Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie

– Renaturyzacja nie polega na jednym, uniwersalnym rozwiązaniu. Na Bukowej przebudowaliśmy istniejące rampy, poprawiając warunki migracji ryb na odcinku około 100 km rzeki i jej dopływów. W innych miejscach planujemy budowę przepławek, odtwarzanie starorzeczy i przywracanie połączeń rzek z ich dolinami. Wszystkie te działania służą odbudowie naturalnych funkcji ekosystemów wodnych – powiedział Mateusz Balcerowicz, prezes Wód Polskich.

 

Bukowa: ponad 100 km rzeki i dopływów dostępnych dla migracji ryb

W połowie lipca 2026 roku przy ujściu Bukowej rozpoczęły się prace renaturyzacyjne realizowane przez Wody Polskie we współpracy z Fundacją Wolne Rzeki. Objęły przebudowę czterech ramp kamiennych, których nachylenie – miejscami sięgające 15% – utrudniało migrację niektórym gatunkom ryb.

W ramach projektu złagodzono spadek ramp do około 5% oraz zastosowano drobniejszy materiał kamienny i żwir. Przebudowa poprawiła warunki przepływu wody i ułatwiła rybom pokonywanie przeszkód.

Po zakończeniu prac ryby zyskały możliwość migracji na długości około 100 km Bukowej i jej dopływów. Poprawiło to połączenie siedlisk i możliwości przemieszczania się organizmów wodnych. Wszystkie prace prowadzono pod nadzorem przyrodniczym.

Przykład Bukowej pokazuje, że poprawę ciągłości ekologicznej można osiągnąć również poprzez stosunkowo proste, odpowiednio zaplanowane działania. Zmiana nachylenia istniejących ramp i zastosowanie właściwego materiału ułatwiły rybom pokonywanie przeszkód przy zachowaniu dotychczasowego poziomu wody. Pokazuje to, że dla uzyskania wymiernych efektów przyrodniczych nie zawsze konieczna jest realizacja dużych i złożonych przedsięwzięć, istotny jest dobór rozwiązań do lokalnych warunków i potrzeb środowiska.

 

Renaturyzacja na szeroką skalę

Działania na Bukowej to przykład prac wykonanych w terenie. Równolegle Wody Polskie przygotowują kolejne przedsięwzięcia, których celem jest poprawa kondycji ekosystemów wodnych i przywracanie naturalnych procesów rzecznych.

Program Planowanych Inwestycji w gospodarce wodnej Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (PPI) obejmuje kilkadziesiąt przedsięwzięć o dominującym charakterze renaturyzacyjnym. W 2026 roku z budżetu państwa finansowanych jest 14 zadań o wartości ponad 152 mln zł. Zrealizowano już renaturyzację Bukowej, a pozostałe 13 zadań znajduje się na etapie opracowywania dokumentacji projektowej, obejmującej przygotowanie rozwiązań technicznych i środowiskowych.

Planowane działania odpowiadają na różne problemy: bariery utrudniające migrację ryb, przekształcenia koryt, przerwane połączenia rzek z dolinami oraz potrzebę poprawy warunków wodnych w jeziorze.

 

Od Wisły po górną Odrę. Plany udrażniania korytarzy ekologicznych

Jednym z głównych kierunków planowanych działań jest przywracanie ciągłości ekologicznej rzek. Progi, jazy i inne budowle hydrotechniczne mogą ograniczać rybom dostęp do tarlisk, miejsc żerowania i schronień. Ich przebudowa, udrożnienie lub usunięcie pozwala na znaczące ułatwienie migracji organizmów wodnych. Udrażnianie cieków i likwidacja barier migracyjnych są celem działań na Białce Lelowskiej w zlewni Pilicy oraz na Baryczy w rejonie Stawów Milickich. W regionie wodnym Górnej Odry podobne działania przewidziano na Olszówce, Cisku i Bierawce. Z kolei na ujściowym odcinku Śliny do Narwi dwa niefunkcjonalne betonowe stopnie mają zostać zastąpione kamiennymi bystrotokami o łagodnym spadku.

Na Stobnicy, dopływie Wisłoka, planowana jest przebudowa budowli piętrzącej, która ma przywrócić łączność ekologiczną na ponad 45-kilometrowym odcinku cieku. Modernizacja jazu na Białym Dunajcu ma poprawić warunki migracji pstrąga potokowego. Natomiast przebudowa stopnia wodnego na Sękówce w Gorlicach połączy cele środowiskowe, przeciwpowodziowe i rekreacyjne. Zakres prac będzie dostosowany do warunków panujących na poszczególnych rzekach. W zależności od potrzeb zastosowane zostaną przepławki, rampy kamienne, bystrotoki i inne rozwiązania umożliwiające pokonywanie różnic poziomu wody. Przy ich projektowaniu uwzględnione zostaną zarówno potrzeby organizmów wodnych, jak i funkcje istniejącej infrastruktury hydrotechnicznej.

 

Rzeki, doliny i jeziora – odbudowa naturalnych funkcji ekosystemów wodnych

Renaturyzacja nie dotyczy tylko koryt rzecznych, są to także działania związane z odtwarzaniem połączeń między rzekami a ich dolinami. Starorzecza, mokradła i tereny zalewowe są ważnymi siedliskami przyrodniczymi. Wpływają również na naturalne procesy hydrologiczne i na możliwość świadczenia usług ekosystemowych.

Na Narwi planowana jest rekultywacja starorzeczy i przywracanie połączeń między głównym korytem a starorzeczami. W Krakowie przygotowywane jest natomiast przedsięwzięcie na Dłubni, na odcinku od zbiornika Zesławice do ujścia rzeki do Wisły. Jego celem będzie poprawa warunków geomorfologicznych w korycie rzeki, opracowanie koncepcji renaturyzacji. Odtwarzanie takich powiązań może sprzyjać różnorodności biologicznej i zwiększać możliwości zatrzymywania wody w krajobrazie. Skala efektów zależy od lokalnych warunków i zastosowanych rozwiązań, właściwie zaplanowane działania mogą wspierać zarówno ochronę siedlisk, jak i gospodarkę wodną.

Działania służące poprawie stanu ekosystemów wodnych obejmują również rekultywację jezior. Na jeziorze Jamno planowane jest zasilenie zachodniej części zbiornika wodami morskimi w celu poprawy jakości środowiska wodnego

 

Korzyści dla przyrody i gospodarki wodnej

Renaturyzacja może wspierać odbudowę siedlisk, poprawiać warunki życia organizmów wodnych i przywracać naturalne procesy rzeczne. Tam, gdzie pozwalają na to lokalne warunki, może również zwiększać retencję i pomagać ograniczać skutki suszy oraz intensywnych opadów.

Przykład Bukowej pokazuje, że poprawa warunków migracji ryb może zostać osiągnięta dzięki odpowiedniemu dostosowaniu istniejącej infrastruktury do potrzeb przyrody.

Kolejne przedsięwzięcia przygotowywane przez Wody Polskie obejmują zarówno odtwarzanie ciągłości ekologicznej rzek, jak i przywrócenie ich połączeń z dolinami oraz poprawę warunków wodnych w jeziorach. Wspólnym celem tych działań jest przywracanie rzekom i jeziorom naturalnych funkcji oraz zwiększanie odporności ekosystemów wodnych na skutki zmian klimatu.