Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Bydgoszczy

To ważny etap w procesie przygotowywania przedsięwzięcia, które ma szansę uzyskać dofinansowanie ze środków programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko (FEnIKS) 2021-2027. Planowane działania wpisują się w realizowaną przez Wody Polskie strategię zwiększania retencji naturalnej, odbudowy zdegradowanych ekosystemów wodnych oraz przeciwdziałania skutkom zmian klimatu.

Wspólne działania dla przyrody i mieszkańców

Podpisany list intencyjny potwierdza wolę ścisłej współpracy pomiędzy Wodami Polskimi a Gminą Dobiegniew zarówno na etapie przygotowania dokumentacji projektowej, jak i podczas ewentualnej realizacji przedmiotowego projektu.

Dzięki współpracy samorządu i Wód Polskich możliwe będzie przygotowanie kompleksowych rozwiązań odpowiadających zarówno na potrzeby środowiska naturalnego, jak i lokalnej społeczności.

Dlaczego renaturyzacja jest potrzebna?

Przez dziesięciolecia wiele europejskich rzek było przekształcanych w celu ochrony przeciwpowodziowej, rozwoju żeglugi, energetyki czy gospodarki rolnej. Powstawały zapory, progi, jazy i obwałowania, które często ograniczały naturalny przepływ wody oraz migrację organizmów wodnych.

Jednym z najważniejszych wyzwań jest dziś przywracanie tzw. ciągłości ekologicznej rzek. Oznacza to umożliwienie swobodnego przemieszczania się ryb i innych organizmów wodnych pomiędzy różnymi odcinkami cieków. Równie istotne jest odtwarzanie naturalnej retencji poprzez przywracanie mokradeł, starorzeczy oraz terenów zalewowych, które magazynują wodę i wspierają różnorodność biologiczną.

Renaturyzacja przynosi korzyści nie tylko środowisku. Dla rolników oznacza stabilniejsze warunki upraw, a dla mieszkańców – większe bezpieczeństwo. Zyskuje również turystyka. Zrenaturyzowane rzeki stają się atrakcyjne dla kajakarzy, wędrowców i miłośników przyrody. Powracają ptaki, płazy, owady, a cały ekosystem zaczyna znów tętnić życiem.

 

Odpowiedź na wyzwania zmian klimatu

Zmiany klimatu powodują coraz większą presję na zasoby wodne. Długotrwałe okresy bez opadów przeplatają się z intensywnymi deszczami, które mogą prowadzić do lokalnych podtopień. W takich warunkach szczególnego znaczenia nabierają rozwiązania oparte na naturze, pozwalające zatrzymywać wodę tam, gdzie spada i stopniowo oddawać ją do środowiska.

Planowana renaturyzacja Mierzęckiej Strugi i jeziora Wielgie wpisuje się właśnie w ten kierunek działań. Odbudowa naturalnych procesów hydrologicznych może przyczynić się do zwiększenia retencji wodnej, poprawy warunków siedliskowych dla wielu gatunków roślin i zwierząt oraz ograniczenia negatywnych skutków zarówno suszy, jak i gwałtownych wezbrań.

Szansa na wsparcie z programu FEnIKS

Przygotowywany projekt będzie ubiegał się o wsparcie w ramach programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027. Program ten wspiera przedsięwzięcia służące ochronie środowiska, adaptacji do zmian klimatu oraz zrównoważonemu gospodarowaniu zasobami wodnymi.

Pozyskanie środków zewnętrznych umożliwi realizację działań o istotnym znaczeniu dla lokalnej przyrody oraz mieszkańców regionu oraz przyczyni się do osiągania celów środowiskowych wynikających z krajowych i unijnych dokumentów strategicznych.

Inwestycja w przyszłość

Podpisanie listu intencyjnego stanowi ważny krok na drodze do przygotowania projektu, który może przynieść długofalowe korzyści dla środowiska i lokalnej społeczności. To kolejny przykład współpracy Wód Polskich z samorządami na rzecz odbudowy zasobów wodnych oraz zwiększania odporności ekosystemów na wyzwania związane ze zmianami klimatu.

Renaturyzacja Mierzęckiej Strugi i jeziora Wielgie to inwestycja w wodę, przyrodę i bezpieczniejszą przyszłość regionu, oparta na przekonaniu, że najlepiej chronimy środowisko, gdy wspieramy naturalne procesy zachodzące w przyrodzie.

 

Dlaczego rzeki potrzebują naszej pomocy?

Historia ingerencji człowieka w doliny rzeczne sięga wieków. Już w XII wieku zakony cystersów prowadziły działania melioracyjne, a w XVI wieku Olędrzy – osadnicy z Niderlandów – przekształcali tereny zalewowe, by móc je użytkować rolniczo. Po II wojnie światowej melioracja stała się powszechnym narzędziem przekształcania krajobrazu pod kątem produkcji rolnej.

Przez dekady rzeki były przekształcane – prostowano ich koryta, budowano wały, prowadzono melioracje. Wszystko po to, by dostosować je do potrzeb rolnictwa, energetyki czy osadnictwa. Niestety, te działania często prowadziły do degradacji środowiska wodnego. Dziś coraz częściej dostrzegamy, że to właśnie przyroda powinna być głównym „użytkownikiem” rzek – i to ona wymaga naszej troski.

 

Renaturyzacja – nie zawsze i nie wszędzie

W teorii można by powiedzieć, że każdą rzekę da się „przywrócić naturze”, jednak w praktyce sprawa jest znacznie bardziej złożona. Rzeki przepływają przez różnorodne tereny – miejskie, rolnicze, przemysłowe – z których każdy ma swoje ograniczenia. W miastach brakuje przestrzeni, a na obszarach rolniczych funkcjonują budowle hydrotechniczne, niezbędne do prowadzenia upraw. Dlatego decyzje o renaturyzacji muszą być dobrze przemyślane.

Choć renaturyzacja kojarzy się z „powrotem do natury”, często wymaga konkretnych inwestycji. Czasem możliwe jest całkowite usunięcie przeszkód, innym razem konieczna okazuje się budowa infrastruktury – np. przepławek dla ryb (specjalnych konstrukcji umożliwiających swobodne przemieszczanie się rybom i innym organizmom wodnym), kanałów omijających zapory czy połączeń koryta rzeki ze starorzeczami (dawnymi odcinkami rzeki, które zostały odcięte). Ważne jest, aby uwzględniać potrzeby wszystkich użytkowników wód – zarówno ludzi, jak i przyrody.

Renaturyzacja nie oznacza powrotu do stanu sprzed wieków za wszelką cenę – chodzi o to, by rzeka wyglądała naturalnie i pełniła swoje funkcje ekologiczne, nawet jeśli niektóre zmiany są kompromisem między naturą a człowiekiem.

 

Co każdy z nas może zrobić dla rzek?

Renaturyzacja to nie tylko duże inwestycje – to także codzienne decyzje, które podejmujemy jako obywatele. Każdy z nas może włączać się w lokalne inicjatywy, takie jak sprzątanie rzek, sadzenie drzew czy udział w konsultacjach społecznych dotyczących planów zagospodarowania przestrzennego. Każdy z nas może też świadomie korzystać z przyrody, czyli przede wszystkim nie zaśmiecać otoczenia oraz nie dewastować cennych przyrodniczo terenów. Rolnicy mogą pozostawić tereny zalewowe nad rzekami naturze, co przyniesie korzyści zarówno środowiskowe, jak i ekonomiczne. Turyści powinni zwracać uwagę na wpływ swojej aktywności na środowisko. Czasem warto zrezygnować z chwilowej wygody, by nie szkodzić delikatnym ekosystemom.

Renaturyzacja to nie tylko troska o przyrodę – to inwestycja w naszą wspólną przyszłość. Korzyści odczuwają wszyscy: rolnicy, mieszkańcy, samorządy i turyści. Dzięki takim działaniom możemy przeciwdziałać skutkom suszy i powodzi, poprawiać jakość wód oraz prowadzić zrównoważoną gospodarkę wodną.