BNM);
  • Państwowa Agencja Bezpieczeństwa Spożywczego (ANSA);
  • Państwowy Urząd Celny.

Sądownictwo gospodarcze

Najwyższą władzę sądowniczą w Republice Mołdawii sprawuje Sąd Najwyższy. W sprawach konstytucyjnych najwyższą władzę sprawuje zaś Sąd Konstytucyjny, w którego skład wchodzi sześciu sędziów wybieranych na sześcioletnią kadencję.

Sprawy gospodarcze rozpatrywane są przez sądy apelacyjne. Nie wyodrębniono specjalnych sądów administracyjnych.

Gospodarka

Ogólna charakterystyka sytuacji gospodarczej

Produkt Krajowy Brutto RM w 2019 r. wyniósł 210,1 mld MDL (12,2 mld USD) i zwiększył się w porównaniu do roku poprzedniego o 3,6% (w cenach stałych).

Wzrosty wystąpiły prawie we wszystkich sektorach gospodarki, ale najbardziej znaczący wkład miały:

  • handel hurtowy i detaliczny; techniczna obsługa i naprawa pojazdów samochodowych; transport i składowanie, wkład których w PKB wyniósł 23,9%;
  • rolnictwo, leśnictwo i rybołówstwo – 15,0%;
  • budownictwo – 10%;
  • górnictwo i przemysł wytwórczy; produkcja i dostarczanie energii elektrycznej i ciepła, gazu i ciepłej wody; klimatyzacja; zaopatrzenie w wodę; oczyszczanie i utylizacja odpadów – 12,5%;
  • usługi informacyjne i łączność  – 3,7%.

Inflacja. Indeks wzrostu cen konsumpcyjnych w styczniu 2020 r. wyniósł 6,8% w stosunku do stycznia 2019 roku. Roczny poziom inflacji wyniósł 4,8%.

Średni kurs wymiany. Według stanu na połowę marca 2020 r. (sprzed wybuchu pandemii) średnie kursy przedstawiały się następująco:

1 EUR – 19,40 MDL

1 USD – 17,50 MDL

1 PLN – 4,40 MDL

Dochody budżetu państwa. W 2019 r. dochody budżetu państwa wyniosły 62,9 mld MDL (ok 3,7 mld USD) i w porównaniu do 2018 r. zwiększyły się o 8,5%. Wydatki wyniosły 66 mld MDL (ok. 3,8 mld USD) i były o 10,7% większe niż roku 2018.

Poziom zadłużenia. Ogółem dług publiczny (wewnętrzny i zewnętrzny) na koniec grudnia 2019 roku wyniósł 52,5 mld MDL (ok. 3 mld USD) i był o 0,9% większy w porównaniu do końca grudnia 2018 r. Wewnętrzny dług wzrósł o 0,5%; zewnętrzny – o 0,9%.

Transfery zagraniczne. W 2019 r. transfery, dokonywane przez obywateli RM pracujących za granicą za pośrednictwem banków Republiki Mołdawii zmniejszyły się o 3,5% w porównaniu do 2018 r.

Średnia miesięczna płaca nominalna brutto w 2019 r. w gospodarce narodowej osiągnęła poziom 7.356,1 MDL (ok. 432 USD) – wzrost o 14,1% w porównaniu do 2018 r.

Tabela najważniejszych wskaźników makroekonomicznych

Wyszczególnienie

2019 r.

2018 r.

PKB / mld USD

12,2

11,2

PKB na jednego mieszkańca, tys. USD

3,4

3,1

Tempo wzrostu PKB (% )

3,6

4,0

Relacja deficytu/nadwyżki finansów publicznych do PKB w procentach

brak danych

brak danych

Relacja całkowitego długu publicznego do PKB (%)

szacunkowo 24,99

27,01

Stopa inflacji (indeks cen konsumpcyjnych CPI) (%)

4,8

3,0

Stopa bezrobocia (%)

4,0

4,3

Wartość obrotów handlu zagranicznego w mld USD

8,6

8,5

Wartość eksportu w mld USD

2,8

2,7

Wartość importu w mld USD

5,8

5,7

Relacja deficytu/nadwyżki na rachunku obrotów bieżących bilansu płatniczego do PKB (%) (za III kwartały)

10,6

10,0

Wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych w mld USD (za III kwartały)

4,6

4,0

Wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych RM w mld USD za granicą (za III kwartały)

brak danych

brak danych


Wybrane działy gospodarki Republiki Mołdawii

Handel detaliczny i hurtowy stanowi 24% PKB. Handel detaliczny opiera się zarówno na towarach produkcji krajowej, jak i importowanych (o imporcie poszczególnych grup towarowych dalej). Nowoczesny handel detaliczny tworzą głównie lokalne sieci supermarketów, sklepy DIY, salony samochodowe i sieci sklepów z elektroniką użytkową. 

Produkcja rolna we wszystkich kategoriach gospodarstw zmniejszyła się o 1,9% (w cenach stałych), w stosunku do analogicznego okresu roku ubiegłego. Rolnictwo stanowi 15% PKB.

Republika Mołdawii jest państwem rolniczym. Główny priorytet mołdawskich władz w kierunku rozwoju tego sektora to stymulowanie rozwoju obszarów wiejskich.

Główne zadania oraz cele wynikające z Narodowej Strategii Rozwoju Rolnictwa 2014-2020:

  • rozwój przedsiębiorczości rolniczej i pozarolniczej w obszarach wiejskich;
  • dywersyfikacja działalności gospodarczej;
  • nowoczesna zmodernizowana infrastruktura wiejska;
  • zrównoważone środowisko wiejskie z szerszym rynkiem pracy;
  • zatrzymanie emigracji ludności z obszarów wiejskich;
  • opracowanie lokalnych strategii rozwoju (za pomocą programu LEADER);
  • wprowadzenie europejskiego doświadczenia w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich.

Produkcja przemysłowa. W okresie styczeń-listopad 2019 r. produkcja przemysłowa zanotowała wzrost o 2,5%. W omawianym okresie zwiększyła się produkcja przetwórcza o 3,4%. Ogółem przemysł wytworzył 12,5% PKB. Na obszarze kontrolowanym przez konstytucyjne władze Republiki Mołdawii dominuje przemysł lekki, w tym tekstylny. Na obszarze tak zwanej „Naddniestrzańskiej Republiki Mołdawskiej” dominuje przemysł ciężki, w tym huta żelaza i stali, cementownia i elektrownia.

Usługi, sektor finansowy i pozostałe działy gospodarki stanowią 48,5% PKB Republiki Mołdawii.

Przewozy towarowe. Obroty przedsiębiorstw transportowych (lotniczych, drogowych, kolejowych oraz rzecznych)  w okresie styczeń-listopad zmniejszyły się o 3% w porównaniu do 2018 r. W powyższym okresie przedsiębiorstwa transportowe przewiozły 17,4 mln ton towarów. Dominuje transport drogowy.

Handel zagraniczny

W 2019 roku Republika Mołdawii odnotowała nieznaczny wzrost obrotów handlowych.

W porównaniu do roku 2018, eksport towarów wzrósł o 2,7%, import – o 1,4%.

Łączna wartość eksportu w 2019 r. wyniosła 2.779,2 mln USD. Wskaźnik ten zwiększył się o 2,7% r/r.

Eksport do krajów Unii Europejskiej (UE-28) wyniósł 1.830,5 mln USD (65,9% eksportu ogółem), o 1,7% mniej, w porównaniu do 2018 r.

Eksport do krajów Wspólnoty Niepodległych Państw wyniósł 435,0 mln USD (15,6% eksportu ogółem) i zwiększył się o 4,5%, w porównaniu do roku ubiegłego.

Import towarów w omawianym okresie wyniósł 5.841,7 mln USD, i zwiększył się o 1,4% w porównaniu do roku ubiegłego.

Import z krajów Unii Europejskiej (UE-28) wyniósł 2.890,0 mln USD (49,5% importu ogółem), co stanowi wzrost 1,4% w porównaniu do 2018 roku.

Import z krajów Wspólnoty Niepodległych Państw wyniósł 1.416,5 mln USD (24,2% importu ogółem), co stanowi spadek o 2,3% w porównaniu do 2018 r.

Wyniki w handlu zagranicznym

  2019 r. struktura %
mln USD 

w por. do 2018 r.

(2018=100)

2018 r. 2019 r.

eksport ogółem

  - w tym

2779,2

102,7

100,0

100,0

UE-28

1830,5

98,3

68,8

65,9

WNP

435,0

104,5

15,4

15,6

Pozostałe kraje

513,6

119,9

15,8

18,5

import – ogółem

w tym:

5841,7

101,4

100,0

100,0

UE-28

2890,0

101,4

49,4

49,5

WNP

1416,5

97,7

25,1

24,2

Pozostałe kraje

1535,2

105,1

25,3

26,3

Deficyt bilansu handlowego

     w tym:

-3062,6

100,2

100,0

100,0

UE-28

-1059,4

107,1

67,6%

65,9%

WNP

-981,6

95,0

11,1%

15,6%

Pozostałe kraje

-1021,6

99,0

21,3%

18,5%

Główni partnerzy w eksporcie Republiki Mołdawii

  2019 r. struktura %
mln USD

w por. do 2018 r.

(2018=100)

2018 r. 2019 r.

ogółem

w tym:

2779,2

102,7

100,0

100,0

kraje UE

(pierwsza 10-tka)

       

Rumunia

765,4

96,6

29,3

27,5

Włochy

267,0

86,2

11,4

9,6

Niemcy

245,9

111,8

8,1

8,8

POLSKA

113,0

115,3

3,6

4,1

Czechy

64,8

150,0

1,6

2,3

Bułgaria

62,9

130,0

1,8

2,3

W. Brytania

49,9

63,4

2,9

1,8

Grecja

39,3

104,9

1,4

1,4

Hiszpania

38,1

149,2

0,94

1,4

Niderlandy

37,9

101,0

1,4

1,4

Kraje WNP

(pierwsza 3-ka)
       

Rosja

249,9

114,3

8,1

8,9

Białoruś

80,5

92,1

3,2

2,9

Ukraina

80,2

99,9

2,9

2,9

Pozostałe kraje

(pierwsza 3-ka)
       

Turcja

175,5

150,0

3,9

6,3

Szwajcaria

85,4

142,0

2,2

3,1

USA

24,3

111,8

0,8

0,9


W strukturze eksportu dominują (według Standardowej Klasyfikacji Handlu Międzynarodowego – SITC):

  • Maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy – 648,4 mln USD (+10,6%), udział – 23,3%, w tym:

Maszyny, urządzenia i aparaty elektryczne oraz ich części – 571,2 mln USD (+9,6%).

  • Żywność i zwierzęta żywe – 636,8 mln USD, (+3,9%), udział – 22,9%, w tym:
    • Owoce i warzywa – 293,4 mln USD (+11,0%);
    • Zboża – 250,1 mln USD (+4,1%).
  • Różne wyroby przemysłowe – 580,5 mln USD (-4,1%), udział – 20,9%, w tym:
    • Odzież – 277,5 mln USD, (-10,2%);
    • Meble i ich części – 145,2 mln USD (-9,9%).
  • Surowce niejadalne z wyjątkiem paliw – 296,1 mln USD (+5,8%), udział – 10,6%, w tym:
    • Nasiona i rośliny oleiste – 260,7 mln USD (+8,6%).
  • Napoje i tytoń  – 218,3 mln USD (-0,2%), udział – 7,8%, w tym:
    • Napoje (alkoholowe i niealkoholowe) – 196,0 mln USD (-0,4%).

Główni partnerzy w imporcie Republiki Mołdawii

  2019 r. struktura %
mln USD

w por. do 2018 r.

(2018=100)

2018 r. 2019 r.

ogółem

w tym:

5841,7

101,4

100,0

100,0

kraje UE

(pierwsza 10-tka)

       

Rumunia

841,2

100,4

14,5

14,4

Niemcy

484,2

100,2

8,4

8,3

Włochy

406,4

104,3

6,8

6,9

POLSKA

201,6

99,5

3,5

3,5

Francja

147,0

111,0

2,3

2,5

Czechy

112,9

129,9

1,5

1,9

Węgry

108,7

98,2

1,9

1,9

Austria

92,1

88,9

1,8

1,6

Hiszpania

81,0

106,8

1,3

1,4

W. Brytania 

58,7

97,9

1,0

1,0

Kraje WNP

(pierwsza 3-ka)
       

Rosja

691,8

96,0

12,5

11,8

Ukraina

568,9

98,6

10,0

9,5

Białoruś

131,0

102,2

2,2

2,2

Pozostałe kraje

(pierwsza 3-ka)
       

Chiny

602,2

100,3

10,4

10,3

Turcja

400,6

117,7

5,9

6,8

USA

74,3

102,0

1,2

1,3

W strukturze importu dominują:

  • Maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy – 1.425,8 mln USD (+2,9%), udział – 24,4%, w tym:
    • Maszyny, urządzenia i aparaty elektryczne oraz ich części (kuchenki, lodówki, zamrażarki, pralki, itd.) – 446,8 mln USD (+2,4%);
    • Samochody – 335,4 mln USD (+8,2%);
    • Maszyny, urządzenia i aparaty przemysłowe – 190,9 mln USD (-7,9%).
  • Towary przemysłowe sklasyfikowane głównie wg surowca – 1132,7 mln USD (-0,8%), udział – 19,4%, w tym:
    • Wełna, tekstylia – 271,1 mln USD (-8,8%);
    • Artykuły metalowe – 173,5 mln USD (+4,3%);
    • Żelazo, żeliwo i stal – 145,3 mln USD (+7,9%);
    • Papier, karton – 105,6 mln USD (+4,8%).
  • Paliwa mineralne, smary i materiały pochodne – 922,1 mln USD (-6,8%), udział – 15,8%, w tym:
    • Ropa naftowa – 587,9 mln USD (-7,1%);
    • Gaz ziemny – 275,6 mln USD (-3,0%);
    • Energia elektryczna – 39,8 mln USD (-27,7%).
  • Chemikalia i produkty pokrewne – 841,2 mln USD (+3,3%), udział – 14,4%, w tym:
    • Artykuły medyczne i farmaceutyczne – 269,0 mln USD (+12,4%);
    • Olejki eteryczne i rezynoidy – 116,2 mln USD (+2,4%).
  • Różne wyroby przemysłowe – 630,1 mln USD (+6,8%), udział – 10,8%, w tym:
    • Odzież – 141,2 mln USD  (-0,3%).
  • Żywność i zwierzęta żywe – 610,4 mln USD (+8,7%), udział – 10,5%, w tym:
    • Owoce i warzywa – 164,0 mln USD (+9,5%);
    • Zboża – 81,3 mln USD (+10,1%).
  • Artykuły spożywcze – 80,3 mln USD (+10,1%).

Bilans handlowy w 2019 r. zamknął się deficytem 3.062,6 mln USD (o 0,2% większy w porównaniu do roku ubiegłego).

Uczestnictwo w wielostronnych organizacjach i porozumieniach o charakterze gospodarczym

Republika Mołdawii jest członkiem WTO i międzynarodowych organizacji regionalnych: Wspólnoty Niepodległych Państw (WNP), GUAM (Gruzja, Ukraina, Azerbejdżan, Mołdawia), BSEC (Organizacji Czarnomorskiej Współpracy Gospodarczej).

Od 1992 r. jest członkiem MFW; przystąpiła do Strefy Wolnego Handlu Europy Południowo – Wschodniej CEFTA, podpisując Porozumienie CEFTA w 2006 roku. Wcześniej podpisała dwustronne umowy o wolnym handlu z krajami CEFTA.

Z krajami WNP Republika Mołdawii ma zawarte dwustronne umowy o wolnym handlu, na podstawie których w handlu wzajemnym nie są pobierane cła (z pewnymi wyjątkami).

Od 2010 roku Republika Mołdawii jest członkiem Traktatu Wspólnoty Energetycznej.

W dniu 27 czerwca 2014 roku w Brukseli Republika Mołdawii podpisała Umowę Stowarzyszeniową z Unią Europejską, obejmującą porozumienie o strefie wolnego handlu (DCFTA). Ww. dokument wszedł w życie w dn. 1 lipca 2016 r.

Dla dodatkowej ochrony inwestycji zagranicznych Republika Mołdawii podpisała szereg kompleksowych umów o unikaniu podwójnego opodatkowania z 50 krajami oraz 39 dwustronnych porozumień o wzajemnej ochronie inwestycji.

Republika Mołdawii posiada również de facto status obserwatora w Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej. Prawny aspekt statusu nie jest jednoznacznie rozstrzygnięty.

Relacje gospodarcze z UE

W deklaracjach medialnych integracja europejska jest wskazywana jako priorytet polityki zagranicznej Republiki Mołdawii. Jak już wspomniano, w dniu 27 czerwca 2014 r. Republika Mołdawii podpisała układ stowarzyszeniowy z Unią Europejską, obejmujący stopniowe wdrażanie głębokiej i kompleksowej strefy wolnego handlu (DCFTA). Strefę ustanowiono tymczasowo z dniem 1 września 2014 r. W dn. 1 lipca 2016 r. ww. układ wszedł w życie. Kraje UE są najważniejszymi partnerami handlowymi Republiki Mołdawii.

Dwustronna współpraca gospodarcza

Gospodarcze umowy dwustronne

Stosunki gospodarcze między Polską a republika Mołdawii regulują następujące akty prawne:

  • umowa o wzajemnej ochronie i popieraniu inwestycji,
  • umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania,
  • umowa o przewozach lotniczych,
  • umowa o międzynarodowych przewozach drogowych,
  • umowa o współpracy między Departamentem Standaryzacji i Nadzoru Technicznego RM a Polskim Komitetem Standaryzacji,
  • umowa o współpracy międzyregionalnej,
  • umowa o współpracy i wzajemnej pomocy w sprawach celnych,
  • umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem RM o współpracy gospodarczej.

oraz porozumienia między:

  • Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi RP a Ministerstwem Rolnictwa i Przemysłu Spożywczego RM o współpracy gospodarczej i naukowo-technicznej w dziedzinie rolnictwa i gospodarki żywnościowej.
  • Wojewodą Łódzkim i Ministerstwem Gospodarki RM o współpracy gospodarczej i rozwoju handlu.
  • Polską Agencją Rozwoju Przedsiębiorczości a Ministerstwem Gospodarki i Handlu RM o współpracy.

Obroty towarowe

Zgodnie z informacjami Narodowego Biura Statystyki (strona mołdawska nie uwzględnia obrotów towarowych dokonywanych z tzw. „Naddniestrzańską Republiką Mołdawską”) w 2019 roku obroty towarowe pomiędzy Republiką Mołdawii a Rzecząpospolitą Polską wyniosły 317 mln USD.

Eksport Republiki Mołdawii do Polski wyniósł 113 mln USD (+15,3%). Import Republiki Mołdawii z Polski wyniósł 201,6 mln USD (-0,5%). W mołdawskim eksporcie do krajów UE za omawiany okres, Polska zajęła 4 miejsce (4,1% eksportu ogółem). W mołdawskim imporcie z krajów UE – również miejsce 4 (3,5% importu ogółem).

  • Najważniejsze pozycje towarowe w eksporcie RM do Polski (wg CN):

Soki owocowe (25,1 mln USD); kable/elektryczne (23,5 mln USD); wino (9,8 mln USD); meble/krzesła (20,1 mln USD); odzież (7,6 mln USD); nasiona słonecznika (5,1 mln USD); worki i opakowania towarów (1,9 mln USD); nasiona rzepaku (1,5 mln USD); winogrona (1,2 mln USD); dywany/chodniki (1,2 mln USD); herbaty (1,2 mln USD); konserwy warzywne (1,0 mln USD); czekolada lub inne przetwory z kakao (990 tys. USD); suszone owoce (881,5 tys. USD); pasta do zębów lub inne preparaty do higieny jamy ustnej (847 tys. USD); alkohol etylowy (728 tys. USD); świeże morele, czereśnie, wiśnie, śliwki i porzeczki (724 tys. USD); słoiki szklane do przetworów (664 tys. USD); kukurydza (607,9 tys. USD); miód naturalny (541 tys. USD).

  • Najważniejsze pozycje towarowe w imporcie RM z Polski (wg CN):

Tworzywa sztuczne, w tym rury, środki wykończeniowe do sufitów, ścian, płyty, itd. (19,2 mln USD); artykuły kosmetyczne (13,2 mln USD); tekstylia (6,9 mln USD); meble (6,9 mln USD); lodówki i zamrażarki (6,9 mln USD); produkty i przetwory mleczne (6,8 mln USD); samochody (6,2 mln USD); artykuły higieniczne/pieluchy (5,5 mln USD); papier i karton, w tym pudelka, worki, artykuły biurowe (5,2 mln USD); leki i artykuły farmaceutyczne (5,2 mln USD); maszyny, urządzenia i sprzęt rolniczy (4 mln USD); artykuły ze skóry, w tym torebki, pasy (3,5 mln USD); kauczuk/opony (3,3 mln USD); środki owadobójcze (3,2 mln USD); farby i laki (2,8 mln USD); części do aut (2,8 mln USD); konserwy owocowe i warzywne (2,5 mln USD); mięso drobiowe – świeże, zamrożone lub chłodzone (2,4 mln USD); przyczepy do samochodów (1,9 mln USD); mięso wieprzowe świeże, zamrożone lub chłodzone (1,7 mln USD); herbaty (1,6 mln USD), konserwy mięsne (1,5 mln USD); czekolada i przetwory z kakao (1,5 mln USD).

Inwestycje

Zaangażowanie kapitału polskiego w gospodarkę Republiki Mołdawii jest niewielkie. Wg stanu na 31.12.2019 r. wśród zarejestrowanych w Republice Mołdawii przedsiębiorstw z udziałem kapitału zagranicznego ze wszystkich krajów świata, 103 stanowiły firmy z pełnym lub częściowym udziałem kapitału polskiego (można z dużym prawdopodobieństwem ocenić, iż ok. 1/3 firm z kapitałem polskim praktycznie nie prowadzi działalności: nie wypełniły one obowiązku formalnego uregulowania swojego statusu, lecz nadal figurują w rejestrze). Na przestrzeni 2019 r. na terenie Republiki Mołdawii została zarejestrowana 1 firma z kapitałem polskim.

Największym polskim inwestorem jest Krajowa Spółka Cukrowa SA. Drugą znaczącą polską inwestycją bezpośrednią jest Plastics Moldova, przedsiębiorstwo handlujące wyrobami z tworzyw sztucznych wykorzystywanymi głównie w reklamie i budownictwie.

Ponadto polskie inwestycje w Republice Mołdawii dotyczą głównie budownictwa, przemysłu przetwórczego, handlu, ale zainteresowanie inwestowaniem zaczęło także dotyczyć usług budowlanych, transportowych oraz pośrednictwa pracy. W 2015-2019 r. szereg polskich firm rozeznawało również możliwości inwestowania w branży ceramiki budowlanej, meblarskiej, utylizacji odpadów oraz budowy małych elektrociepłowni.

Wielkość polskich bezpośrednich inwestycji w Republice Mołdawii (wg stanu na 31.12.2019 r.) oceniana była na ok. 25 mln USD. (Agencja Inwestycji).

Współpraca regionalna

Liczne jednostki samorządu lokalnego podpisały memorandum, porozumienie lub list intencyjny o współpracy z polskimi samorządami terytorialnymi. Podejmowane są działania m.in. w ramach deklaracji współpracy powiatu pabianickiego z rejonem Orhei, powiatu dzierżoniowskiego z miastem Komrat, powiatu zamojskiego z regionem Cahul, powiatu tomaszowskiego z rejonem Hînceşti, powiatu łęczyckiego z rejonem Străşeni, miast Płocka i Bielc, Konina i Ungheni, powiatu puławskiego z rejonem Criuleni, Bielska-Podlaskiego z rejonem Călărași, Lublinem oraz Łodzią i Kiszyniowem itd.

Dotychczasowe dokonania obejmowały m.in. wymianę informacji o partnerach, wizyty (w tym wymiana młodzieży i zespołów artystycznych), realizację wspólnych projektów rozwojowych.

Współpraca samorządów i organizacji gospodarczych

Główną mołdawską organizacją reprezentującą środowisko biznesowe kraju jest Izba Przemysłowo-Handlowa (Camera de Comerț și Industrie), www.chamber.md. Każdego roku Izba organizuje kilka misji gospodarczych do i z Polski. Izba zawarła również porozumienia z niektórymi polskimi samorządami gospodarczymi, w tym z Krajową Izbą Gospodarczą RP, Izbą Handlową Katowic itd.

Międzynarodową współpracę gospodarczą rozwija także Stowarzyszenie Biznesu Europejskiego (European Business Association) – www.eba.md, łączące firmy i organizacje gospodarcze z wielu państw. Aktywnym członkiem Stowarzyszenia Biznesu Europejskiego jest polskie przedsiębiorstwo Plastics Moldova.

W 2018 r. w Kiszyniowie ukonstytuowało się również „Centrum Rozwoju i Przedsiębiorczości Polska-Mołdawia”, które służy wymianie gospodarczej między Republiką Mołdawii a Polską, realizuje projekty pomocy rozwojowej oraz skupia środowiska polonijne. Centrum świadczy usługi eksperckie dla polskich firm i organizacji gospodarczych zainteresowanych nawiązywaniem i rozwojem kontaktów z mołdawskimi partnerami. Ambasada RP w Kiszyniowie oraz Centrum współorganizują fora gospodarcze i inne wydarzenia służące intensyfikacji kontaktów handlowych.

Dostęp do rynku

Dostęp do rynku dla polskich towarów i usług

Republika Mołdawii, która jest członkiem WTO, zawarła także Umowę Stowarzyszeniową z UE. Najważniejszą częścią umowy stowarzyszeniowej jest porozumienie o utworzeniu pogłębionej i całościowej strefy wolnego handlu (DCFTA). Umowa przewiduje, że Republika Mołdawii zniesie 99,2% ceł na import z UE, zaś Unia – 99,9% ceł. Liberalizacja handlu produktami przemysłowymi nastąpiła natychmiast po wejściu w życie umowy, ale na prośbę rządu mołdawskiego wprowadzono okresy przejściowe (pięcio- i dziesięcioletnie) dotyczące niektórych dóbr (jak tekstylia i odzież), aby otwarcie mołdawskiego rynku następowało stopniowo. Unia otworzyła swój rynek na większość produktów rolniczych, ale w przypadku niektórych tzw. produktów wrażliwych (jak czosnek, pomidory, jabłka) wprowadzone zostały bezcłowe kontyngenty importowe.

Zgodnie z DCFTA, Republika Mołdawii ma dostosowywać swoje normy sanitarne i fitosanitarne do unijnych, co umożliwi producentom z tego kraju sprzedaż do UE produktów rolno-spożywczych, które wcześniej nie były dopuszczone na unijny rynek. Umowa ma też lepiej zintegrować rynek usług w tym kraju z rynkiem unijnym. Republika Mołdawii ma przyjąć unijne rozwiązania w zakresie przetargów publicznych, aby dostawcy i usługodawcy po obu stronach mieli do nich równy dostęp.

Republika Mołdawii i UE postanowiły o rozszerzeniu z dniem 1 stycznia 2016 r. stosowania handlowej części DCFTA na terytorium separatystycznej, tak zwanej „Naddniestrzańskiej Republiki Mołdawskiej”. Warunkiem przyjęcia tej decyzji było zobowiązanie separatystów m.in. do zniesienia w ciągu dwóch lat ceł importowych wobec towarów i usług z UE, a także do wdrożenia zmian w regulacjach handlowych i podatkowych (m.in. wprowadzenie VAT-u). Dodatkowo eksporterzy naddniestrzańscy muszą dostosować się do norm technologicznych i fitosanitarnych UE. Muszą też być wpisani do rejestrów przez konstytucyjne władze Republiki Mołdawii. W przypadku niedostosowania się do powyższych wymogów, porozumienie przewiduje zawieszenie, na wniosek UE lub Republiki Mołdawii, stosowania DCFTA na terytorium regionu.

Na rynku Republiki Mołdawii obecne są towary lub usługi takich polskich firm jak Fabryka Farb i Lakierów „Śnieżka”, „Amica Wronki”, „CELSA”, „Huta Ostrowiec”, „Sanitec Koło”, „MHBS.A.”, „STA Odlewnie”, „Pruszyński Sp. z o.o”, Fabryka Obrabiarek „Rafamet” „Krakowska Fabryka Armatur”, „Gor Stal Gorlice”, „Centrozap”, „Izoterm”, „Huta Szkła Wołomin”, „Opoczno Trade”, „Philips Polska”, „Volvo Polska”, „Goodyear Dunlop Polska”, „Bedicas”, „Topex”, fabryk mebli „Paged”, „Bodzio”, „Gawin”, „Jarocin”, „Kler”, „Forte”, producentów farmaceutyków, sprzętu medycznego, kosmetyków i środków czystości: „Polfa”, „Polpharma”, „Herbapol”, ”Dermika”, „Toruńskie Zakłady Materiałów Opatrunkowych”, ”Famed’, a z branży rolniczej szeregu gospodarstw rolniczych, sadowniczych, szkółkarskich i producentów maszyn rolniczych, firm z branży przetwórstwa mięsnego: „Duda” i „Animex”, „Pamapol”, „Marko”, firm z branży spożywczej: „Maspex”, „Hortex”, „Społem”, „Mlekovita”, „Bakoma”, „Piątnica”, „Kamis”, „Sante” i „Mokate”, z branży techniki rolniczej: „Ursus”, „Pronar” oraz z branży energetycznej: „Asket”.

Zainteresowanie polskich firm rynkiem Republiki Mołdawii dotyczy obecnie głównie budownictwa, rolnictwa (sprzedaż sprzętu rolniczego), przemysłu przetwórczego, handlu i usług, ale zaczyna obejmować również sferę usług budowlanych, transportowych oraz związanych z pośrednictwem pracy.

Dostęp do rynku pracy

Zagadnienia związane z zatrudnieniem pracowników oraz rozwiązywaniem sporów reguluje Kodeks Pracy i Umowa Zbiorowa zawierana każdego roku pomiędzy Rządem RM, Federacją Związków Zawodowych i Krajową Konfederacją Pracodawców. Zgodę na zatrudnienie cudzoziemca, po złożeniu odpowiednich dokumentów i rozpatrzeniu wniosku, wydaje Państwowa Agencja Zatrudnienia na czas określony. Informacje dot. zatrudnienia zagranicznych pracowników na terytorium Republiki Mołdawii dostępne są pod adresem: http://www.migratie.md/en/coming/work_opportunities oraz na stronie internetowej Państwowej Agencji Zatrudnienia: http://www.anofm.md

Nabywanie i najem nieruchomości

Obrót ziemią w Republice Mołdawii regulują ustawy o sprzedaży ziemi, o normatywnej cenie ziemi oraz Kodeks Ziemski. Cudzoziemcy mogą nabywać i wynajmować nieruchomości na terytorium Republiki Mołdawii. Nie mają prawa zakupu ziemi do celów rolniczych czy pod obiekty przemysłowo-handlowo-usługowe. Mają natomiast prawo do dzierżawy na okres do 49 lat lub zakupu ziemi razem z partnerem mołdawskim, który posiada większościowy udział we wspólnej firmie w sytuacji, gdy ziemia jest niezbędna w celu realizacji wspólnych celów gospodarczych.

System zamówień publicznych

Zakupy dokonywane na potrzeby państwa regulowane są Ustawą o zakupie towarów, pracy i usług na potrzeby państwowe oraz rozporządzeniem Rady Ministrów RM o zatwierdzeniu rozporządzenia o zakupie towarów i usług drogą zapytań ofertowych. Organem nadzorującym transakcje jest Państwowa Agencja ds. Zakupów (Agenția Achiziții Publice). Ustawa zobowiązuje do stosowania określonych procedur: przetargu otwartego, dwustopniowego, ograniczonego, ofertowego lub zakupu z jednego źródła.

Różnice kulturowe w kontaktach biznesowych

Przyjęty ogólnie model zachowań w kontaktach biznesowych znany z Polski, czy innych krajów Europy obowiązuje również w Republice Mołdawii. Podczas spotkań zarówno roboczych, jak i formalnych oczekiwane są odpowiednie do okoliczności zachowania, stroje, dokumenty i sposoby komunikowania się. Powszechnie stosowane są nowoczesne środki elektronicznego komunikowania się na odległość, w tym wszelkiego rodzaju aplikacje do komunikacji głosowej i tekstowej. Przyjeżdżając do Republiki Mołdawii w celu odbycia spotkań handlowych należy być przygotowanym do rozmowy w języku rumuńskim, rosyjskim lub angielskim. Znalezienie wykwalifikowanego tłumacza języka polskiego może okazać się trudnym zadaniem. Wyzwaniem pozostaje przejrzystość procedur przetargowych, jak i funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości.

Przydatne kontakty i linki

Władze centralne

Prezydent RM - www.presedinte.md

Parlament RM - www.parlament.md

Rząd RM - www.gov.md

Centralne instytucje gospodarcze

Ministerstwo Gospodarki i Infrastruktury - www.mei.gov.md

Ministerstwo Finansów - www.mf.gov.md

Ministerstwo Rolnictwa, Rozwoju Regionalnego i Środowiska - www.madrm.gov.md Narodowy Bank RM - www.bnm.org

Agencja Inwestycji - www.invest.gov.md 

Biuro Statystyki - www.statistica.md 

Izba Przemysłowo-Handlowa RM - www.chamber.md  

Oficjalne strony o charakterze ekonomicznym

Taryfa Celna RM -  www.customs.gov.md 

Giełda towarowa RM - www.bursa.md 

Giełda Rolnicza - www.agravista.md 

Przetargi - www.tender.gov.md 

Specjalne Strefy Ekonomiczne

Ogólnie - www.mec.gov.md 

Ungheni - www.freezone-ungheni.md 

Vulcăneşti - www.freezone-valcanes.md 

Międzynarodowy Wolny Port Giurgiulești - www.gifp.md  

Inne

Podatki - www.fisc.md 

Portal ekonomiczny / Przewodnik dla biznesu – www.invest.gov.md  

Targi - www.moldexpo.md

Stowarzyszenia gospodarcze

Stowarzyszenie Biznesu Europejskiego – www.eba.md 

Stowarzyszenie Banków - www.abm.md 

Międzynarodowe Stowarzyszenie Przewoźników Drogowych - www.aita.md 

Państwowa Spółka Stowarzyszeń Producentów Rolnych - www.uap.md 

Państwowa Agencja Rozwoju Wsi – www.acsa.md 

Centrum Rozwoju i Przedsiębiorczości Polska-Mołdawia - www.facebook.com/pg/CentrumRozwojuiPrzedsiebiorczosciMoldawiaPolska

Lokalne think-tanki

Expert Grup - www.expert-grup.org

IDIS „Viitorul” - www.viitorul.org

IPIS - www.ipis.md

IPRE - www.ipre.md

APE – www.ape.md 


Data aktualizacji: 03.04.2020