Wojewódzka Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Kielcach

Radon – promieniotwórczość naturalna
Człowiek narażony jest na promieniowanie jonizujące pochodzące ze źródeł naturalnych i sztucznych.

Naturalnym źródłem promieniowania jonizującego są izotopy promieniotwórcze występujące w glebie, skałach, materiałach budowlanych, żywności, wodzie, przedmiotach codziennego użytku, a nawet naszych organizmach, oraz z kosmosu. Natomiast, sztuczne źródła promieniowania to wynik działalności człowieka i zalicza się do nich między innymi: aparaty rentgenowskie, procedury medycyny nuklearnej, akceleratory, reaktory jądrowe.¹
„Radon-222 stanowi aż 30,3% całkowitej dawki skutecznej otrzymywanej w ciągu roku przez statystycznego Polaka (dane z 2020 roku), co daje średnią dawkę skuteczną równą odpowiednio 1,2 mSv. Roczna całkowita dawka skuteczna promieniowania jonizującego otrzymana przez statystycznego mieszkańca Polski w 2020 r. wyniosła 3,96 mSv.” ¹

Radon - podstawowe informacje
Radon to gaz, naturalnie występujący w podłożu gruntowym, wodzie i powietrzu. Zaważywszy na stan skupienia, ma on zdolność do łatwego przemieszcza się i o ile w otwartej przestrzeni jego stężenie jest bardzo małe to w zamkniętych, źle wietrzonych pomieszczeniach, do których przedostaje się z podłoża gruntowego, jego poziom rośnie. Ryzyko narażenia na radon może wystąpić m.in. w miejscu zamieszkania, miejscu pracy oraz w budynkach o mieszanym przeznaczeniu².

Zachęcamy Państwa do zapoznania się z informacjami/materiałami zamieszczonymi na stronach internetowych:

• Głównego Inspektoratu Sanitarnego, https://www.gov.pl/web/gis/radon2
  na której zgromadzono szereg materiałów do pobrania z zakresu:
  • Radon - podstawowe informacje
  • Informacje dla pracodawców i pracowników
  • Wpływ radonu na zdrowie ludzi
  • Informacje dotyczące pomiarów średniorocznego stężenia radonu
  • Metody pomiaru stężenia radonu,

• Państwowej Agencji Atomistyki prowadzonej na potrzeby działań informacyjnych i  upowszechnienia rzetelnej, aktualnej i specjalistycznej wiedzy o radonie, www.gov.pl/poznajradon, z zakresu między innymi: szkodliwości gromadzącego się w pomieszczeniach radonu, metod i technik zabezpieczenia budynków przed przenikaniem tego gazu do pomieszczeń oraz metod jego pomiaru,
• Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH – Państwowego Instytutu Badawczego, https://www.pzh.gov.pl/radon-pochodzenie-i-wplyw-na-zdrowie/,  realizującego działania ukierunkowane na przeciwdziałaniu zagrożeniom dla zdrowia związanym z narażeniem na radon, skierowane do ogółu ludności,
• Instytutu Medycyny Pracy im. prof. dra med. Jerzego Nofera w Łodzi, https://www.imp.lodz.pl/radon-w-miejscach-pracy-i-budynkach-mieszkalnych oraz https://www.imp.lodz.pl/promieniowanie-jonizujace-i-radon--niewidoczne-zagrozenia-wokol-nas, realizującego działania ukierunkowane na przeciwdziałaniu zagrożeniom dla zdrowia związanym z narażeniem na radon w miejscach pracy, służące zapewnieniu bezpieczeństwa zdrowotnego osób pracujących.

W WSSE w Kielcach porad i informacji o radonie udzielają:

Oddział Nadzoru Środowiska Pracy i Nadzoru nad Chemikaliami
Tel.: 41 365 54 00 wew. 233 lub 234
e-mail: praca.wsse.kielce@sanepid.gov.pl

Oddział Higieny Radiacyjnej
Tel.: 41 365 54 31 lub 41 365 54 00 wew. 271
e-mail: rad.wsse.kielce@sanepid.gov.pl

Sekcja Badań Higieny Radiacyjnej
Tel.: 41 365 54 00 wew. 255
e-mail: lab.rad.wsse.kielce@sanepid.gov.pl

Stanowisko ds. Radonu
Tel.: 41 365 54 00 wew. 262
e-mail: radon.wsse.kielce@sanepid.gov.pl 

W Kodeksie pracy³ w art. 223 wskazano, że pracodawca jest obowiązany chronić pracowników przed promieniowaniem jonizującym, pochodzącym ze źródeł naturalnych, występujących w środowisku pracy. Dawka promieniowania jonizującego pochodzącego ze źródeł naturalnych, otrzymywana przez pracownika przy pracy w warunkach narażenia na to promieniowanie, nie może przekraczać dawek granicznych, określonych w odrębnych przepisach dla sztucznych źródeł promieniowania jonizującego.

Pomiary radonu – miejsca pracy – województwo świętokrzyskie
Zgodnie z obowiązującym prawodawstwem³, obowiązek wykonywania pomiarów stężenia radonu lub stężenia energii potencjalnej alfa krótkożyciowych produktów rozpadu radonu, spoczywa na kierownikach jednostek wykonujących działalność, w których występują miejsca pracy:

• zlokalizowane wewnątrz pomieszczeń na poziomie parteru lub piwnicy oraz związanych z uzdatnianiem wód podziemnych na terenach powiatów: kieleckiego, opatowskiego i skarżyskiego³

oraz

• pod ziemią na terenach całego Woj. Świętokrzyskiego³.

Obowiązek powyższy wynika z Prawa atomowego³ i Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie terenów radonowych³.

Rekomenduje się, aby w pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi pomiary radonu wykonywać w okresie grzewczym (zalecany w Polsce okres: październik – marzec) – Krajowy plan działania w przypadku narażenia na radon³.

Informacje na temat pomiarów radonu znaleźć można między innymi na stronach internetowych:
https://www.gov.pl/web/poznajradon/pomiaryradonu
https://www.gov.pl/web/gis/informacje-dotyczace-pomiarow-sredniorocznego-stezenia-radonu.
Informacje o laboratoriach akredytowanych, wykonujących przedmiotowe pomiary, znaleźć można na stronie internetowej Polskiego Centrum Akredytacji – www.pca.gov.pl, w zakładce akredytowane podmioty.

Kierownicy jednostek wykonujących działalność w miejscach, o których mowa powyżej:

• optymalizują narażenie pracowników wykonujących pracę w ww. miejscach pracy,
• informują na bieżąco na piśmie takich pracowników o:

- zwiększonym narażeniu na radon, 
- wynikach pomiarów stężenia radonu lub stężenia energii potencjalnej alfa
krótkożyciowych produktów rozpadu radonu w miejscu pracy,
- otrzymanych przez pracowników dawkach promieniowania,
- działaniach podejmowanych w celu ograniczenia narażenia na radon w miejscu pracy.

Pracownik - pracownik w rozumieniu przepisów Prawa pracy, osoba wykonująca pracę na podstawie innej niż stosunek pracy, jak również osoba wykonująca działalność na własny rachunek, którzy w warunkach narażenia na promieniowanie jonizujące mogą otrzymać dawki przekraczające wartości dawek granicznych określonych dla osób z ogółu ludności³.

Pracodawców i pracowników zachęcamy do zapoznania się z dedykowanymi dla nich informacjami zamieszczonymi na stronie internetowej Głównego Inspektoratu Sanitarnego:
https://www.gov.pl/web/gis/informacje-dla-pracodawcow-i-pracownikow.

Jeżeli w miejscach pracy:

• zlokalizowanych wewnątrz pomieszczeń na poziomie parteru lub piwnicy na terenach powiatów: kieleckiego, opatowskiego i skarżyskiego³

wynik pomiaru, wskazuje na możliwość przekroczenia poziomu odniesienia średniorocznego stężenia promieniotwórczego radonu w takich pomieszczeniach, 
tj. 300 Bq/m3, kierownicy jednostek podejmują działania zapewniające ograniczenie narażenia pracowników na radon.

Działania zapewniające ograniczenie narażenia pracowników na radon w miejscach pracy:

• związanych z uzdatnianiem wód podziemnych na terenach powiatów: kieleckiego, opatowskiego i skarżyskiego³

oraz

• pod ziemią na terenach całego Woj. Świętokrzyskiego³

kierownicy jednostek podejmują, jeżeli narażenie pracowników na otrzymanie dawki skutecznej (efektywnej) jest większe niż 1 mSv rocznie.

Pracowników wykonujących pracę w miejscach pracy:

• zlokalizowanych wewnątrz pomieszczeń na poziomie parteru lub piwnicy na terenach powiatów: kieleckiego, opatowskiego i skarżyskiego³

w których - mimo podjęcia działań zgodnie z zasadą optymalizacji - stężenie promieniotwórcze radonu przekracza poziom odniesienia 300 Bq/m3, ale którzy nie są narażeni na otrzymanie dawki skutecznej (efektywnej) większej niż 6 mSv, kwalifikuje się jako pracowników kategorii B.

Tak samo kwalifikuje się pracowników wykonujących pracę w miejscach pracy

• związanych z uzdatnianiem wód podziemnych na terenach powiatów: kieleckiego, opatowskiego i skarżyskiego³

oraz

• pod ziemią na terenach całego Woj. Świętokrzyskiego³

którzy mogą być narażeni na otrzymanie dawki skutecznej (efektywnej) większej niż 1 mSv rocznie, ale nie większej niż 6 mSv rocznie.

Pracowników wykonujących pracę we wszystkich wyżej wskazanych miejscach pracy, którzy mogą być narażeni na otrzymanie dawki skutecznej (efektywnej) większej niż 
6 mSv rocznie, kwalifikuje się jako pracowników kategorii A.

Wykonywanie działalności związanej z narażeniem polegającej na:

• wykonywaniu pracy w miejscach pracy, w których, mimo podjęcia działań zgodnie z zasadą optymalizacji, stężenie radonu wewnątrz pomieszczeń w tych miejscach pracy przekracza poziom odniesienia 300 Bq/m3,

- wymaga powiadomienia w zakresie ochrony radiologicznej właściwego terenowo państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego – formularz powiadomienia można znaleźć:

https://www.gov.pl/web/wsse-kielce/radon-wnioski

Zachęcamy do zapoznania się z: 

• dodatkiem specjalnym do biuletynu Państwowej Agencji Atomistyki „Bezpieczeństwo Jądrowe i Ochrona Radiologiczna” pt. „Radon w budynkach”:
  https://www.gov.pl/web/poznajradon/ukazal-sie-dodatek-specjalny-o-radonie-w-budynkach,
• materiałami edukacyjnymi wydanymi przez Fundację „Forum Atomowe”  w Warszawie, skierowanymi w szczególności do młodzieży szkolnej: seria książek popularnonaukowych: „Przewodnik Młodego Odkrywcy” (część trzecia pt. „Radon i jego źródła) https://forumatomowe.org/seria-przewodnik-mlodego-odkrywcy/,
• przewodnikiem Centralnego Laboratorium Ochrony Radiologicznej w Warszawie pt. „Analiza dostępnych rozwiązań technicznych służących ograniczeniu stężeń radonu oraz środków ochrony pracowników”, w tym zestawieniem dot. dostępnych środków ograniczających stężenie radonu, opracowanym na podstawie wyników programu wieloletniego „Rządowy Program Poprawy Bezpieczeństwa i Warunków Pracy – VI etap, okres realizacji: lata 2023–2025, https://www.clor.waw.pl/ochrona-radiologiczna/ochrona-radon.html.

¹ https://www.gov.pl/web/poznajradon/cotojestradon
² https://www.gov.pl/web/gis/radon--podstawowe-informacje
³ Tekst ma wyłącznie charakter poglądowy i nie jest wiążący, został przygotowany na podstawie wybranych obowiązujących aktów prawnych, weryfikacja obowiązków powinna odbywać się na podstawie obowiązujących przepisów prawa.