Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Bydgoszczy

To zmiana istotna także z punktu widzenia samorządów. Dotychczasowy katalog wskazywał, jakie działania mogą służyć przeciwdziałaniu skutkom suszy, ale nie odpowiadał wprost na pytanie, które z nich powinny być wdrażane na terenie konkretnej gminy. Aktualizacja planu zmniejsza ten dystans między diagnozą a realizacją.

 

W zlewni diagnozujemy, gmina wdraża

Procesów hydrologicznych nie można zamknąć w granicach administracyjnych, dlatego podstawą diagnozy zjawiska suszy oraz jej intensywności pozostaje zlewnia. Wdrażanie działań odbywa się jednak tam, gdzie istnieją realne kompetencje, możliwość dysponowania terenem i narzędzia do podejmowania decyzji.

Aktualizacja planu przeciwdziałania skutkom suszy łączy więc dwa porządki: zlewniowy – właściwy dla analizy procesów hydrologicznych – oraz administracyjny – właściwy dla praktycznej realizacji. Konkretne typy działań przypisano gminom, uwzględniając charakter zagospodarowania terenu oraz zagrożenie suszami: rolniczą, hydrologiczną i hydrogeologiczną.

 

Najpierw zatrzymać wodę w krajobrazie

Jednym z głównych kierunków aPPSS jest wzmacnianie retencji krajobrazowej, glebowej i ekosystemowej oraz spowalnianie odpływu ze zlewni. Oznacza to m.in. ochronę i odtwarzanie mokradeł, renaturyzację cieków, poprawę infiltracji, rozwój błękitno-zielonej infrastruktury oraz praktyki rolnicze zwiększające zdolność gleby do magazynowania wody. Celem jest wykorzystanie naturalnych procesów i zatrzymanie wody możliwie długo jak najbliżej miejsca opadu.

 

Nie każda zlewnia potrzebuje tego samego

Warunki hydrologiczne, stopień przekształcenia i sposób użytkowania terenu są różne. Nie wszędzie możliwa jest renaturyzacja cieku czy odtworzenie mokradła. W centrach miast, na terenach silnie przekształconych czy tam, gdzie konieczne jest zapewnienie ciągłości zaopatrzenia ludności w wodę, rozwiązania przyrodnicze mogą wymagać uzupełnienia technicznymi.

Nie zmienia to przyjętej hierarchii podejścia. Projekt aPPSS wskazuje, że budowa lub przebudowa obiektów hydrotechnicznych powinna być rozważana jedynie tam, gdzie nie ma możliwości zastosowania rozwiązań korzystniejszych z punktu widzenia ochrony środowiska, a ich dobór musi odpowiadać lokalnym warunkom hydrologicznym i siedliskowym.

 

Przeciwdziałanie suszy nie ma jednego wykonawcy

Przeciwdziałanie skutkom suszy nie jest zadaniem jednej instytucji. Samorządy mają wpływ na sposób zagospodarowania przestrzeni, retencję miejską i błękitno-zieloną infrastrukturę. Rolnicy i właściciele gruntów mogą zwiększać retencję glebową i krajobrazową, a zarządcy lasów poprawiać stosunki wodne na terenach pozostających w ich administracji. aPPSS przypisuje więc działania podmiotom, które mają realne kompetencje i możliwości ich wdrożenia.

Wody Polskie przygotowują aPPSS i realizują zadania wynikające z własnych ustawowych kompetencji – gospodarują wodami, prowadzą postępowania wodnoprawne, zarządzają pozostającą w ich gestii infrastrukturą, mogą również prowadzić działania renaturyzacyjne i uczestniczyć w odtwarzaniu obszarów wodno-błotnych.

Nie mogą jednak zastępować właścicieli gruntów ani swobodnie realizować przedsięwzięć na nieruchomościach prywatnych. Mogą natomiast tworzyć warunki do ich sprawnego przygotowania – poprzez prowadzenie należących do nich procedur, udostępnianie danych, informowanie o wymaganiach formalnych i współpracę z samorządami, właścicielami nieruchomości oraz innymi instytucjami.

Aktualizacja planu przeciwdziałania skutkom suszy nie jest więc wyborem między naturą a hydrotechniką. Jego logika zaczyna się od rozpoznania konkretnej zlewni, wykorzystania jej naturalnego potencjału retencyjnego, a następnie dobrania działań odpowiadających lokalnym warunkom i wskazania tych, którzy rzeczywiście mogą je wdrożyć.

 

Od planu do realizacji – start cyklu o praktycznym wymiarze przeciwdziałania skutkom suszy

Aktualizacja Planu przeciwdziałania skutkom suszy nie kończy się na wskazaniu kierunków działań – jej celem jest przede wszystkim wspieranie ich skutecznego wdrażania.

W kolejnych materiałach będziemy przybliżać konkretne działania oraz prezentować przykłady ich realizacji, najczęściej we współpracy z partnerami odpowiedzialnymi za ich wdrażanie.

Chcemy w ten sposób pokazać praktyczny wymiar zapisów planu, korzyści płynące z realizacji oraz podkreślić, że skuteczne przeciwdziałanie skutkom suszy wymaga zaangażowania wielu środowisk – administracji publicznej, samorządów, gospodarstw rolnych, przedsiębiorstw, instytucji naukowych i organizacji społecznych.

Tylko współpraca różnych podmiotów pozwoli przełożyć diagnozę zagrożeń i cele planistyczne na realne działania zwiększające odporność na suszę.