Wojewódzka Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Kielcach

Radon – promieniotwórczość naturalna
Człowiek narażony jest na promieniowanie jonizujące pochodzące ze źródeł naturalnych i sztucznych.

Naturalnym źródłem promieniowania jonizującego są izotopy promieniotwórcze występujące w glebie, skałach, materiałach budowlanych, żywności, wodzie, przedmiotach codziennego użytku, a nawet naszych organizmach, oraz z kosmosu. Natomiast, sztuczne źródła promieniowania to wynik działalności człowieka i zalicza się do nich między innymi: aparaty rentgenowskie, procedury medycyny nuklearnej, akceleratory, reaktory jądrowe.¹
„Radon-222 stanowi aż 30,3% całkowitej dawki skutecznej otrzymywanej w ciągu roku przez statystycznego Polaka (dane z 2020 roku), co daje średnią dawkę skuteczną równą odpowiednio 1,2 mSv. Roczna całkowita dawka skuteczna promieniowania jonizującego otrzymana przez statystycznego mieszkańca Polski w 2020 r. wyniosła 3,96 mSv.” ¹

Radon - podstawowe informacje
Radon to gaz, naturalnie występujący w podłożu gruntowym, wodzie i powietrzu. Zaważywszy na stan skupienia, ma on zdolność do łatwego przemieszcza się i o ile 
w otwartej przestrzeni jego stężenie jest bardzo małe to w zamkniętych, źle wietrzonych pomieszczeniach, do których przedostaje się z podłoża gruntowego, jego poziom rośnie. Ryzyko narażenia na radon może wystąpić m.in. w miejscu zamieszkania, miejscu pracy oraz w budynkach o mieszanym przeznaczeniu².

Działania ograniczające narażenie na radon³
W polskim prawodawstwie, wskazano dwa centralne organy administracji rządowej, którym przypisano promowanie działań mających na celu ograniczenie ryzyka negatywnego wpływu na zdrowie w związku z narażeniem ludzi na występujący 
w środowisku radon.
Są to:

• Prezes Państwowej Agencji Atomistyki, który w szczególności:

- organizuje kampanie promujące stosowanie środków mających na celu zapobieganie przenikaniu radonu do nowych budynków,
- prowadzi działania informacyjno-edukacyjne oraz szkoleniowe o dostępnych środkach zapobiegania przenikaniu radonu do nowych budynków,
- monitoruje stosowanie środków mających na celu zapobieganie przenikaniu radonu do nowych budynków;

• Główny Inspektor Sanitarny, który w szczególności:

- organizuje kampanie promujące stosowanie środków mających na celu ograniczenie średniorocznego stężenia radonu w budynkach, lokalach 
i pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi,
-prowadzi działania informacyjno-edukacyjne oraz szkoleniowe o dostępnych środkach ograniczenia stężenia radonu w budynkach, lokalach i pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi,
- monitoruje stosowanie środków mających na celu ograniczenie średniorocznego stężenia radonu w budynkach, lokalach i pomieszczeniach przeznaczonych 
na pobyt ludzi.

Zachęcamy do zapoznania się z informacjami/materiałami zamieszczonymi na stronach internetowych:

• Głównego Inspektoratu Sanitarnego, https://www.gov.pl/web/gis/radon2,

oraz

• Państwowej Agencji Atomistyki, prowadzonej na potrzeby działań informacyjnych i upowszechnienia specjalistycznej wiedzy o  radonie, www.gov.pl/poznajradon.

Obowiązek przekazywania nabywcy lub najemcy informacji³
Zgodnie z obowiązującym prawodawstwem, zbywca budynku, lokalu lub pomieszczenia przeznaczonego na pobyt ludzi oraz wynajmujący budynek, lokal lub pomieszczenie, przeznaczone na pobyt ludzi, przekazuje na żądanie nabywcy lub najemcy takiego budynku, lokalu lub pomieszczenia, informację o wartości średniorocznego stężenia promieniotwórczego radonu w powietrzu odpowiednio w budynku, lokalu lub pomieszczeniu.
Obowiązek ten nie dotyczy wynajmujących nieprowadzących działalności gospodarczej w zakresie wynajmu budynków, lokali lub pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi.
Przepis ten nie ma zastosowania do budynków, lokali i pomieszczeń oddanych do użytkowania przed 23 września 2019 r.

Informacja, którą należy przekazać na żądanie nabywcy lub najemcy, powinna zawierać:

• wartość średniorocznego stężenia promieniotwórczego radonu w powietrzu odpowiednio w budynku, lokalu albo pomieszczeniu przeznaczonym na pobyt ludzi,
• porównanie tej wartości z wartością poziomu odniesienia, tj. 300 Bq/m3,
• podstawę faktyczną sporządzenia informacji, w szczególności:

- wyniki pomiarów, w oparciu o które sporządzono informację, 
- podmiot, który przeprowadził pomiary.

Pomiary, o których wyżej mowa, prowadzą laboratoria, które posiadają akredytację w zakresie prowadzenia takich pomiarów.
Laboratoria te przygotowują powyższą informację oraz niezwłocznie informują właściwego terenowo państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego 
o przypadkach przekroczenia wartości poziomu odniesienia w pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi.

Wykaz laboratoriów akredytowanych do wykonywania pomiarów stężenia radonu jest dostępny na stronie internetowej Polskiego Centrum Akredytacji – www.pca.gov.pl, w zakładce „Akredytowane podmioty”.

W WSSE w Kielcach porad i informacji o radonie udzielają:

Oddział Nadzoru Środowiska Pracy i Nadzoru nad Chemikaliami
Tel.: 41 365 54 00 wew. 233 lub 234
e-mail: praca.wsse.kielce@sanepid.gov.pl

Oddział Higieny Radiacyjnej
Tel.: 41 365 54 31 lub 41 365 54 00 wew. 271
e-mail: rad.wsse.kielce@sanepid.gov.pl

Sekcja Badań Higieny Radiacyjnej
Tel.: 41 365 54 00 wew. 255
e-mail: lab.rad.wsse.kielce@sanepid.gov.pl

Stanowisko ds. Radonu
Tel.: 41 365 54 00 wew. 262
e-mail: radon.wsse.kielce@sanepid.gov.pl

Zachęcamy do zapoznania się z dodatkiem specjalnym do biuletynu Państwowej Agencji Atomistyki „Bezpieczeństwo Jądrowe i Ochrona Radiologiczna” pt. „Radon w budynkach”, dostępnym pod adresem: https://www.gov.pl/web/poznajradon/ukazal-sie-dodatek-specjalny-o-radonie-w-budynkach.
Publikacja zawiera m.in. informacje na temat metod monitorowania stężenia radonu w nowych budynkach oraz rozwiązań służących ograniczaniu ryzyka związanego z jego występowaniem.

¹ https://www.gov.pl/web/poznajradon/cotojestradon
² https://www.gov.pl/web/gis/radon--podstawowe-informacje
³ Tekst ma wyłącznie charakter poglądowy i nie jest wiążący, został przygotowany na podstawie wybranych obowiązujących aktów prawnych, weryfikacja obowiązków powinna odbywać się na podstawie obowiązujących przepisów prawa.