Powrót

Renaturyzacja oparta na wiedzy. Wody Polskie angażują się w projekty badawcze i innowacyjne

12.11.2026

Skuteczna renaturyzacja wymaga wiedzy naukowej, innowacyjnych rozwiązań i współpracy wielu środowisk, w tym społeczności lokalnych. Wody Polskie angażują się w projekty krajowe i międzynarodowe, które wspierają odbudowę ekosystemów, zwiększanie naturalnej retencji i rozwój nowoczesnego zarządzania wodami. Ich wspólnym celem jest wzmacnianie odporności środowiska na zmiany klimatu.

Renaturyzacja oparta na wiedzy

Dlaczego renaturyzacja potrzebuje badań i innowacji?

Rzeki, mokradła, torfowiska i lasy odgrywają kluczową rolę w retencjonowaniu wody, regulowaniu jej obiegu oraz zachowaniu różnorodności biologicznej. Przywracanie ich naturalnych funkcji sprzyja ograniczaniu skutków suszy i powodzi oraz zwiększa odporność ekosystemów na zmiany klimatu. Działania te wymagają podejścia uwzględniającego funkcjonowanie całych ekosystemów i wzajemne powiązania między ich elementami, a w przypadku procesów wodnych – również uwarunkowania całej zlewni. Podstawą ich planowania powinno być rzetelne rozpoznanie lokalnych warunków hydrologicznych i przyrodniczych oraz procesów decydujących o funkcjonowaniu danego obszaru.

Skuteczna renaturyzacja wymaga wiedzy, współpracy i długofalowego myślenia o zasobach wodnych. Dlatego Wody Polskie już dzisiaj angażują się w projekty badawcze i innowacyjne, które pozwalają lepiej rozpoznawać procesy zachodzące w środowisku. Testujemy nowe rozwiązania, których wyniki badań będzie można przełożyć na praktykę zarządzania wodami. Chcemy, aby podejmowane działania nie tylko odpowiadały na obecne wyzwania, ale przede wszystkim budowały odporność ekosystemów na zmiany klimatu – podkreśla Mateusz Balcerowicz, prezes Wód Polskich.

Wody Polskie angażują się w przedsięwzięcia, które łączą badania naukowe z praktyką gospodarowania wodami. Współpraca z uczelniami, instytutami badawczymi, administracją i partnerami zagranicznymi pozwala rozwijać nowe metody, testować rozwiązania renaturyzacyjne i tworzyć narzędzia wspierające podejmowanie decyzji. Takie podejście reprezentują projekty WARBLER i FLLORA, a także inicjatywa BeaverWise.

 

WARBLER – wiedza naukowa, która wspiera decyzje dotyczące gospodarki wodnej

Projekt WARBLER, realizowany w ramach programu Horyzont Europa, koncentruje się na opracowywaniu rozwiązań zwiększających odporność ekosystemów i systemów rolno-spożywczych na zmiany klimatu. Jego celem jest rozwój rozwiązań opartych na przyrodzie (Nature-based Solutions), które pomagają między innymi zwiększać retencję, ograniczać skutki suszy i powodzi oraz odbudowywać naturalne funkcje ekosystemów.

Projekt koordynuje Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. W międzynarodowym konsorcjum uczestniczą również Uniwersytet Przyrodniczy w Wiedniu (BOKU), Uniwersytet w Aarhus, Sustainable Innovations Europe oraz Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie.

Projekt WARBLER ma na celu wzmocnienie współpracy wewnątrzuczelnianej, przy czym Centrum Badań Klimatycznych pełni rolę centrum łączącego leśnictwo, rolnictwo, ekonomię, informatykę/modelowanie, żywienie i nauki o środowisku wokół wspólnego programu działań na rzecz renaturyzacji. Celem projektu jest podniesienie poziomu doskonałości naukowej SGGW, interdyscyplinarności oraz dojrzałości zarządzania badaniami w zakresie renaturyzacji ekosystemów odpornych na zmiany klimatu poprzez długoterminową współpracę partnerską.

WARBLER wzmocni zaawansowane metody badawcze, poprawi jakość publikacji i struktury współautorstwa, ustanowi ustrukturyzowane programy mobilności i mentoringu oraz profesjonalizuje zarządzanie badaniami przed przyznaniem i po przyznaniu grantu. Co ważne, projekt ten wniesie wartość dodaną do istniejących i trwających projektów UE SGGW, wykorzystując je jako studia przypadku, źródła danych i platformy edukacyjne do szkoleń, nawiązywania kontaktów i wspólnych publikacji – unikając powielania działań przy jednoczesnej maksymalizacji wpływu.

W projekcie Wody Polskie będą odpowiedzialne za wymianę wiedzy między środowiskiem naukowym a administracją publiczną. Nasza Instytucja jest liderem tego obszaru współpracy. Do jej zadań będzie należało między innymi organizowanie warsztatów, ocena możliwości wykorzystania wyników badań w planowaniu gospodarki wodnej oraz identyfikowanie barier prawnych i organizacyjnych, które mogą utrudniać wdrażanie nowych rozwiązań.

Dzięki temu wyniki prac naukowych będą mogły być lepiej dostosowane do potrzeb administracji i praktyki zarządzania wodami. WARBLER nie jest projektem inwestycyjnym i nie zakłada prowadzenia robót budowlanych przez Wody Polskie. Jego znaczenie polega na rozwijaniu wiedzy, kompetencji i narzędzi, które mogą w przyszłości wspierać konkretne działania renaturyzacyjne.

Projekt otrzymał dofinansowanie Komisji Europejskiej, a jego realizacja rozpocznie się po podpisaniu umowy grantowej.

 

FLLORA – testowanie rozwiązań renaturyzacyjnych w rzeczywistych warunkach

Kolejnym przedsięwzięciem, w które zaangażowane są Wody Polskie, jest FLLORA – „Leśne i słodkowodne Żywe Laboratoria na rzecz odbudowy ekosystemów i adaptacji do zmian klimatu”. Projekt realizowany w ramach programu Horyzont Europa skupia 28 partnerów z różnych krajów Europy, a jego koordynatorem jest European Network of Living Labs (ENoLL).

Podstawą FLLORA jest tworzenie tzw. Living Labs, czyli żywych laboratoriów. Są to miejsca, w których naukowcy, przedstawiciele administracji, zarządcy terenów i lokalne społeczności wspólnie opracowują, testują i oceniają rozwiązania odpowiadające na konkretne problemy środowiskowe.

W Polsce zaplanowano utworzenie wielkopolskiego Living Lab, współtworzonego przez Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Nadleśnictwa Oborniki i Łopuchówko oraz Wody Polskie – Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Poznaniu.

Działania obejmą między innymi zlewnie rzek Samy, Wełny i Flinty, a także wybrane jeziora, w tym Sycyńskie, Rogozińskie i Pątnowskie. Zaplanowano siedem działań eksperymentalnych związanych z renaturyzacją, które pozwolą sprawdzić skuteczność różnych rozwiązań w rzeczywistych warunkach przyrodniczych.

Projekt koncentruje się na zwiększaniu retencji, odbudowie ekosystemów leśnych i słodkowodnych, renaturyzacji rzek i mokradeł oraz ochronie bioróżnorodności. Ważną rolę odegrają także badania i modelowanie pozwalające rozpoznawać problemy hydrologiczne oraz oceniać wpływ zmian klimatu i zagospodarowania terenu na zasoby wodne.

Udział Wód Polskich polega na wnoszeniu do projektu wiedzy oraz doświadczenia z zakresu gospodarowania wodami. Dzięki współpracy z naukowcami, leśnikami i lokalnymi partnerami możliwe będzie lepsze rozpoznanie potrzeb poszczególnych zlewni, planowanie działań renaturyzacyjnych i ocena ich efektów.

Wartością projektu jest również możliwość wykorzystania zdobytych doświadczeń w innych regionach. Rozwiązania sprawdzone w wielkopolskim Living Lab mogą stanowić punkt odniesienia dla podobnych działań w innych częściach kraju i Europy. Projekt ma także wspierać przygotowywane przedsięwzięcia renaturyzacyjne w Wielkopolsce, w tym inicjatywy związane z programem LIFE.

Oficjalne rozpoczęcie realizacji projektu zaplanowano na 1 stycznia 2027 r.

 

BeaverWise – rozpoznanie naturalnej retencji i roli bobrów

Wody Polskie angażują się również w inicjatywy służące lepszemu rozpoznaniu naturalnych procesów wspierających zatrzymywanie wody w krajobrazie. Jednym z przykładów jest ogólnopolskie zbieranie danych o tamach bobrowych, prowadzone we współpracy ze Szkołą Główną Gospodarstwa Wiejskiego. Działania te mają charakter nauki obywatelskiej (Citizen Science), angażując społeczeństwo w gromadzenie obserwacji terenowych, które mogą wspierać badania nad rolą bobrów w retencji wody i funkcjonowaniu ekosystemów. Inicjatywa jest powiązana z projektem LIFE BeaverWise, którego wniosek o dofinansowanie został złożony do Komisji Europejskiej we wrześniu br.

Bobry, budując tamy, spowalniają odpływ wody, tworzą rozlewiska i zmieniają lokalne warunki hydrologiczne. Ich działalność może przyczyniać się do zwiększania retencji oraz tworzenia siedlisk dla wielu gatunków roślin i zwierząt. Aby lepiej określić skalę i znaczenie tych procesów w Polsce, potrzebne są jednak dokładne dane dotyczące rozmieszczenia tam i ich wpływu na stosunki wodne.

Wody Polskie, wspólnie z naukowcami z SGGW, uczestniczą w tworzeniu podstaw do takiej oceny. Celem inicjatywy jest zgromadzenie informacji o tamach bobrowych na terenie całego kraju i stworzenie bazy danych, która w przyszłości będzie wspierać podejmowanie decyzji dotyczących gospodarowania wodami.

W zbieranie informacji mogą włączyć się również obywatele w ramach citizen science. Przygotowana aplikacja internetowa umożliwia zgłaszanie lokalizacji zaobserwowanych tam i przekazywanie dokumentacji fotograficznej. Dzięki temu obserwacje terenowe mogą zostać wykorzystane w ogólnopolskich analizach prowadzonych przez specjalistów.

Inicjatywa ma charakter badawczy – jej celem nie jest ocenianie działalności bobrów, lecz lepsze poznanie jej skali i skutków. Zgromadzone dane pomogą określić znaczenie tam dla retencji i lokalnych ekosystemów, a w przyszłości mogą stanowić podstawę bardziej świadomych decyzji zarządczych.

 

Renaturyzacja oparta na wiedzy i współpracy

WARBLER, FLLORA i BeaverWise pokazują różne obszary zaangażowania Wód Polskich w odbudowę ekosystemów – od współpracy naukowej i testowania innowacyjnych rozwiązań, przez rozwój nowych modeli zarządzania wodami, po gromadzenie danych o naturalnych procesach retencyjnych. Współpraca z uczelniami, administracją i partnerami lokalnymi pozwala lepiej rozpoznawać potrzeby środowiska i planować działania odpowiadające na konkretne wyzwania. To ważny element budowania odporności zasobów wodnych i ekosystemów na zmiany klimatu.

 

Renaturyzacja - dowiedz się więcej!

Jakie działania renaturyzacyjne aktualnie prowadzą Wody Polskie? Przeczytasz o tym w naszych najnowszych artykułach:

Wody Polskie realizują w 2026 roku w sumie 23 inwestycje o charakterze renaturyzacyjnym, obejmujące kilkadziesiąt rzek w całej Polsce. 

{"register":{"columns":[]}}