W celu świadczenia usług na najwyższym poziomie stosujemy pliki cookies. Korzystanie z naszej witryny oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu. W każdym momencie można dokonać zmiany ustawień Państwa przeglądarki. Zobacz politykę cookies.

Informator ekonomiczny

Informacje ogólne

Położenie geograficzne, ludność, obszar, stolica, język urzędowy

Tunezja, najbardziej wysunięte na północ państwo kontynentu afrykańskiego, jest częścią regionu Maghrebu, do którego należą Mauretania, Maroko, Algieria i Libia. Powierzchnia kraju wynosi 163 610 km2. Jej północne i północno – wschodnie  wybrzeże (1148 km) oblewają wody Morza Śródziemnego (od Europy oddziela Cieśnina Sycylijska), od  zachodu graniczy z Algierią (965 km wspólnej granicy), od południowego wschodu z Libią (459 km). Najwyższy szczyt kraju, Djebel Chaambi, ma 1544 m i leży w masywie gór Atlas. Najdłuższą, niewysychającą przez cały rok rzeką jest Medjerda (460 km). Pustynia Sahara zajmuje ok. 40% powierzchni kraju. Kraj jest położony na średniej wysokości 700 m n.p.m.

Ludność

Według statystyk krajowych z 2019[1] r., Tunezja liczy 11,8 mln mieszkańców. Średnia gęstość zaludnienia wynosi 71 osób/km2. Najliczniejsze grupy etniczne tworzą: Arabowie 97%, Berberowie 1%, Europejczycy 1%, Żydzi i inni 1%. Stolicą kraju jest Tunis, aglomeracja liczy blisko 2,7 mln mieszkańców.

Do pozostałych największych miast należą:

Sousse/ Monastir  1mln mieszkańców

Sfax  530 tys.  mieszkańców

Nabeul – Hammamet  240 tys. mieszkańców                                                                                      

Gabès  230 tys. mieszkańców                                                                                                                  

Bizerte  400 tys. mieszkańców                                                                                                                  

Djerba  160 tys. mieszkańców                                                                                                                  

Gafsa  130 tys. mieszkańców                                                                                                       

Kairouan 180 tys. mieszkańców                                                                                                                

Stopień urbanizacji kraju wynosi 66,3%. Miasta usytuowane są głównie na północnym
i wschodnim wybrzeżu kraju – mieszka w nich 80% całej populacji miejskiej. Obszary nadmorskie należą również do najbardziej zaludnionych. W 13 nadmorskich gubernatorstwach mieszka 66% populacji kraju.

Obecnie średnia wieku ludności Tunezji wynosi 31 lat (przyrost naturalny 1,25%), a  długość życia 75 lat (odpowiednio 78 lat kobiety i 74 lata mężczyźni). Poziom analfabetyzmu szacowany jest na poziomie ok. 20%. Wskaźnik ubóstwa wynosi 3,8%. Indeks aktywności zawodowej kształtuje się na poziomie 68,8% wśród mężczyzn i 25,3% wśród kobiet. Stopień skolaryzacji dzieci w szkole podstawowej wynosi 99%, w gimnazjum i w szkole średniej (12 do 17 lat) 66%.  Po maturze 27% młodzieży kontynuuje naukę w państwowych i prywatnych szkołach wyższych.

Języki urzędowe

W Tunezji oficjalnie obowiązującym językiem urzędowym jest arabski. Powszechnie używany jest język francuski, a wśród młodzieży coraz bardziej popularny staje się również język angielski. Dokumenty oficjalne redagowane są w języku arabskim i tłumaczone na język francuski – poza tymi, które funkcjonują w obiegu administracji publicznej. Tunezja jest najbardziej jednorodnym pod względem językowym krajem Maghrebu. Zdecydowana większość społeczeństwa używa języka arabskiego (w mowie – dialekt tunezyjski, a w piśmie – arabski język literacki). Część ludności pochodzenia berberyjskiego posługuje się również językiem amazigh.

Warunki klimatyczne

Na północy Tunezji panuje klimat śródziemnomorski, z łagodną i deszczową zimą oraz gorącym i słonecznym latem. Dzięki temu roślinność jest bogata i zróżnicowana. Na wschodnim wybrzeżu (od Zatoki Hammamet), w kierunku na południe, opady znacznie się zmniejszają, a nadmorskie rejony przygraniczne z Libią stają się obszarami pustynnymi.  Północno – zachodnie górzyste tereny ustępują miejsca gorącej i suchej równinie środkowej, która przechodzi, z kolei na południu w teren pustynny, stanowiący część pustyni Sahara. Na tym obszarze panuje klimat kontynentalno – pustynny. Roczna wielkość opadów mieści się w granicach od 400 do 1500 mm na północy, 150 do 400 mm w centrum i poniżej 300 mm na południu. W masywie górskim Kroumirie, temperatura może spadać  poniżej 0o C w zimie, a w rejonach pustynnych, na południu Tunezji dochodzić do 50oC w lecie.

Główne bogactwa naturalne

Do głównych bogactw naturalnych Tunezji należy ropa naftowa (w 2019 r. wydobyto 10,1 mln  baryłek), gaz ziemny, fosforyty (w 2019 r. - 4,1 mln ton), rudy żelaza, ołów, sól, cynk, fluoryt i baryt.

System walutowy, kurs, wymiana

Waluta Tunezji to Dinar Tunezyjski (TND), który dzieli się na 1000 milimów. Średni kurs wymiany w 2019 r. EUR/TND wyniósł 3,2854; USD/TND 2,9331. Inflacja w 2019 r. wyniosła 6,7 procent.

Religia

Dominującą i oficjalną religią państwową w Tunezji jest islam, wyznawany przez 98% populacji kraju. Zdecydowana większość wiernych to sunnici, pewien procent stanowią też członkowie bractw sufickich oraz – głównie na Dżerbie - członkowie mniejszości ibadyckiej (charydżyci). Chrześcijanie stanowią 1% mieszkańców kraju, wyznawcy judaizmu i innych religii także 1%. Konstytucja tunezyjska przewiduje swobodę wyznawania wiary, jeśli nie stanowi to naruszenia porządku publicznego. Najczęściej prawo to jest respektowane, jednak zdarzają się akty przemocy wobec chrześcijan. Do rewolucji w 2011 r. zakazane było tworzenie partii politycznych opartych na jakiejkolwiek religii. Zakazany jest prozelityzm (wyłączając islam).

Wykaz dni świątecznych o wolnych od pracy

  • 1 stycznia – Nowy Rok
  • 14 stycznia – Święto Rewolucji i Młodzieży
  • 20 marca – Święto Niepodległości (wyzwolenie spod francuskiego protektoratu w 1956 r.)
  • 9 kwietnia – Święto Męczenników (Tunezyjczyków poległych podczas manifestacji  niepodległościowej w 1938r.)
  • 1 maja – Święto Pracy
  • 25 lipca – Święto Republiki (proklamowanie Republiki w 1957 r.)
  • 13 sierpnia – Dzień Kobiet i Rodziny
  • 15 października – Święto Ewakuacji (Ewakuacja „ostatniego” żołnierza francuskiego z terytorium Tunezji)

Święta muzułmańskie wolne od pracy w 2020 r.:

  • 24-26 maja  – Aid el-Fitr (zakończenie Ramadanu)
  • 31 lipca – 1 sierpnia  – Aid el-Idha/Aid el-Kebir (święto upamiętniające ofiarę Abrahama)
  • 20 sierpnia - Ras el-Am el Hejri – Nowy Rok muzułmański.
  • 29 października – Muled (rocznica urodzin Mahometa – 570 r.)

Muzułmańskie święta religijne są ruchome, uzależnione od kalendarza księżycowego, dlatego też podane wyżej daty ulegają corocznym przesunięciom.

Administracja publiczna i sektor bankowy pracują w trybie pięciodniowym, gdzie sobota i niedziela to dni wolne, przy czym, w administracji i wielu przedsiębiorstwach sektora publicznego nie pracuje się już w piątek po południu. Przedsiębiorstwa prywatne funkcjonują najczęściej w systemie sześciodniowego tygodnia pracy (dniem wolnym jest niedziela). W lecie (lipiec i sierpień) oraz w okresie Ramadanu stosuje się dla większości instytucji i przedsiębiorstw jednolity czas pracy (tzw. seance unique), najczęściej od 8:00 do 14:00.


[1] Institut National de la Statistique (2019).

Infrastruktura transportowa

Porty morskie

  • Na wybrzeżu, liczącym 1148 km długości, położonych jest  41 portów i przystani rybackich. W zależności od wielkości, są one podzielone na poniższe kategorie:
  • Porty morskie – z przeznaczeniem na rybołówstwo
  • Główne porty: Bizerte, La Goulette, Rades, Sousse, Sfax, Gabes i Zarzis.
  • Przybrzeżne porty rybackie: Bizerte, Nabeul, Sousse, Monastir, Mahdia, Gabès, Sfax,
  •  Medenine.
  • Mariny: Tabarka, Bizerte, Sidi Bou Said, El Kantaoui, Cap Monastir, Yasmine Hammamet, Gammarth.

Porty handlowe:

Porty

Specjalność

 

Bizerte - Menzel Bourguiba

Ogólny

 

Radès

Kontenery

 

La Goulette

Ruch pasażerski i linie rejsowe

 

Sousse

Ogólny

 

Sfax

Ogólny

 

Gabès

Produkty chemiczne

 

Skhira

Transport ropy naftowej

 

Zarzis

Transport ropy naftowej

 

 

96 % zagranicznej wymiany handlowej Tunezji odbywa się drogą morską, co implikuje kluczową rolę nowoczesnej struktury portowej. Obecnie jej największym portem handlowym jest port w Radès koło Tunisu. Zapewnia on 21% całości transportu morskiego oraz 80 % transportu kontenerowego.  Przyjmuje średnio 270 statków rocznie, które dostarczają ok. 95 % importowanego towaru. Największy port pasażerski znajduje się w La Goulette koło Tunisu. Obsługuje rocznie ok. 515 tys. pasażerów. Ich liczba rośnie wraz z poprawą sytuacji w turystyce. Pod względem ilości obsługiwanych pasażerów, należy on do największych portów położonych w zachodniej części Morza Śródziemnego.

Porty lotnicze

W kraju znajduje się 15 lotnisk, w tym 9 międzynarodowych: Tunis-Carthage, Djerba-Zarzis, Monastir, Tozeur-Nefta, Tabarka,  Gafsa-Ksar, Enfihdha-Hammamet, Gabès-Matmata i Sfaks-Thyna. W 2012 r. 40% ruchu pasażerskiego odbywało się przez lotnisko Tunis-Carthage. Na początku listopada 2009 r. oddano do użytku najnowocześniejszy wówczas port lotniczy w Afryce Północnej, Enfidha-Hammamet, leżący ok. 100 km na południe od Tunisu. Wybudowany kosztem 550 mln EUR przyjmuje około 5–7 mln pasażerów rocznie. Położony na obszarze 5700 ha posiada trzy pasy startowe o długości 3300 m.

Transport kolejowy

Kolej tunezyjska (SNCFT), licząca 2165 km, obsługuje ponad 1/3 krajowego ruchu pasażerskiego. Sieć kolejowa jest, na tle innych państw afrykańskich, dobrze rozwinięta, zapewniając połączenia ze wszystkimi ważniejszymi miastami. W Tunisie istnieje również kolej podmiejska (TGM), realizująca połączenia z miejscowościami położonymi w pobliżu stolicy.

Transport drogowy 

Sieć drogowa Tunezji liczy 19 750 km, z czego 12 750 km to drogi asfaltowe (prawie 75%). Na sieć autostrad przypada 360 km. Polityka infrastrukturalna przewiduje połączenie północy z południem autostradą z Tunisu do granicy libijskiej. Aktualnie A1 łączy Tunis z Gabes. autostrada A4 łączy Tunis z Bizertą, natomiast autostrada A3 łączy go z północno-zachodnią granicą z Algierią poprzez Manoubę i Béję, dochodząc do Jendouby. Planowane jest wybudowanie autostrady A2 z Tunisu do granicy południowo-zachodniej, w kierunku Algierii, poprzez Kairouan, Sidi Bouzid, Kasserine i Gafsę.

W Tunezji respektowane jest polskie prawo jazdy. Ze względu jednak na dużą dowolność w przestrzeganiu przez Tunezyjczyków przepisów ruchu drogowego, zalecana jest szczególna ostrożność w trakcie prowadzenia pojazdu. Samochód można wypożyczyć na podstawie okazanego paszportu, prawa jazdy oraz wypełnionego na miejscu specjalnego formularza. Komunikacja miejska odbywa się głównie autobusami, kolejką miejską oraz busami tzw. louages.

Przejścia graniczne

Pomiędzy Tunezją a Algierią istnieją następujące przejścia graniczne: na północnym wybrzeżu – Babouche  (z kierunku Tabarki); przejście górskie – Melloula (z kierunku Ain Draham); na południu – Tébessa oraz  posterunki w Taleb el-Arbi i Hezoua (przejście algierskie: Wilayad el-Oued). Granica tunezyjsko-libijska: główne przejście lądowe między tymi krajami to Ras Jedir, pisane czasem również, jako Ras Ajdir lub Ras Jidir. Położone jest ono na południu Tunezji, 580 km od Tunisu i 25 km od tunezyjskiego miasta Ben Gardane.

Obowiązek wizowy

Obywatele polscy udający się do Tunezji zwolnieni są z obowiązku wizowego na okres 90 dni. Paszport powinien być ważny co najmniej 3 kolejne miesiące od daty planowego opuszczenia Tunezji. Nie ma obowiązku deklarowania na granicy wwożonych środków płatniczych do równowartości 5000 TND. Zabroniony jest wywóz waluty tunezyjskiej.

System administracyjny

Ustrój polityczny

Przyjęta 26 stycznia 2014 r. najnowsza konstytucja określa Tunezję jako państwo wolne, niepodległe i suwerenne, którego religią jest islam, językiem urzędowym arabski, a systemem politycznym republika.

Władza ustawodawcza

Do „rewolucji jaśminowej” z 2011 r. w Tunezji był parlament dwuizbowy. Obecnie władzę ustawodawczą sprawuje  217-osobowe Zgromadzenie Przedstawicieli Ludowych, wybierane na pięcioletnią kadencję. Pierwsze, demokratyczne wybory parlamentarne odbyły się 26 października 2014 r.  W  październiku 2019 r. odbyły się drugie, demokratyczne wybory parlamentarne.

Władza wykonawcza

Głową państwa jest prezydent wybierany na pięcioletnią kadencję w wyborach powszechnych (ostatnie miały miejsce w 2019 r.: I tura - 15 września, II tura 13 października. Prezydentem został wybrany Kaïs Saïed, który został zaprzysiężony na ten urząd 18 października 2019 r.

Na czele rządu stoi mianowany przez prezydenta szef rządu. Od 20 lutego 2020 r. funkcję tę sprawuje Elyes Fakhfakh. 15 lipca br. premier podał się do dymisji, która została przez prezydenta przyjęta. Trwają procedury wybory nowego szefa rządu.

Struktura administracji gospodarczej

Polityką gospodarczą kraju kieruje rząd i odpowiednie ministerstwa, razem z Tunezyjskim Bankiem Centralnym (La Banque Centrale de Tunisie) i innymi organizacjami gospodarczymi.

  • Ministerstwo Finansów (Le Ministère des Finances)
  • Ministerstwo Rozwoju, Inwestycji i Współpracy Międzynarodowej (Ministère du Développement, de l'Investissement et de la Coopération internationale)
  • Ministerstwo Rolnictwa, Rybołówstwa  i Gospodarki Wodnej  (Ministère de l’Agriculture, de la pêche et des ressources hydrauliques)
  • Ministerstwo Energii, Górnictwa   (Ministère de l'Énergie, des Mines et de la Transition Énergétique)
  • Ministerstwo Turystyki i Rzemiosła (Ministère de tourisme et de l’artisanat)
  • Ministerstwo Handlu (Ministère du Commerce)
  • Ministerstwo Przemysłu, Małych i Średnich Przedsiębiorstw (Ministère de l’Industrie et des PME)
  • Ministerstwo Technologii, Komunikacji i Gospodarki Cyfrowej (Ministère des Technologies de la Communication et de la Transition Numérique)
  • Ministerstwo Spraw Lokalnych (Ministère des Affaires locales)
  • Ministerstwo Środowiska (Ministère de l'Environnement)
  • Ministerstwo ds. Wykształcenia Zawodowego i Zatrudnienia (Ministère de la Formation Professionnelle et de l'Emploi)
  • Ministerstwo Transportu i Logistyki (Ministère du Transport et de la Logistique).

Organizacje gospodarcze:

  • Tunezyjski Związek Przemysłu, Handlu i Rzemiosła (Union Tunisienne de l'Industrie, du Commerce et de l'Artisanat - UTICA) – jest to organizacja doradcza, spełniająca rolę konsultacyjną dla przedsiębiorstw. Jej zadaniem jest też ułatwianie kontaktów między przedsiębiorcami krajowymi i zagranicznymi. www.utica.org.tn
  • Agencja Promocji Inwestycji Zagranicznych (Agence de Promotion de l'Investissement Extérieur - FIPA) – zajmuje się promocją Tunezji i, udziela wsparcia przedsiębiorstwom zagranicznym zamierzającym inwestować w tym kraju. www.investintunisia.tn
  • Agencja  Promocji Przemysłu (Agence de Promotion de l'Industrie - API) – jej celem jest promowanie sektora przemysłowego w Tunezji i wdrażanie polityki rządu tunezyjskiego w tym sektorze. www.tunisianindustry.nat.tn
  • Centrum Promocji Exportu  (Centre de Promotion des Exportations - CEPEX) – jest to instytucja publiczna, działająca pod nadzorem Ministerstwa Handlu. Założona w kwietniu 1973 r., organizacja ta zajmuje się polityką wspomagania sektora  prywatnego przez państwo, tunezyjskiego eksportu  i jego promocji.   www.tunisiaexport.tn
  • Tunezyjski Związek Rolnictwa i Rybołówstwa (L'Union Tunisienne de l'Agriculture et de la Pêche UTAP) – organizacja patronacka zrzeszająca indywidualnych rolników i rybaków oraz spółdzielnie rolnicze i rybackie. Udziela tym grupom zawodowym wsparcia w produkcji, przetwórstwie i sprzedaży ich wyrobów, udziela kredytów na bieżącą działalność. Pełni również funkcję ich rzecznika. www.utap.org.tn
  • Narodowa Agencja ds. Zatrudnienia (l'Agence Nationale pour l'Emploi) ANPE – działa po patronatem  Ministerstwa ds. Wykształcenia Zawodowego i Zatrudnienia. Zajmuje się udzielaniem informacji dotyczących zatrudnienia, monitoruje rynek tunezyjski, dostarcza niezbędnych informacji, dokumentów i zaświadczeń. www.emploi.nat.tn
Gospodarka

Ogólna charakterystyka sytuacji gospodarczej

Tunezja od wybuchu tzw. „jaśminowej rewolucji” w 2011 r. stoi w obliczu poważnych problemów makroekonomicznych. Wysoki deficyt budżetowy połączony z dewaluacją lokalnej waluty oraz wytworzeniem się dużej „szarej strefy” stworzyły niekorzystne warunki  do rozwoju gospodarczego. Po nieznacznym przyspieszeniu wzrostu PKB w poprzednich latach (2017 r. – 2,0%,   2018 r. – 2,7%), w 2019 r. wyniósł zaledwie 1 % PKB[1], a w 2020 r. z uwagi na skutki pandemii Covid-19 prawdopodobnie skurczy się o ok. 7%. Doszło do wyhamowania tempa rozwoju sektora rolno - spożywczego, usług i przemysłowego, na co istotny wpływ miała m.in. niepewna sytuacja polityczna w kraju. Zamrożenie gospodarki w II kwartale doprowadziło większość firm do bieżącej niewypłacalności pogłębiając strukturalne problemy  ekonomiczne kraju. Rośnie bezrobocie (o 250 tys. w II kwartale), sektor turystyczny wznowił działalność w bardzo ograniczonym zakresie, sektor wydobywczy został sparaliżowany żądaniami mieszkańców domagających się zwiększenia zatrudnienia. W 2019 r. miało miejsce poprawienie przez Bank Centralny funkcjonowania rynku walutowego a większe wpływy z turystyki przyczyniły się do wzrostu rezerw walutowych, których stan na koniec analizowanego okresu wynosił równowartość pokrycia importu za okres 4 miesięcy. Stopa bezrobocia w ostatnim czasie rośnie (w 2019 r. kształtowała się na poziomie ok. 15%). Analitycy spodziewają się jesienią 2020 r. stopy bezrobocia na poziomie 20%. Spadek cen, powodowany spadkiem konsumpcji, pozwolił na sprowadzenie w ostatnim kwartale poniżej 6%.  Utrzymywał się bardzo wysoki poziom finansowania zewnętrznego budżetu, środkami pochodzącymi w głównie od międzynarodowych instytucji finansowych (MFW, BŚ).


[1] Tunezyjski Urząd Statystyczny

Główne sektory gospodarki

Sektor rolniczy 

Sektor rolniczy stanowi 10,4 % wartości PKB[1] i zapewnia pracę ok. 15% siły roboczej. Całkowita powierzchnia użytków rolnych szacowana jest na ok. 10 mln ha (ok. 63% terytorium kraju), w tym 4,9 mln ha stanowią grunty orne. Dominują małe gospodarstwa (ponad 50% rolników posiada mniej niż 5 ha ziemi).  Główne gałęzie sektora stanowią: uprawa zbóż – przeważnie pszenica i jęczmień (ok. 9 % wartości produkcji rolniczej), oraz oliwek (powierzchnia ok. 1,7 mln ha). Uprawa oliwek jest niezwykle ważną gałęzią gospodarki, z której przychody czerpie ok. 1 mln osób. Istotną część sektora stanowi uprawa daktyli, owoców cytrusowych, warzyw oraz produkcja wina. Poza zbożami, których uprawa służy do zaspokojenia potrzeb rynku wewnętrznego, pozostałe produkty stanowią ważną część tunezyjskiego eksportu (głównie do UE). Istotną gałęzią sektora jest produkcja mleka, która jest ważna, zarówno pod względem tworzenia miejsc pracy, szczególnie w biednych rejonach kraju, jak również z punktu widzenia zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego. Tunezja należy do wyjątków, spośród krajów arabskich, gdzie przemysł przetwórstwa mleczarskiego jest oparty w głównej mierze o własne mleko.

Sektor tekstylny i skórzany

Sektor tekstylny od kilkudziesięciu lat jest jednym z kluczowych sektorów gospodarki, który szybko się rozwijał korzystając z ułatwionego dostępu do europejskiego rynku. Dostarczał tam wyroby tekstylne po konkurencyjnych cenach, uzyskiwanych m.in. dzięki relatywnie niskim kosztom pracy.  W sektorze działa prawie 1600 firm zatrudniających powyżej 10 osób. Około 1300 spośród nich produkuje towary również na eksport (w tym ok. 600 wyłącznie). O sile sektora stanowi duża liczba firm z zaangażowanym kapitałem zagranicznym (627). Tunezja stawia czoła szybko rosnącej konkurencji ze strony m.in. Turcji oraz krajów azjatyckich. Wdrażane są programy rozwojowe mające na celu podniesienia jego atrakcyjności m.in. poprzez dywersyfikację usług i wchodzenie w nisze produktowe o wysokiej wartości dodanej np. wytwarzanie produktów z wykorzystaniem tkanin technicznych np. dla przemysłu samochodowego i służby zdrowia. Obecnie ok. 250 firm zajmuje się wytwarzaniem wyrobów z tkanin technicznych, z czego 2/3 produktów stanowią odzież ochronna i sportowa. Inną szansą na pobudzenie aktywności jest pogłębianie współpracy ze znanymi markami sieciowymi. Wiele firm tunezyjskich stało się podwykonawcami znanych międzynarodowych marek odzieżowych. Dalszy rozwój w tym obszarze wymagać będzie od tunezyjskich podmiotów umiejętności adaptowania swoich możliwości produkcyjnych do zmieniających się trendów mody. Firmy lokalne coraz częściej dostrzegają swoje szanse rozwoju w wytwarzaniu produktów pod własną marką. Ten kierunek daje im duże możliwości rozwoju, ponieważ mogą dostosować swoje wyroby do lokalnych potrzeb, bez ponoszenia dodatkowych kosztów np. w formie franczyzy. Tunezja specjalizuje się w takich segmentach rynku tekstylnego jak:  bielizna damska, stroje kąpielowe, trykoty oraz odzież robocza i jeansowa. W sektor inwestują głównie firmy z Francji i Włoch. Wyroby tekstylne również eksportowane są przeważnie na rynki tych dwóch krajów (ponad 50%).

Sektor Skórzany liczy ok. 230 firm, zatrudniających powyżej 10 osób. Około 160 spośród nich  eksportuje swoje wyroby. W przemyśle zatrudnienie znajduje ponad 28 tys. osób. Prawie 100 firm funkcjonuje z udziałem kapitału zagranicznego, pochodzącego głównie z Francji (33 firmy), Włoch (46), i Niemiec (10). Firmy skórzane produkują, poza obuwiem, m.in. bagaże podróżne, torebki i akcesoria skórzane.

Lokalna sieć sprzedaży wyrobów tekstylnych i skórzanych jest bardzo rozdrobniona. Pomimo rozwoju nowoczesnych kanałów sprzedaży, głównie w  międzynarodowych sieciach handlowych lub na zasadzie franczyzy, wartość obrotu sektora w 80% generowana jest przez niewielkie sklepy odzieżowe. Popyt rynku lokalnego jest jednak ograniczony m.in. przez niewielką liczbę ludności i stosunkowo niską siłę nabywczą Tunezyjczyków. Władze, aby chronić rynek, objęły firmy zagraniczne uregulowaniami prawnymi, ograniczającymi prowadzenie swobodnej działalności hurtowej lub detalicznej. Mogą one  prowadzić swoją działalność tylko w formie spółki joint-venture, zarejestrowanej z podmiotem tunezyjskim.

Sektor turystyczny

Sektor turystyczny odgrywa ważną rolę w tunezyjskiej gospodarce (8% udziału w PKB), zasilając jej system finansowy w waluty obce. Po zamachach terrorystycznych w 2015 r., Tunezja podjęła działania mające na celu zwiększenie poziomu bezpieczeństwa oraz szersze otwarcie na turystów pochodzących spoza krajów UE. W tym celu  wprowadziła ułatwienia wizowe dla podróżnych pochodzących m.in. Chin, Ukrainy oraz państw afrykańskich, należących głównie do grupy Frankofonii. Tunezja zaczęła rozszerzać również zakres usług sektora tj. oferując turystykę medyczną, w celu większego przyciągnięcia turystów z krajów sąsiednich oraz Zatoki Perskiej. Wraz z osłabianiem się jej waluty w stosunku najsilniejszych walut na świecie, zaczęła stawać się atrakcyjnym krajem dla turystów mniej zamożnych. W 2019 r. Tunezję odwiedziło 9 mln turystów. Niezbędne są inwestycje w modernizację infrastruktury, aby podtrzymać  trwały wzrost sektora.  W 2020 r. z powodu pandemii Covid-19 sektor praktycznie zamarł. Szereg obiektów jest zamkniętych, nieliczne prowadzą działalność ukierunkowaną na klienta krajowego. Pomimo stosunkowo dobrych statystyk w sytuacji epidemiologicznej, otwarcia granic na wiele tradycyjnych krajów tegoroczny sezon będzie najprawdopodobniej najgorszy w historii.

Sektor wydobywczy

Tunezja ma ogromne doświadczenie w wydobyciu fosforytów i produkcji nawozów sztucznych. Sektor ten nadzoruje Krajowy Urząd Górnictwa. Wydobycie fosforytów stanowi 2% PKB. W sektorze zatrudnienie znajduje ok. 30 tys. osób. Po tzw. „jaśminowej rewolucji” w 2011 produkcja znacznie spadła m.in. z powodu gwałtownych sporów pracowniczych (strajki, nieustające demonstracje społeczne). Wydobyciem zarządza państwowa spółka Compagnie des Phosphates de Gafsa (CPG), której podlega osiem kopalń. Aby zwiększyć produkcję fosforytów rząd podjął decyzję o otwarciu kolejnej kopalni w Sra Ouertane, gdzie znajdują się największe złoża tego surowca. Około 90% wydobywanych fosforytów Tunezja przeznacza do krajowego przetwórstwa na nawozy oraz inne produkty oparte na tym surowcu. Ich produkcja jest wykonywana w dwóch największych przedsiębiorstwach: w państwowej spółce Group Chimique Tunisien (GCT), która posiada cztery zakłady produkcyjne i w spółce joint-ventures Tunisian – Indian Fertilizers (TIF), w której po 35% udziałów posiadają CPG i GCT, po 15% India’s Coromandel International i Gujarat State Fertilizers and Chemicals. TIF, zlokalizowany w Skhira, jest zakładem wytwarzającym kwas fosforowy o zdolności produkcyjnej ok. 360 tys. ton rocznie. Całość produkcji trafia na eksport do Indii na podstawie podpisanych umów długoterminowych.  W 2019 r. wydobycie fosforytów wzrosło do 4,1 mln ton (3,3 mln ton w 2018 r). Pomimo wzrostu produkcji i eksportu, sektor posiada ogromne problemy z utrzymaniem swojej konkurencyjności na rynkach światowych. W latach 2011 – 2015 liczba pracowników w sektorze podwoiła się z 13 tys. do 27 tys. co przyczyniło się do znacznego spadku rentowności sektora

Sektor przemysłowy[2]

Przetwórstwo spożywcze

W tej gałęzi przemysłu istnieje 1081 firm zatrudniających więcej niż 10 osób, oferujących miejsce pracy dla  ok. 77 tys. osób. 213 podmiotów produkuje wyłącznie na rynki zagraniczne. Najwięcej firm powstało z udziałem kapitału zagranicznego pochodzącego z Francji (29) i Włoch (23). Najbardziej rozwinięte segmenty przemysłu to: produkcja oliwy z oliwek, przetwórstwo owoców i warzyw, zbóż, przemysł mleczarski i produktów pochodnych, przemysł olejów roślinnych i tłuszczów zwierzęcych i  przetwórstwo rybne. Głównym kierunkiem eksportu są UE, USA, Rosja, Kraje Zatoki. Jednym z najbardziej atrakcyjnych produktów eksportowych jest oliwa z oliwek (w 2019 r. Tunezja została sklasyfikowana na 1-szym miejscu na świecie pod względem wielkości produkcji). 75% produkcji stanowi  oliwa z oliwek najwyższej jakości (extra virgin).

Przemysł elektryczny i elektroniczny

W przemyśle elektrycznym i elektronicznym działa ok. 340 podmiotów, zatrudniających powyżej 10 pracowników. Spośród nich, 226 wytwarza wyroby również na rynki zagraniczne Zatrudniają one ok. 100 tys. osób. Prawie połowa firm (146) powstała w oparciu kapitał zagraniczny, a zdecydowana większość (216) z jego udziałem, pochodzącym głównie z Francji (83 firmy), Włoch (66) i Niemiec (37). Najbardziej rozwinięte segmenty w przemyśle to: produkcja przewodów, kabli izolowanych i wiązek kabli, komponenty elektroniczne, rozdzielnice elektryczne i sterowniki, produkty oświetleniowe oraz silniki elektryczne i generatory prądu.

​​​​​​​Przemysł mechaniczny i metalowy

W przemyśle mechaniczno – metalowym działa ok. 640 zakładów, zatrudniających powyżej 10 pracowników. 120 podmiotów powstało tylko w oparciu o kapitał zagraniczny, natomiast 194 z jego udziałem (najwięcej z francuskim – 97 i włoskim – 59). 187 podmiotów wytwarza wyroby wyłącznie na eksport. W przemyśle znajduje zatrudnienie ok. 47 tys. osób. Do najbardziej rozwiniętych segmentów należą: wytwarzanie części samochodowych, konstrukcji metalowych, wyrobów metalowych, kotlarstwo. Spośród nich najszybciej rozwija się przemysł części samochodowych, dający zatrudnienie ponad 11 tys. osobom. Są produkowane m.in. samochodowe elementy elektryczne i plastikowe: rozruszniki, alternatory, akumulatory, komponenty elektroniczne, przewody, kable, elementy elektryczne np. złącza, przyciski itp., lampy odblaskowe, akcesoria samochodowe np. głośniki oraz samochodowe elementy mechaniczne, m.in. zewnętrzne i wewnętrzne wyposażenie nadwozia, układy kierownicy, zawieszenia i hamulcowe, części gumowe, urządzenie transmisyjne i wydechowe. Przemysł części samochodowych rozwija się głównie dzięki inwestycjom pochodzącym z Francji, Włoch i Niemiec i stanowi jedno z ogniw przemysłów samochodowych tych państw. 

​​​​​​​Przemysł chemiczny

W przemyśle chemicznym funkcjonuje ok. 560 firm zatrudniających powyżej 10 osób. Spośród nich 140 kieruje swoją produkcję również na eksport. Działalność 163 podmiotów oparta jest na kapitale zagranicznym, pochodzącym głównie z Francji (73 firmy), Włoch (40) i Niemiec (12). W sektorze zatrudnionych jest ok. 55 tys. osób. Najbardziej rozwinięte segmenty to: przemysł farmaceutyczny, produkcja detergentów, tworzyw sztucznych, farb i klejów, opon i gumy. Spośród wymienionych branż wyróżnia się przemysł farmaceutyczny, który został sprywatyzowany na początku lat 90-tych. Od tego czas szybko się rozwijał, m.in. z powodu wysokiego popytu wewnętrznego oraz zewnętrznego, głównie z państw regionu Maghrebu. O sile sektora stanowi ok. 40 firm. Obecnie zatrudnienie znajduje ok. 11 tys. osób. Największą firmą farmaceutyczną jest spółka Adwya, wyprzedzając takie podmioty jak: Unimed, Sanofi Tunisie, Teriak i Opalia. Lokalna produkcja zaspokaja ok. 60% potrzeb lokalnego rynku. Tunezja specjalizuje się w produkcji leków generycznych w celu obniżenia kosztów leczenia oraz upowszechnienia dostępu do leków na rynku lokalnym. Stanowią one ok. 2/3 całej produkcji sektora. W najbliższych kilku latach wzrost sektora szacuje się na poziomie ok. 10% rocznie, a jego produkcję w 2025 r. na poziomie 1,8 mld euro. Sektor wymaga jednak przeprowadzenia reform, które przyciągną do niego kolejnych zagranicznych inwestorów. Potrzebne są zmiany, które m.in. umożliwią wdrożenie odpowiedniej polityki cenowej, uproszczą procedury rejestracji leków, a tym samym skrócą czas wprowadzania ich na rynek.

​​​​​​​Przemysł lotniczy 

W przemyśle lotniczym funkcjonuje ok. 70 firm, które zatrudniają ponad 13 tys. osób. W okresie 2006-2016 w sektorze nastąpił wzrost obrotów, z poziomu ok.13 mln euro do 230 mln euro. Szczególnie duża zmiana w zakresie wysokości obrotów i zatrudnienia nastąpiła w 2009 r., po otwarciu zakładu do częściowego montażu przez francuską firmę Aerolia (część grupy EADS), zlokalizowanej w strefie przemysłowej El Mghira. W Tunezji otworzyły swoje oddziały również inne francuskie firmy lotnicze np. Stelia Aerospace i Zodiac.

 

[1] W 2018 r. według danych Banku Centralnego Tunezji

[2] Dane dotyczące ilości firm i struktury kapitałowej w poszczególnych przemysłach za Tunezyjską Agencją Promocji Przemysłu i Innowacji

 

Tabela najważniejszych wskaźników makroekonomicznych

 Wyszczególnienie

2018

2019

Realny PKB  (mld USD)

32,7

35,3

PKB na jednego mieszkańca  (USD)

3555,5

3527,8

Tempo wzrostu realnego PKB (%)

2,7

1,0

Relacja deficytu do PKB (%)

4,8

3,5

Relacja całkowitego długu publicznego do PKB (%)[1]

77,1

76,6

Stopa inflacji /indeks cen konsumpcyjnych CPI (%)

7,5

6,7

Stopa bezrobocia (%)

15,5

14,9

Wartość obrotów handlu zagranicznego (mld USD)

36,3

38,5

Wartość eksportu (mld USD)

14,6

15,7

Wartość importu (mld USD)

21,7

22,8

Relacja deficytu na rachunku obrotów bieżących bilansu płatniczego do PKB (%) 

11,1

8,8

Wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich (mln USD)

996,8

885,9

Wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich Tunezji za granicą (tys. USD)

61,5

49,5

 

[1] Za 2019 r. - prognoza Banku Światowego

Handel zagraniczny

Zagraniczna wymiana handlowa w 2019 r. [1]

Deficyt handlowy zwiększył się w 2019 r. o 0,38 mld TND[2] (+2%) w porównaniu do ub.r. i wyniósł 19,4 mld TND. Eksport rósł szybciej niż import (odpowiednio +7% i +5%). Bilans handlowy charakteryzował się zwiększonym deficytem w wymianie produktów rolno – spożywczych (wzrost z 0,9 mld do 1,4 mld TND) oraz w sektorze energetycznym (wzrost o 1,6 mld TND w porównaniu do poprzedniego okresu), który osiągnął poziom 7,8 mld TND. Wymiana handlowa w wartościach stałych obniżyła się w porównaniu z ub. r. (odpowiednio eksport -5,2% i import - 8,5%). Wartość eksportu wyniosła 43,85 mld TND (40,98 mld TND w 2018 r.). Największy udział miały w nim sektory: przemysłowy i elektryczny (47%), tekstylno – skórzany (21%), rolno – spożywczy (11%), energia i artykuły ropopochodne (6%) oraz górniczy (fosforyty i produkty pochodne). W stosunku do poprzedniego roku największy wzrost eksportu został odnotowany w sektorze górniczym (+21%), będący rezultatem zwiększenia wydobycia fosforytów oraz w sektorze mechanicznym i elektrycznym (+12,3%). Duży spadek odnotował natomiast sektor rolno – spożywczy (-13%), głównie za sprawą znacznego zmniejszenia eksportu oliwy z oliwek, będącego rezultatem cyklu sezonowego (-34,7%). W 2019 r. import wyniósł 63,3 mld TND (60 mld TND w 2018 r.). Największy w nim udział miały sektory: przemysłowy i elektryczny (41,4%), tekstylno – skórzany (18,5%) i energetyczny (16,1%). W 2019 spadło tempo importu w porównaniu do poprzedniego okresu, głównie za sprawą znacznie niższych zakupów w sektorze energii (wzrost tylko o 19% w porównaniu do 39,9% w 2018 r.) oraz w sektorze rolno – spożywczym (+5,4%, w 2018 r.: + 15,1%) oraz towarów konsumpcyjnych (+4% , w 2018 r. +12,5%). Tunezja importuje towary głównie z Włoch (9,8 mld TND), Francji (9 mld TND), Chin (6 mld TND) i Algierii (4,2 mld TND), natomiast eksportuje przede wszystkim do Francji (12,8 mld TND), Włoch (7,1 mld TND), Niemiec (5,6 mld TND), Hiszpanii (1,6 mld TND) oraz Libii (1,6 mld TND). Polska ma ujemny bilans handlowy z Tunezją. Obroty handlowe w 2019 r. osiągnęły poziom 0,98 mld TND, z czego na nasz eksport przypadło 433 mln TND.

 

[1] Krajowy Urząd Statystyczny

[2] Kurs TND/EUR Bank Centralnego Tunezji na koniec grudnia 2019 r. – 3,14 

Inwestycje zagraniczne

Niestabilna sytuacja polityczna i gospodarcza od wybuchu tzw. „jaśminowej rewolucji” w 2011 r. przyczyniała się do ograniczania napływu inwestycji zagranicznych w kolejnych latach. Zainteresowanie inwestorów powrotem do Tunezji jednak rośnie wraz z podnoszeniem przez władze poziomu bezpieczeństwa i zmniejszeniem liczby zamachów terrorystycznych, oraz wdrażaniem nowych regulacji prawnych, korzystnie zmieniających warunki inwestowania. Ważnym krokiem otwierającym gospodarkę na inwestycje zagraniczne było uchwalenie w 2015 r. nowego prawa o konkurencji, które zliberalizowało przepisy ograniczające wejście przedsiębiorstw prywatnych do niektórych sektorów gospodarki. W 2016 r. zostało przyjęte nowe prawo inwestycyjne, upraszczające procedury uzyskania licencji inwestycyjnych, zezwoleń oraz liberalizujące ograniczenia w zatrudnianiu cudzoziemców. Został powołany Tunezyjski Urząd ds. Inwestycji, który przejął kompetencje organów administracyjnych, zajmujących się dotychczas obsługą inwestorów zagranicznych. Wprowadzono ułatwienia w procesie  otwierania działalności gospodarczej poprzez kumulację niezbędnych procedur do założenia firmy w jednym miejscu (system jednego okienka) oraz obniżenie kosztów ich rejestracji. Obecnie inwestorzy mają do dyspozycji dwie specjalne strefy ekonomiczne, zlokalizowane w Bizerte i Zarzis, w których zarejestrowane firmy są zwolnione od podatków i ceł oraz mogą korzystać bez ograniczeń z obrotu walutowego. Planowane jest otwarcie kolejnych w rejonach przygranicznych z Algierią i Libią (Le Kef, Kasserine, Médenine et Tozeur). Władze przykładają wagę do promocji Tunezji jako kraju atrakcyjnego dla zagranicznych inwestycji. Została w tym celu powołana Agencja Promocji Inwestycji Zagranicznych, która m.in., informuje na stronie  internetowej www.investintunisia.tn, o regulacjach prawnych i możliwościach inwestycyjnych. Tunezja stara się podnieść swoją wiarygodność jako miejsce do lokowania inwestycji, poprzez podpisywanie umów międzyrządowych o gwarancji i ochronie inwestycji.

Napływ inwestycji zagranicznych ustabilizował się w 2018 r. Był to drugi z rzędu okres wzrostu (27,5%), gdzie inwestycje osiągnęły poziom 2,9 mld TND[1], z czego na bezpośrednie inwestycje zagraniczne (BIZ) przypadło 96%. BIZ są lokowane głównie w sektorach: przemysłowym (41% w 2018 r.), energetycznym (33%), finansowym (14%), turystycznym (5%), telekomunikacyjnym (4%). W sektorze przemysłowym inwestorzy zagraniczni są najbardziej zainteresowani branżami: elektryczną i elektroniczną (44%), metalową (16%), spożywczą (11%) i tworzyw sztucznych (11%). Najwięcej inwestycji pochodzi z Francji, Kataru, Włoch i Niemiec. Szczególnie duży ich napływ z Kataru (m.in. przejęcie udziału większościowego w banki Zitouna od państwa tunezyjskiego za kwotę 379 mln TND) przyczynił się w 2018 r. do najlepszego w ostatnim 10-leciu wyniku, którego Tunezji nie udało się już powtórzyć w 2019 r. (poziom inwestycji BIZ było niższy o 9,8%). Coraz większy udział w inwestycjach stanowi kapitał chiński (głównie inwestycje greenfield).

Tunezja dysponuje atutami, które mogą przyciągać inwestorów zagranicznych, ale w jej gospodarce występuje również cały szereg zjawisk negatywnych, które powinny być brane pod uwagę przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych. Tunezyjska gospodarka należy do najbardziej zdywersyfikowanych w Afryce, z dobrze rozwiniętym sektorem turystycznym, tekstylnym, rolniczym i wydobywczym oraz szybko rozwijającym się sektorem przemysłowym. Posiada młodą, dobrze wykształconą w regionie siłę roboczą, która jest także konkurencyjna pod względem kosztów wynagrodzenia. Jej korzystne położenie geograficznie sprzyja rozwijaniu relacji gospodarczych na dwóch wielkich, znajdujących w bezpośrednim sąsiedztwie, rynkach: europejskim i afrykańskim. Z drugiej strony, przedsiębiorcy zagraniczni powinni brać również pod uwagę, że posiada ona mankamenty charakterystyczne dla krajów rozwijających się. Do głównych należy zaliczyć korupcję i nepotyzm, nadmiernie rozwiniętą „szarą strefę (szacowana na ok. 60% PKB), wprowadzanie przez rząd czasowych protekcjonistycznych barier celnych i podatków, wciąż duża rola przedsiębiorstw państwowych w gospodarce. Inwestorzy zagraniczni muszą brać również pod uwagę nieelastyczne przepisy prawa pracy, które, przy istniejących dobrze rozwiniętych związkach zawodowych, sprzyjają przerwom w pracy i akcjom strajkowym, pod pretekstem ochrony praw pracowniczych. Pozostaje również cały czas realne zagrożenie powrotu do niestabilnej sytuacji bezpieczeństwa i kolejnych ataków terrorystycznych, czemu sprzyja trwający konflikt w sąsiedniej Libii.

 

[1] Bank Centralny Tunezji

Uczestnictwo w wielostronnych organizacjach i porozumieniach o charakterze gospodarczym

Tunezja należy do wielu organizacji międzynarodowych, w tym do: ONZ, Ligi Państw Arabskich (LPA), Unii Afrykańskiej (AU), Światowej Organizacji Handlu (WTO – członek założyciel), Międzynarodowego Funduszu Walutowego (IMF), Międzynarodowego Banku Rekonstrukcji i Rozwoju (IBRD), Arabskiej Unii Maghrebu (AUM), Światowej Organizacji Celnej, COMESA – Wspólnoty Państw Sahelu i Sahary, CEEAO – Wspólnoty Ekonomicznej Państw Afryki Zachodniej.

Stosunki gospodarcze z Unią Europejską

Tunezja jest pierwszym państwem śródziemnomorskim, które zawarło układ stowarzyszeniowy z UE (podpisany w 1995 r., wszedł w życie w 1998 r.), znoszący bariery taryfowe i handlowe dla większości towarów. Umowa zakładała stopniową redukcję i likwidację ceł na towary importowane UE w celu utworzenia od 2008 r Strefy Wolnego Handlu i zastosowania zerowych stawek celnych na towary przemysłowe pochodzące z UE. 19.11.2012 r. UE i Tunezja uzgodniły ustanowienie „partnerstwa uprzywilejowanego”, w którym postawiły sobie za cel zacieśnienie stosunków dwustronnych, poprzez pogłębioną integrację, sformalizowaną podpisaniem umowy dwustronnej. W październiku 2015 r. zostały rozpoczęte negocjacje dotyczące zawarcia Układu o Pogłębionej i Całkowitej Strefie Wolnego Handlu (fr. ALECA, ang. DCFTA), która obejmie nowe obszary ścisłej współpracy gospodarczej, w tym rolnictwo i usługi. Od 2017 r., w związku z pogarszaniem się sytuacji gospodarczej, Tunezja zwolniła tempo negocjacji, wskazując na zagrożenia dla jej gospodarki jakie niesie podpisanie tej umowy, szczególnie dla jej sektora rolno – spożywczego i przemysłowego. Z tego samego powodu, Tunezja zaczęła również od 2018 wprowadzać nowe stawki celne oraz ograniczenia techniczne na szereg towarów pochodzących z UE, stojące w sprzeczności z postanowieniami Układu z 1995 r. Choć negocjacje oficjalnie są w toku, obie strony rozważają przyjęcie mniej ambitnego dokumentu, porządkującego relacje handlowe, aktualizującego ustalenia w zakresie niezbędnym dla prowadzenia wymiany handlowej. Nowe porozumienie pozbawione byłoby zapewne komponentów zarezerwowanych dla „pogłębionej współpracy”: migracje, uznawanie kwalifikacji etc.

UE od lat jest największym partnerem handlowym Tunezji. W 2019[1] r.  obroty handlowe Tunezji z UE stanowiły 59,5 % całości wymiany handlowej (34,6 mld euro). Tunezyjski eksport do UE wyniósł 10 mld euro (69,7%), natomiast import 10,94 mld euro (52,1%). Tunezja eksportowała do państw unijnych głównie maszyny i urządzenia (3,42 mld euro), artykuły tekstylne i skórzane (2,71 mld euro), surowce naturalne, głównie fosforyty (0,7 mld euro) i artykuły rolno – spożywcze (0,63 mld euro), natomiast importowała przede wszystkim: maszyny i urządzenia (2,94 mld euro), produkty mineralne, głównie artykuły ropopochodne i gaz ziemny (1,55 mld euro), artykuły tekstylne (1,33 mld euro), artykuły metalowe (0,97 mld euro) i chemiczne (0,87 mld euro).  


[1] Dane Eurostat

Dwustronna współpraca gospodarcza

Gospodarcze umowy dwustronne

W opracowaniu.

Dwustronna wymiana handlowa

W opracowaniu.

Wzajemne inwestycje

W opracowaniu.

Dostęp do rynku

Dostęp do rynku dla polskich towarów i usług

Podstawowym dokumentem prawnym, określającym współpracę gospodarczą Polski z Tunezją jest „Umowa Stowarzyszeniowa pomiędzy Unią Europejską a Republiką Tunezyjską”, podpisana w 1995 roku i obowiązująca od 1 marca 1998 r. Stosunki gospodarcze z Tunezją regulują również podpisane umowy dwustronne:

  • Umowa między Rządem PRL a Rządem Republiki Tunezyjskiej o transporcie lotniczym z 1969 r.;
  • Umowa o współpracy naukowej i technicznej z 1961 r.;
  • Porozumienie między Rządem RP a Rządem Republiki Tunezyjskiej o zmianie art. 14 Umowy między Rządem PRL a Rządem Republiki Tunezyjskiej o międzynarodowych przewozach drogowych z 1980 r.;
  • Umowa o współpracy w dziedzinie transportu morskiego z 2002 r.;
  • Konwencja ws. unikania podwójnego opodatkowania z 1993 r.;
  • Umowa ws. popierania i wzajemnej ochrony inwestycji z 1993 r.

Tunezja stworzyła atrakcyjne ramy prawne dla inwestycji zagranicznych, w tym funkcjonowania spółek off-shore, uzupełnione o kodeks zachęt inwestycyjnych (nowe prawo inwestycyjne z 2016 r.). Sprzyja to rozwojowi usług outsourcingowych i podwykonawczych, z czego korzystają w bardzo szerokim stopniu firmy z kilku krajów UE, zwłaszcza z Francji, Włoch, Niemiec, Belgii i Hiszpanii. Od zniesienia w styczniu 2008 r. ceł na towary przemysłowe importowane z krajów UE, szanse na lokowanie polskich towarów na tym rynku stale rosną. Istnieją duże możliwości zwiększenia polskiego eksportu dóbr inwestycyjnych m.in urządzeń odlewniczych, urządzeń do wytwarzania energii odnawialnej, materiałów i instalacji dla branży budowlanej, wyrobów metalowych i in. 

Obiecującym sektorem jest przetwórstwo rolno-spożywcze. Tunezja jest znaczącym producentem zbóż, warzyw i owoców, jednak nie dysponuje dobrze rozwiniętym przetwórstwem. Stwarza to duże możliwości eksportu dla polskich producentów urządzeń  i maszyn dla tego sektora. Występują też ograniczenia protekcjonistyczne dotyczące importu artykułów żywnościowych, narzucone przez państwo w celu ochrony własnych producentów. W wielu przypadkach importerów państwowych i prywatnych obowiązują ograniczenia ilościowe (np. zboże, mleko, mięso). Ze względu na wymogi fitosanitarne nie jest możliwy eksport owoców (jabłka, gruszki, aronia) i ziemniaków.

Dostęp do rynku pracy

Zgodnie art. 258-2 kodeksu pracy (96-62 z 15.07.1996r.), cudzoziemiec, który zamierza podjąć pracę w Tunezji musi posiadać stosowną umowę i zezwolenie na pobyt z prawem do pracy. Umowa może być zawarta tylko na okres jednego roku z możliwością jej jednokrotnego przedłużenia. Prawo dopuszcza wyjątki przedłużenia umowy wielokrotnie np. w sytuacji zatrudnienia cudzoziemca w firmach realizujących projekty rozwojowe o znaczeniu krajowym, które zostały zaakceptowane przez upoważnione organy państwa. Umowa o pracę lub jej przedłużenie wymagają zatwierdzenia przez Ministerstwo Szkolenia Zawodowego i Zatrudnienia (MSZZ). Umowy generalnie są zatwierdzane przez Ministerstwo w przypadku, gdy pracodawcy zatrudniający cudzoziemców udowodnią, że nie mogą znaleźć pracowników o wymaganych kwalifikacjach na lokalnym rynku (zakaz zatrudnienia cudzoziemca, jeżeli jest dostępny odpowiedni lokalny pracownik). Ten wymóg wpływa nierzadko negatywnie na proces zatrudnienia cudzoziemca, ze względu na przewlekłość weryfikacji przez urząd uzasadnienia pracodawcy. Po zatwierdzeniu umowy przez Ministerstwo, cudzoziemiec nabywa takie same prawa i obowiązki jak miejscowi pracownicy. Ministerstwo sprawuje kontrolę zarówno nad pracodawcą jak i zatrudnianym cudzoziemcem, którzy podlegają ścisłym procedurom administracyjnym. W przypadku ich naruszenia po zatrudnieniu, cudzoziemcowi grożą sankcje prawne w postaci grzywny, aresztu lub deportacji. Więcej informacji o zatrudnieniu cudzoziemców dostępna jest na stronie internetowej MSZZ: http://www.emploi.tn/fr/35/emploi-des-etrangers ).

Zgodnie z prawem, tygodniowy czas pracy wynosi 48 godzin. W niektórych działach gospodarki, na podstawie układów zbiorowych, został skrócony do 40 godzin. Prawo daje również możliwość zawierania umów przewidujących krótszy czas pracy. Występują dwa typy umów zatrudniania lokalnych pracowników: na czas określony i nieokreślony. Umowa na czas określony może być przedłużana maksymalnie przez okres 4 lat, następnie musi być podpisana umowa na czas nieokreślony. Prawo to nie stosuje się do spółek off-shore, które mogą zawierać dowolną ilość umów na czas określony. Pracownikom przysługuje 12 dni rocznego urlopu wypoczynkowego plus 1 w roku stażu i 1 dzień opieki nad dzieckiem. Wiek emerytalny wynosi 60 lat. Ubezpieczenie społeczne pobierane od wynagrodzenia wynosi 9,18%. Stawka podatku dochodowego od osób fizycznych jest progresywna (od 0 do 35%) i zależy od dochodów.

Dochody (w tys. TND)      Stawka podatku IRPP (Impôt sur le revenu des personnes physiques)

Poniżej 5 000                                   0%

5 000 – 20 000                                26%

20 001 – 30 000                              28%

30 001–50 000                                32%

Powyżej 50 000                              35%

Nabywanie i wynajem nieruchomości

Zgodnie z prawem i przepisami tunezyjskimi, cudzoziemiec może zakupić nieruchomość w celach mieszkaniowych w strefie miejskiej lub turystycznej pod warunkiem uzyskania stosownego pozwolenia od właściwego gubernatora.

Nabywanie nieruchomości w Tunezji odbywa się w 3 etapach:

  • podpisanie umowy przedwstępnej,
  • złożenie wniosku do gubernatora,
  • podpisanie ostatecznego aktu kupna-sprzedaży i wydanie tytułu własności.

We wszystkich etapach zakupu mieszkania w Tunezji musi brać udział licencjonowany prawnik.

Kupno terenów rolniczych jest zabronione dla cudzoziemców. Gubernatorstwa nie wydają pozwoleń na zakup ziemi na terenie rolniczym, a jedynym odstępstwem jest możliwość  wszczęcia postępowania o nabycie nieruchomości, jeśli w okresie do trzech miesięcy teren rolniczy zostanie przekwalifikowany na użytek miejski lub turystyczny.

Przydatne linki:

System zamówień publicznych

Przepisy tunezyjskich zamówień publicznych reguluje dekret nr 2002–3158 z 17.12.2002 r.* oraz dekret nr 2014-1039 w 13.03.2014r.**

*www.marchespublics.gov.tn/onmp/upload/documents/decret_consolide_mars_2010_fr.pdf

** http://www.marchespublics.gov.tn/onmp/documents/document.php?id=456

Wszystkie przetargi publikowane są w Internecie na stronie: www.appeloffres.com.

Tunezja posiada własny system zamówień publicznych online, TUNEPS (Tunisiaonline e-procurement system). System zapewnia sprawność w składaniu ofert i pozwala oferentowi na przejście całej procedury w sposób zapewniający przejrzystość transakcji, zachowanie prywatności i bezpieczeństwa. Oferta jest automatycznie szyfrowana i przy otwarciu kopert zostaje odszyfrowana. Dzięki połączeniu z systemem fiskalnym oraz rejestrem handlowym, system automatycznie ustala ranking ofert. System w związku z tym skraca czas zawierania umów i minimalizuje wydatki związane z przystąpieniem do przetargu. Więcej: www.tuneps.tn

Przedmiotem zamówień publicznych muszą być:

  • wszystkie prace przekraczające 200 tys. TND;
  • badania rynku i realizacja zamówień w sektorze informatycznym, technologii  i  komunikacji, przekraczające  100 tys. TND;
  • dostawa towarów i usług w pozostałych sektorach przekraczająca 100 tys. TND;
  • sektorowe badania rynkowe przekraczające 50 tys. TND.

Zamówienia publiczne muszą być przedstawione w formie pisemnej. Przetargi ogłaszane w Tunezji są ważne z reguły około 6–8 tygodni. Przetargi otwarte, międzynarodowe nie wymagają opłat w postaci wadium. Koszt nabycia specyfikacji przetargowej waha się w granicach 30–50 TND. Niektóre firmy udostępniają specyfikacje przetargowe bezpłatnie. Otwarcie kopert z ofertami przetargowymi odbywa się w dwóch fazach – otwarcie koperty z ofertą techniczną, a następnie koperty z ofertą handlową. Przetargi niekiedy wymagają od oferenta przedstawienia jego własnych, najlepszych warunków płatności z punktu widzenia importera. Podobnie bywa również z terminami dostaw.

Wymaganymi dokumentami, poza ofertą techniczną i handlową, są:

  • zaświadczenie o niezaleganiu w podatkach, przewidziane w obowiązującym ustawodawstwie;
  • deklaracja własna lub dokument potwierdzający, że oferent nie jest bankrutem;
  • deklaracja honorowa potwierdzająca, że oferent nie będzie używał niedozwolonych środków wpływu/nacisku na komisję przetargową.
Różnice kulturowe w kontaktach biznesowych

Tunezja i jej mieszkańcy to przedstawiciele Maghrebu: ludzie kręgu kultury muzułmańskiej o widocznych jednak wpływach europejskich. W prowadzeniu biznesu bardzo duże znaczenie ma kontakt osobisty, nawiązywanie i budowanie relacji. Istotnie różne jest podejście do kwestii czasu, dotrzymywania zobowiązań terminowych etc.

Praktyczną wskazówką jest informacja, że w kontaktach biznesowych duże znaczenie ma posiadanie nie tyle adresu mailowego, co numeru faksu. O większość dokumentów będziemy proszeni właśnie tą drogą.  Bardzo często zdarza się, że do kontaktów służbowych wykorzystuje się swoje prywatne maile, głownie z adresów na gmail czy yahoo. Nie należy być zdziwionym, że również urzędnicy operują pocztą elektroniczną ogólnodostępnych dostawców. Utrudnia to ewentualną weryfikację partnera biznesowego.  Bardzo popularne są także komunikatory WhatsApp czy Messenger Facebook. Przeważająca część koresponencji i negocjacji często toczy się z wykorzystaniem tych komunikatorów.  Duże spółki  posiadają strony internetowe, natomiast małe i średnie przedsiębiorstwa często nie maja bądź też ich strony są bardzo rzadko aktualizowane.

W życiu codziennym Tunezja jest jednym z najbardziej liberalnych krajów arabskich. Choć przytłaczająca większość Tunezyjczyków to muzułmanie, to na co dzień większość zakazów i nakazów religijnych jest stosowana wybiórczo. Piątek jest dniem pracującym (dla niektórych jednak tylko do 13). Kobiety są obecne w przestrzeni publicznej, wykonują w zasadzie wszystkie zawody (są nieliczne kobiety kierowcy taksówek), pełnią wybieralne funkcje (merem stolicy jest kobieta - Souad Abderrahim).

Przydatne kontakty i linki

Administracja gospodarcza

Ministerstwa:

Samorząd gospodarczy

  • Chambre de Commerce et d'Industrie de Tunis

Adresse: 31, Av de Paris - 1000 Tunis - Tunisie
Tél.: (216) 71 247 322
Fax: (216) 71 354 744 - (216) 71 332 968 - (216) 71 247 288

Site web : www.ccitunis.org.tn
e-mail : ccitunis@planet.tn

  • Union Tunisienne de l'Industrie, du Commerce et de l'Artisanat (UTICA)

Citée administrative, lot N° 7, Citée El Khadhra
1003, Tunis, Tunisie

Tél: +216 71 142 000
Télécopie: +216 71 142 100

contact@utica.org.tn
www.utica.org.tn

Oficjalna prasa ekonomiczna

  • L’économiste maghrébin
  • Eco Journal

Oficjalne strony o profilu ekonomicznym


Data aktualizacji: 20.07.2020