Polska na Ukrainie

Kluczowym czynnikiem wpływającym na gospodarkę Ukrainy jest trwająca od 2022 r. pełnoskalowa inwazja Rosji. Dzięki wsparciu finansowemu ze strony zachodnich partnerów kraj jest w stanie zachowywać relatywnie stabilną sytuację makroekonomiczną.

Opis struktury gospodarki w warunkach szoków związanych z wojną jest utrudniony. Znaczna część ludności i siły roboczej wyjechała za granicę lub przemieściła się wewnątrz kraju. Znacząco zmalała produkcja metalurgii i przemysłu ciężkiego w wyniku zniszczeń i rosyjskiej okupacji centrów przemysłowych. Mimo zniszczeń i czasowej rosyjskiej blokady ukraińskich portów, wielkoskalowe rolnictwo wciąż odpowiada za około połowy wartości eksportu towarów. Przemysł zbrojeniowy, przed wojną skupiony na eksporcie i konwencjonalnym uzbrojeniu, dzięki innowacjom i skali obecnie staje się jednym z kół zamachowych gospodarki. Sektor energetyczny jest przedmiotem systematycznych rosyjskich ataków, a ich intensywność oraz tempo odbudowy przekładają się na wahania aktywności gospodarczej w całej gospodarce.

Relacje gospodarcze Ukrainy z UE bazują na umowie DCFTA. Uzyskanie przez Ukrainę w 2022 r. statusu państwa kandydackiego UE oznacza wejście na drogę reform akcesyjnych, które z czasem będą upodabniać model gospodarczy i warunki prowadzenia biznesu do standardów europejskich.

Ukraina jest otwartą gospodarką rynkową i kwalifikowana jest przez MFW do kategorii krajów wschodzących i rozwijających. Charakteryzuje się ona niskim w porównaniu do reszty Europy poziomem rozwoju, wysokim udziałem szarej strefy oraz utrzymującymi się problemami z korupcją.  

I. Sektor rolno-spożywczy

Udział sektora rolno-spożywczego w PKB Ukrainy wynosi ok. 10 % i w sektor ten w 2025 r. wygenerował 56% dochodów z eksportu. W swoich międzynarodowo uznanych granicach kraj posiada ok. 28 mln ha gruntów rolnych. Ukraina jest istotnym globalnie producentem zbóż (jęczmienia, pszenicy, kukurydzy) oraz nasion słonecznika i soi. Rolnictwo wielkoskalowe, czyli przedsiębiorstwa i holdingi posiadają ok. 52% użytków rolnych Ukrainy, które odpowiadają za 54% produkcji rolnej (zatrudniając jednak zaledwie 18% spośród ok. 2,5 mln pracowników rolnictwa).

Cechą ukraińskiego rolnictwa jest wciąż niska produktywność: produktywność ziemi w wynosi ok. 1/3 polskiej, a produktywność pracy ok. 1/2 polskiej. Wskaźniki te jednak dynamicznie rosną, na co wpływ miały reformy uwalniające rynek ziemi w latach 2020-24.

Do wojny eksport produktów rolnych stanowił około połowy całkowitego eksportu. W ostatnim przedwojennym roku 2021 wartość eksportu w sektorze rolnospożywczym wyniosła 36,5 mld USD. W efekcie utraty kontroli nad częścią terytorium oraz zniszczeń wojennych eksport zmalał i w 2025 r. jego wartość wyniosła 22,5 mld USD.

II. Sektor metalurgiczny

W 2024 r. sektor metalurgiczny wytworzył 7,2% PKB i odpowiadał za 15,2% dochodów z handlu zagranicznego. W okresie przedwojennym udział metalurgii w PKB był znacznie większy i sięgał 12%, generując 30% ogółu eksportu i zatrudniając ok. 0,5 mln pracowników. Jednak rosyjska okupacja części obwodu donieckiego od 2014 r, a następnie od 2022 r. jego większej części, w tym zwłaszcza Mariupola, spowodowała zniszczenie lub utratę całych kompleksów metalurgicznych.

Obecnie w Ukrainie funkcjonują 2 duże kombinaty hutnicze: Kryworiżstal i Zaporiżstal. Spadek produkcji metalurgicznej o ponad 60% w wyniku pełnoskalowej wojny przełożył się na stały trend zmniejszania się wpływów z eksportu: 6 mld USD w 2022 r., 3,9 mld w 2023 r. i 3,1 mld z 2024 r. W konkurencyjność branży uderza także wywołane wojną i utratą kontroli nad zagłębiem donieckim odcięcie od dostaw taniego węgla.

III. Sektor paliwowo-energetyczny

Opis stanu energetyki jest wyjątkowo trudny ze względu na powtarzające się zmasowane rosyjskie ataki, których celem jest zniszczenie lub fragmentacja systemu elektroenergetycznego. W ich wyniku okresowo zniszczono w sumie 80–90% generacji ukraińskich elektrowni cieplnych oraz ok. 45% wodnych. Z wydatną pomocą zagranicznych partnerów, infrastruktura energetyczna jest na bieżąco odbudowywana, w tym zapasowymi generatorami. Zwiększany jest import elektryczności z zagranicy, jednak ogółem moce wytwórcze pozostają poniżej zapotrzebowania ukraińskiego społeczeństwa i gospodarki.  

Do wojny produkcja energii elektrycznej w Ukrainie opierała się na generacji jądrowej. Państwowa spółka Enerhoatom do wybuchu pełnoskalowej wojny wytwarzała prąd w czterech elektrowniach atomowych z udziałem w ogólnej produkcji na poziomie 54% całkowitej generacji. Obecnie jednak Zaporoska Elektrownia Atomowa pozostaje pod okupacją rosyjską. Konwencjonalne elektrownie węglowe odpowiadały w 2021 r. za 37% produkcji. Elektrownie wodne i szczytowo-pompowe wytworzyły 5% energii, a wiatrowe i słoneczne 4%.

Sektor paliwowo-energetyczny, jako strategiczny sektor gospodarki, pozostaje w dużym stopniu pod kontrolą państwa, zarówno w zakresie infrastruktury transportowej (tranzytowej), jak i głównych mocy wytwórczych. Wyjątkiem są elektrownie konwencjonalne, które w około 70% należą do koncernu DTEK.

Wraz z wybuchem wojny Ukraina zaprzestała importu gazu z Federacji Rosyjskiej i zaczęła polegać na własnym wydobyciu, uzupełnianym importem od zachodnich sąsiadów. W 2024 r. wydobycie osiągnęło poziom 19 mld m³, zaspokajając niemal całe krajowe zapotrzebowanie Ukrainy. Rok 2025 r., ze względu na zmasowane ataki na infrastrukturę wydobywczą, przyniósł spadek wydobycia, który musiał być kompensowany znacznie zwiększonym importem (6,5 mld m³). Największym producentem jest państwowa spółka Ukrhazwydobuwannia (ponad 2/3 produkcji).

Pozytywną tendencją ostatnich lat na ukraińskim rynku gazu jest jego liberalizacja. W 2020 r. doszło do unbundlingu, czyli rozdziału właścicielskiego Naftohazu. Funkcje operatorskie przejął wydzielony z Naftohazu GTSOU podległy Ministerstwu Finansów. Zwiększa się również otwartość na nowych uczestników rynku. Od 2023 r. rząd podejmuje działania zachęcające podmioty prywatne do inwestowania w rozwój sieci produkcji i dystrybucji biometanu (ze względu na ogromny potencjał w tym zakresie ukraińskiego rolnictwa).

Już przed wybuchem wojny w głębokim kryzysie znajdował się ukraiński przemysł rafineryjny (zaspokajający tylko 15% zapotrzebowania). W dniu inwazji funkcjonowała tylko jedna rafineria, w Krzemieńczuku w obwodzie połtawskim, która została zniszczona w kwietniu 2022 r. Ze względu na wojnę także nastąpiło przekierowanie kierunku importu paliw: zamiast Rosji i Białorusi, głównymi dostawcami stały się firmy z Polski, Węgier i Rumunii.

IV. Sektor bankowo-finansowy

Nawet pomimo wojny sektor bankowy cechuje się stabilnością i wysoką rentownością. Dobra kondycja branży jest w dużej mierze skutkiem nadzoru i reformy sektora przeprowadzonej przez Narodowy Bank Ukrainy (NBU) w latach 2015-2017. W jej wyniku poprawiono na Ukrainie wymogi i przepisy regulujące działanie instytucji finansowych, sektor uporządkowano i oczyszczono z banków niewypłacalnych i tych używanych do oszustw i prania pieniędzy. W latach 2014-2020 NBU zredukował liczbę ukraińskich banków z 180 do 75. Obecnie (styczeń 2026 r.) w Ukrainie działają 52 banki, w tym 26 banków z kapitałem zagranicznym. Kluczowymi graczami pozostają jednak banki krajowe, na czele z największym – Prywat Bank.

Trwająca wojna ma jednak istotne implikacje dla funkcjonowania sektora bankowo-finansowego. W 2024 r. zysk ukraińskich banków wyniósł 104 mld UAH (2,3 mld USD), czyli ponad dwukrotnie więcej niż w ostatnim przedwojennym roku 2021. Składową doskonałych wyników ukraińskich banków są wysokie stopy procentowe, a także m.in. obsługa zagranicznej pomocy finansowej. Zyski banków są jednak obłożone podatkiem wysokości 50%. W czasie wojny ograniczono także wypłaty gotówki, zabronione zostały wypłaty gotówki w walutach obcych i transgraniczne przelewy walutowe.

V. Sektor zbrojeniowy

Wybuch wojny w 2022 r. przyniósł ogromne przeobrażenie ukraińskiemu sektorowi zbrojeniowemu. Zniszczone zostały liczne linie produkcyjne największych zakładów, ale był to też bodziec dla rozbudowy nowych mocy. Lata 2023-25 to zwłaszcza ogromny rozwój branży dronów powietrznych i morskich oraz zwiększająca się rola niepaństwowych producentów. Silne stymulowanie rozwoju technicznego i mocy produkcyjnych doprowadziły do wyprodukowania 4 mln bezzałogowych obiektów latających w 2024 r. Po zniesieniu wojennych ograniczeń eksportu uzbrojenia, ten sektor ma szanse stać się istotną gałęzią eksportu.

Ukraina jest częściowo otwarta na współpracę z zagranicznymi kooperantami w zakresie opracowywania i produkcji broni i amunicji. Przykładem jest aktywność niemieckiego koncernu Rheinmetall, który w 2024 r. rozpoczął produkcję transporterów opancerzonych w Ukrainie oraz zapowiedział rozwinięcie produkcji amunicji artyleryjskiej.

Warto przy tym odnotować, że Ukraina weszła w niepodległość dziedzicząc po ZSRR bardzo silnie rozwinięty przemysł zbrojeniowy, który w kolejnych latach był stopniowo wygaszany. Niemniej, na potrzeby eksportowe (a po 2014 r. także krajowe) rozwinięta pozostała produkcja w poszczególnych segmentach sektora zbrojeniowego, a mianowicie w branży lotniczej (przede wszystkim: Zakłady Antonowa), radio-technicznej, produkcji rakietowego uzbrojenia przeciwlotniczego i przeciwpancernego, produkcji czołgów i transporterów wojskowych (charkowska Fabryka im. W. Małyszewa). Do pełnoskalowej wojny większość podmiotów w branży wchodziła w skład państwowego koncernu Ukroboronprom.

Po czasowym wprowadzeniu sztywnego kursu walutowego wraz z wybuchem pełnoskalowej wojny, w 2023 r. Ukraina przeszła na system elastycznego zarządzania kursem hrywny. Aktywna polityka pieniężna Banku Narodowego Ukrainy ma na celu stabilizację kursu waluty względem dolara i euro. Obserwowana jest jednak stopniowa deprecjacja waluty, co ma związek z podwyższoną inflacją, uzależnieniem od wsparcia zewnętrznego i zwiększonym importem.  

Najważniejsze bogactwa naturalne Ukrainy to rudy żelaza (występujące głównie w rejonie m. Krzywy Róg), węgiel kamienny (zlokalizowany przede wszystkim w częściowo okupowanym Zagłębiu Donieckim, w mniejszej skali też w Zagłębiu Lwowskim), rudy manganu (jedne z największych zasobów na świecie, w południowo-centralnej części Ukrainy, w rejonie m. Nikopol), a także gaz ziemny (zaspokajający niemal krajowe zapotrzebowanie), ropa naftowa, siarka, grafit, rudy tytanu, rudy magnezu, potas, sól kamienna, kaolin, lit, nikiel i magnez. Dokładne zasoby metali ziem rzadkich pozostają nieznane, bowiem dotychczasowa wiedza opiera się na badaniach geologicznych jeszcze z czasów ZSRR.

Ważnym bogactwem naturalnym są też zajmujące ponad połowę obszaru kraju niezwykle żyzne gleby – czarnoziemy. Aż 40% światowych zasobów czarnoziemów znajduje się w Ukrainie.

W kontekście wydobycia surowców naturalnych pewne znaczenie może mieć ukraińsko-amerykańska umowa surowcowa podpisana wiosną 2025. Ustanawia ona ramy dla wspólnych inwestycji w ukraińskie surowce naturalne, w założeniu w zgodności z prawem UE. 

W obliczu generalnej słabości Ukrainy w zakresie R&D, jeśli chodzi o technologie o znaczeniu regionalnym i globalnym kraj można uznać za lidera jedynie w technologiach lotniczych (samoloty transportowe o dużej masie, silniki lotnicze), technologii zbrojeniowych (pociski rakietowe, drony) oraz niektórych technologii IT (zwłaszcza w zakresie usług publicznych).

Na granicy Polski i Ukrainy funkcjonuje 15 przejść granicznych – osiem drogowych: Dorohusk-Jagodzin, Zosin-Uściług, Hrebenne-Rawa Ruska, Korczowa-Krakowec, Medyka-Szeginie,  Krościenko-Smolnica, Budomierz-Hruszew i Dołhobyczów-Uhrynów, Malhowice-Niżankowice oraz sześć kolejowych: Dorohusk-Jahodyn, Hrubieszów-Włodzimierz Wołyński, Hrebenne-Rawa Ruska, Werchrata-Rawa Ruska, Przemyśl-Mościska, Krościenko-Chyrów.

Infrastruktura drogowa jest dobrze rozwinięta, jednak jednoznacznie wymaga modernizacji. W zadowalającym stanie technicznym znajdują się wyłącznie główne drogi o charakterze międzynarodowym. Drogi o znaczeniu lokalnym są często w bardzo złym stanie technicznym.

Sieć połączeń kolejowych obejmuje cały kraj, jednak jej gęstość nie jest wysoka. Problematyczny jest także stan infrastruktury kolejowej powodujący bardzo długie czasy przejazdów składów osobowych i towarowych. Trasy kolejowe nie zostały w pełni zelektryfikowane. W obliczu integracji Ukrainy z UE i włączania Ukrainy do europejskich sieci transportowych powstają założenia stopniowego i punktowego wprowadzania w kraju europejskiego standardu rozstawu szyn.

W ostatnich latach przed rosyjską inwazją odnotowywano wzrost liczby połączeń lotniczych i pasażerów, jednak 24.02.2022 r. przyniósł całkowite zamknięcie przestrzeni powietrznej dla lotnictwa cywilnego. Największym międzynarodowym portem lotniczym był Boryspol w Kijowie.

Najważniejsze funkcjonujące obecnie (styczeń 2026 r.) ukraińskie porty morskie na Morzu Czarnym to Odessa, Czarnomorsk, Piwdenny, Biłhorod Dniestrowski, Mikołajów, Oczaków i Chersoń, a na Dunaju: Izmaił, Kilija i Reni. Port w Skadowsku i porty Morza Azowskiego (Mariupol oraz Berdiańsk) znajdują się obecnie pod okupacja rosyjską.

a)         Nowy Rok – 1 stycznia

b)         Międzynarodowy Dzień Kobiet – 8 marca

c)         Wielkanoc – święto ruchome, wg kalendarza juliańskiego

d)         Święto Pracy – 1 maja

e)         Dzień Pamięci i Zwycięstwa nad Nazizmem w II Wojnie Światowej – 8 maja

f)         Święto Trójcy – święto ruchome, 50 dni po Wielkanocy

g)         Dzień Konstytucji Ukrainy – 28 czerwca

h)         Dzień Ukraińskiej Państwowości – 15 lipca

i)          Dzień Niepodległości Ukrainy – 24 sierpnia

j)          Dzień Obrońców i Obrończyń Ukrainy – 1 października

k)         Boże Narodzenie – 25 grudnia

W przypadku, gdy święto państwowe przypada w sobotę lub niedzielę, dzień wolny od pracy automatycznie przenoszony jest na poniedziałek.

• Najważniejsi partnerzy handlowi,

Wybuch pełnoskalowej wojny w 2022 r. całkowicie zaburzył wcześniejszą strukturę handlu i to Unia Europejska stała się jednoznacznie największym partnerem handlowym Ukrainy, w 2025 r. odpowiadającym za 54% wymiany.

Wg wstępnych szacunków w 2025 r. Ukraina wyeksportowała dobra i usługi o wartości 40,3 mld USD oraz zaimportowała o wartości 84,8 mld USD. Deficyt handlowy wyniósł 44,5 mld USD.

Największymi dostawcami towarów do Ukrainy były ChRL (19,2 mld USD), Polska (7,9 mld USD) i Niemcy (6,6 mld USD). Eksport Ukrainy był skierowany głównie do Polski (5,0 mld USD), a następnie do Turcji (2,7 mld USD) i Niemiec (2,4 mld USD).

* Podstawowe produkty eksportowe i importowe

Realia gospodarki w kraju ogarniętym wojną powodują, że najważniejszymi pozycjami w zakresie ukraińskiego importu stały się paliwa, pojazdy i uzbrojenie. Dalsze pozycje zajmują lekarstwa, telefony i traktory. Pomimo stosunkowo niewielkiej wartości w wartościach bezwzględnych (1,2 mld USD w 2024 r.) ogromne znaczenie dla ukraińskiego rolnictwa ma import nawozów sztucznych, głównie z ChRL.

Ukraina eksportuje niezmiennie przede wszystkim produkty rolne (zboża i rośliny oleiste), spożywcze oraz rudy żelaza i produkcję metalurgiczną.

• Główni inwestorzy,

Po szoku 2022 r. i wraz z ustabilizowaniem się ukraińskiej gospodarki w 2023 r. nastąpiło przywrócenie napływu inwestycji zagranicznych. Ich poziom już na koniec 2023 r. przewyższył nawet wskaźnik z 2021 r., choć 3/4 z nich stanowiły reinwestowane zyski. W 2024 r. były one już nieco niższe: bezpośrednie inwestycje zagraniczne w Ukrainie osiągnęły 3,3 mld USD. Pierwszą trójkę inwestorów stanowiły Holandia, Cypr i USA. Polska, z inwestycjami na poziomie 173 mln USD, była 8. Największym inwestorem zagranicznym w Ukrainie.

• Główne kierunki inwestycji zagranicznych.

Trudna sytuacja, w jakiej znalazła się ukraińska gospodarka po wybuchu pełnoskalowej wojny, nie sprzyja internacjonalizacji ukraińskiego biznesu: istnieją ograniczenia w wywozie kapitału oraz zakaz opuszczania terytorium kraju dla mężczyzn w wieku poborowym. Z drugiej strony jednak kilkumilionowa fala ukraińskich uchodźców (głównie w krajach UE) przekłada się na powstawanie nowych firm zakładanych przez obywateli Ukrainy. Dla przykładu, w Polsce w 2023 r. co dziesiąta nowopowstała firma założona została przez obywatela Ukrainy.

Istnieją jednak przykłady dużych ukraińskich spółek, które podjęły inwestycje zagraniczne po wybuchu wojny. Są to m.in. Nowa Poszta („Nova Post”), jaka otworzyła przedstawicielstwa w 14 krajach UE; farmaceutyczna firma Farmak (inwestycje w fabrykę w Hiszpanii oraz przejęcia firm w Polsce i na Słowacji); producent żywności dla zwierząt Kormotech (inwestycja na Litwie).

Ukraina jest członkiem WTO (od 2008 r.), IMF (1992 r.), WB (1992 r.), IBRD (1992 r.), Wspólnoty Energetycznej (2011 r.), GUAM (1997 r.), Black Sea Trade and Development Bank (1998 r.).

Ukraina posiada ważne umowy handlowe z Armenią, Azerbejdżanem, Izraelem, Kanadą, Gruzją, Islandią, Kazachstanem, Kirgistanem, Liechtensteinem, Macedonią, Mołdawią, Czarnogórą, Norwegią, Szwajcarią, Turcją, Turkmenistanem, Tadżykistanem, Uzbekistanem i Wielką Brytanią. Umowy z Unią Europejską zostają przedstawione w dalszej części informatora.

• Dwustronne relacje handlowe i inwestycyjne:

Czas wojny przyniósł gwałtowny wzrost polsko-ukraińskiej wymiany handlowej, głównie dzięki zwiększeniu polskiego eksportu, który w latach 2021–2023 wzrósł o ponad 80%. Import utrzymuje się na poziomie sprzed wojny.

Wg danych GUS w 2024 r. polska gospodarka odnotowała wysoką nadwyżkę w wymianie dwustronnej: Polski eksport do Ukrainy osiągnął wartość 56 mld PLN (o 5 mld zł więcej niż w 2023 r.), podczas gdy import to 20,5 mld PLN (ok. 200 mln zł więcej niż w 2023 r.). Ukraina zajmuje obecnie szóste miejsce wśród odbiorców produkcji z RP. Wzrost eksportu dotyczył głównie broni, amunicji i paliw, lecz zwiększoną sprzedaż obserwuje się też w licznych innych branżach, m.in. odzieżowej, obuwniczej czy meblarskiej.

Polska zajmuje 10. miejsce wśród zagranicznych inwestorów w Ukrainie, przy czym w przypadku kilku krajów znajdujących się na tej liście wyżej w rzeczywistości jest to powracający kapitał ukraiński. Polskie projekty o łącznej wartości ok. 780 mln dolarów koncentrują się zwłaszcza w przemyśle przetwórczym, finansowym i handlu. Od czasu wybuchu wojny nieliczne nowe inwestycje na Ukrainie podejmują głównie firmy operujące tam już przed inwazją. Potencjalni nowi inwestorzy przyjmują pozycję oczekującą, do czego skłania ich sytuacja bezpieczeństwa oraz utrzymujący się trudny klimat biznesowy.

• Relacje z UE:

Ukraina posiada oficjalny status państwa kandydackiego do UE, a Unia jest obecnie jej głównym partnerem handlowym.

Od 2016 r. stosuje się pogłębioną i kompleksową strefę wolnego handlu (DCFTA), zaktualizowaną w 2025 r. Umowa ułatwia handel dzięki zwiększeniu skuteczności procedur celnych oraz stopniowemu zbliżeniu ukraińskiego ustawodawstwa, zasad i procedur, w tym norm, do przepisów i procedur UE. Jej wprowadzenie oznaczało usunięcie 98% ceł po stronie UE i 99% ceł po stronie ukraińskiej.

W dalszym ciągu (wg stanu na styczeń 2026 r.) trwają prace nad objęciem pierwszych ukraińskich sektorów produkcji przemysłowej porozumieniem Agreement on Conformity Assessment and Acceptance of Industrial Products (ACAA) nazywanym „ruchem bezwizowym dla przemysłu”.

Pomimo wyjątkowo trudnej sytuacji Ukrainy (trwająca wojna, problemy systemowe) rząd w Kijowie prezentuje wysoki poziom ambicji w zakresie negocjacji akcesyjnych i harmonizacji prawodawstwa.

• Baza traktatowa:

Polska i Ukraina podpisały aż 73 wspólne umowy międzynarodowe. Ich pełną listę znaleźć można w Internetowej Bazie Traktatowej MSZ (www.traktaty.msz.gov.pl).