#MłodziŚwiadomi

27.07.2026

#MłodziŚwiadomi – realizacja programu w województwie wielkopolskim

W roku szkolnym 2025/2026 w ramach realizacji ogólnopolskiego programu #MłodziŚwiadomi w województwie wielkopolskim 31 koordynatorów powiatowych przeprowadziło łącznie 115 szkoleń dla 2581 uczestników, w tym:

38 szkoleń dla 831 uczniów liceów ogólnokształcących,
51 szkoleń dla 1172 uczniów techników,
14 szkoleń dla 367 uczniów szkół branżowych,
12 szkoleń dla 211 funkcjonariuszy policji i straży pożarnej.

Świadomość, profilaktyka, wczesna diagnostyka oraz odpowiedzialne zachowania seksualne pozostają najskuteczniejszym sposobem ograniczania rozprzestrzeniania się zakażeń przenoszonych drogą płciową.

Więcej informacji: #MłodziŚwiadomi - Główny Inspektorat Sanitarny – Portal Gov.pl

#MłodziŚwiadomi – program edukacyjny na temat chorób przenoszonych drogą płciową. STI, STD lub choroby weneryczne – czym się różnią?

Infekcje i choroby są naturalną częścią życia człowieka. Dotyczy to również zakażeń przenoszonych drogą płciową, które należą do najczęściej występujących chorób zakaźnych na świecie. Przez wiele lat powszechnie używano określenia choroby weneryczne, którego nazwa wywodzi się od rzymskiej bogini miłości – Wenus (Wenery). Obecnie termin ten został zastąpiony przez dwa bardziej precyzyjne pojęcia:

STI – Sexually Transmitted Infections - oznacza zakażenia (infekcje) przenoszone drogą płciową. Termin ten odnosi się do obecności bakterii, wirusów, pasożytów lub grzybów w organizmie, nawet jeśli zakażenie nie powoduje jeszcze żadnych objawów.

STD – Sexually Transmitted Diseases - oznacza choroby przenoszone drogą płciową. Termin ten odnosi się do sytuacji, gdy zakażenie doprowadziło już do rozwoju choroby oraz wystąpienia objawów klinicznych.

Nie każde STI prowadzi do rozwoju choroby, jednak brak rozpoznania i leczenia znacznie zwiększa takie ryzyko.

Czynniki chorobotwórcze mogą znajdować się:

w preejakulacie, w nasieniu
w wydzielinie z pochwy i z szyjki macicy
w wydzielinie z cewki moczowej
w wydzielinie z odbytu
w ślinie
we krwi
w mleku matki
na skórze zakażonych osób

Jednym z największych problemów związanych z STI jest ich bezobjawowy lub skąpoobjawowy przebieg. Osoba zakażona może przez wiele miesięcy, a nawet lat nie wiedzieć o infekcji, jednocześnie nieświadomie zakażając swoich partnerów seksualnych.

Jeżeli objawy się pojawiają, mogą obejmować między innymi:

pieczenie lub ból podczas oddawania moczu,
nieprawidłową wydzielinę z narządów płciowych,
owrzodzenia lub pęcherzyki,
brodawki okolicy narządów płciowych,
ból w podbrzuszu,
krwawienia między miesiączkami,
świąd lub zaczerwienienie okolic intymnych.

Objawy te nie są charakterystyczne wyłącznie dla STI, dlatego wymagają konsultacji lekarskiej i odpowiednich badań.

Dlaczego warto wykonać badania?

Zakażenia przenoszone drogą płciową często współistnieją ze sobą. Oznacza to, że wykrycie jednej infekcji zwiększa prawdopodobieństwo obecności kolejnej. Dlatego po rozpoznaniu jednego STI lekarz zwykle zaleca wykonanie badań w kierunku innych zakażeń. Wczesne wykrycie zakażenia pozwala na szybkie wdrożenie leczenia oraz ograniczenie ryzyka powikłań.

Regularna diagnostyka jest szczególnie zalecana osobom:

mającym nowych lub wielu partnerów seksualnych,
po kontaktach seksualnych bez zabezpieczenia,
planującym ciążę,
przed rozpoczęciem nowego związku,
u których wystąpiły niepokojące objawy.

W przypadku wykrycia zakażenia kluczowe jest poinformowanie o swoim zakażeniu partnera/partnerów seksualnych, aby mogli również się przebadać i rozpocząć leczenie.

Jakie mogą być konsekwencje nieleczonych STI?

Nieleczone zakażenia mogą prowadzić do poważnych następstw zdrowotnych, takich jak:

przewlekłe stany zapalne narządów płciowych,
niepłodność u kobiet i mężczyzn,
ciąża pozamaciczna,
powikłania w przebiegu ciąży,
zakażenia noworodków,
zwiększone ryzyko zakażenia HIV,
nowotwory związane z zakażeniem HPV,
uszkodzenie narządów wewnętrznych w przebiegu kiły.

Wiele z tych powikłań można skutecznie zapobiec dzięki odpowiednio wczesnej diagnostyce i leczeniu.

Jak zmniejszyć ryzyko zakażenia?

Profilaktyka zakażeń przenoszonych drogą płciową opiera się na kilku prostych zasadach:

stosowaniu prezerwatyw podczas kontaktów seksualnych,
regularnym wykonywaniu badań profilaktycznych,
szczepieniach przeciw HPV i wirusowemu zapaleniu wątroby typu B,
ograniczeniu liczby partnerów seksualnych,
otwartej rozmowie z partnerem na temat zdrowia seksualnego,
szybkim zgłoszeniu się do lekarza po pojawieniu się niepokojących objawów lub ryzykownym kontakcie seksualnym.

#MłodziŚwiadomi – STD’s WYWOŁYWANE PRZEZ BAKTERIE

Do najważniejszych i najczęściej występujących zakażeń/chorób bakteryjnych należą np.:

Chlamydiozy - to grupa chorób zakaźnych wywoływanych przez bakterie należące do rzędu Chlamydiales. Najczęstszą przyczyną zakażeń u ludzi jest Chlamydia trachomatis, która przenosi się głównie drogą kontaktów seksualnych. Bakteria ta wywołuje nierzeżączkowe zakażenie dróg moczowo-płciowych (NGU), obejmujące cewkę moczową, szyjkę macicy, odbytnicę oraz gardło. Zakażenie chlamydiami zwiększa również ryzyko nabycia zakażenia wirusem HIV.

Objawy

U kobiet zakażenie może powodować ból podbrzusza, świąd w okolicy cewki moczowej, dolegliwości podczas oddawania moczu, nieprawidłową wydzielinę z pochwy, zaburzenia cyklu miesiączkowego oraz krwawienia po stosunku płciowym i inne. Warto jednak zaznaczyć, że ponad połowa zakażeń szyjki macicy przebiega bezobjawowo. Nieleczona chlamydioza u kobiet może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zapalenie narządów miednicy mniejszej, zapalenie błony śluzowej trzonu macicy, zapalenie szyjki macicy, pochwy oraz jajowodów.

U mężczyzn najczęściej występują ból podbrzusza, ból jąder, ropno-śluzowa wydzielina z cewki moczowej oraz trudności podczas oddawania moczu. U około 10–30% zakażonych mężczyzn choroba przebiega jednak bez żadnych objawów.

U obu płci zakażenie może prowadzić do rozwoju ziarniniaka wenerycznego pachwin (LGV), chlamydiowego zapalenia odbytu i gardła, zapalenia spojówek (w wyniku przeniesienia bakterii z okolic narządów płciowych do oka) oraz odczynowego zapalenia stawów.

Leczenie

Podstawą leczenia jest antybiotykoterapia dobrana do gatunku bakterii wywołującej zakażenie. Aby zapobiec ponownemu zakażeniu, leczeniem należy objąć jednocześnie osobę zakażoną oraz jej partnera lub partnerów seksualnych.

Zapobieganie

Ryzyko zakażenia można zmniejszyć poprzez:

stosowanie prezerwatyw oraz innych metod barierowych, takich jak chusteczki do seksu oralnego,
regularne wykonywanie badań w kierunku chorób przenoszonych drogą płciową,
unikanie przypadkowych kontaktów seksualnych,
ograniczenie liczby partnerów seksualnych,
przestrzeganie zasad higieny, zwłaszcza częste mycie rąk, aby zapobiec przeniesieniu bakterii do oczu.

Rzeżączka (tryper) - jest bakteryjną chorobą przenoszoną drogą płciową, wywoływaną przez dwoinkę rzeżączki (Neisseria gonorrhoeae). Do zakażenia dochodzi podczas kontaktów seksualnych. Ryzyko przeniesienia zakażenia jest wyższe u kobiet i wynosi około 60–90%, natomiast u mężczyzn szacuje się je na 20–40%.

Objawy

U mężczyzn rzeżączka najczęściej powoduje zapalenie cewki moczowej. Charakterystycznymi objawami są pieczenie i ból podczas oddawania moczu oraz ropna wydzielina z cewki moczowej. Około 10% zakażonych mężczyzn nie odczuwa żadnych dolegliwości.

U kobiet zakażenie zwykle obejmuje szyjkę macicy. Może objawiać się bólem podbrzusza, pieczeniem i bólem przy oddawaniu moczu, a także nasilonymi, często ropnymi upławami. Ponad połowa zakażonych kobiet przechodzi infekcję bezobjawowo.

Rzeżączka może również rozwijać się w obrębie gardła oraz odbytu. W przypadku zakażenia gardła mogą wystąpić ból i zaczerwienienie gardła, obrzęk łuków podniebiennych oraz tylnej ściany gardła. Zakażenie odbytu może powodować świąd, ból, obrzęk oraz wydzielinę z odbytu.

Leczenie

Leczenie rzeżączki polega na zastosowaniu odpowiedniej antybiotykoterapii. Nieleczona choroba może prowadzić do poważnych powikłań, w tym do niepłodności. Aby zapobiec ponownemu zakażeniu, terapii powinny zostać poddane jednocześnie osoba zakażona oraz jej partner lub partnerzy seksualni, z którymi doszło do kontaktu bez zabezpieczenia w ciągu trzech miesięcy poprzedzających wystąpienie objawów lub rozpoznanie zakażenia.

Zapobieganie

Ryzyko zakażenia rzeżączką można ograniczyć poprzez:

unikanie ryzykownych kontaktów seksualnych,
stosowanie prezerwatyw oraz innych metod barierowych, takich jak chusteczki do seksu oralnego,
powstrzymanie się od aktywności seksualnej przez co najmniej 7 dni po zakończeniu leczenia oraz do czasu całkowitego ustąpienia objawów,
regularne wykonywanie badań przesiewowych w kierunku rzeżączki oraz innych zakażeń przenoszonych drogą płciową, takich jak kiła, zakażenie wirusem HIV oraz wirusowe zapalenie wątroby typu B i C.

Kiła (syfilis) – jest chorobą przenoszoną drogą płciową wywoływaną przez bakterię – krętka bladego. Do zakażenia dochodzi przede wszystkim podczas kontaktów seksualnych z osobą zakażoną. Znacznie rzadziej infekcja może zostać przeniesiona poprzez bezpośredni kontakt z zakażoną krwią.

Objawy

Kiła może przebiegać bezobjawowo lub dawać mało charakterystyczne objawy, dlatego często pozostaje nierozpoznana. W zależności od czasu trwania zakażenia wyróżnia się następujące stadia choroby:

Kiła pierwszorzędowa (3–9 tygodni od zakażenia)

W miejscu wniknięcia bakterii pojawia się twardy, zwykle niebolesny wrzód, najczęściej zlokalizowany na wargach sromowych, szyjce macicy, prąciu lub w okolicy odbytu. Zmiana ma zazwyczaj charakter pojedynczy i ustępuje samoistnie, jednak nie oznacza to wyleczenia choroby.

Kiła drugorzędowa (od około 9 tygodni do 2 lat od zakażenia)

Charakterystycznym objawem jest wysypka (osutka kiłowa), najczęściej występująca na tułowiu i kończynach. Mogą również pojawić się inne dolegliwości, takie jak łysienie kępkowate, bielactwo, pogorszenie wzroku oraz objawy ze strony innych narządów.

Kiła trzeciorzędowa (powyżej 2 lat od zakażenia)

Rozwija się u osób, które nie były leczone we wcześniejszych stadiach choroby. Prowadzi do poważnych uszkodzeń narządów, przede wszystkim układu sercowo-naczyniowego oraz układu nerwowego.

Kiła wrodzona

Do zakażenia dochodzi, gdy bakterie przenikają przez łożysko z organizmu zakażonej matki do płodu, powodując rozwój kiły wrodzonej u dziecka.

Leczenie

Sposób leczenia zależy od stadium choroby. Bardzo ważne jest jednoczesne leczenie osoby zakażonej oraz jej partnerów seksualnych, aby zapobiec ponownemu zakażeniu i dalszemu szerzeniu się infekcji.

Zapobieganie

Ryzyko zakażenia można zmniejszyć poprzez:

unikanie ryzykownych zachowań seksualnych,
stosowanie prezerwatyw lateksowych oraz innych metod barierowych, takich jak chusteczki do seksu oralnego,
regularne wykonywanie badań przesiewowych w kierunku kiły oraz innych zakażeń przenoszonych drogą płciową, takich jak rzeżączka, chlamydioza, zakażenie HIV oraz wirusowe zapalenie wątroby typu B i C.

Nie można zarazić się kiłą poprzez korzystanie z tej samej toalety, wanny, ręczników, ubrań czy sztućców, jeśli zostały one prawidłowo umyte lub wyprane.

Obecnie nie istnieje szczepionka przeciwko kile.

Przebycie zakażenia nie daje trwałej odporności, dlatego możliwe jest ponowne zachorowanie.

Warto również pamiętać, że obecność kiły zwiększa ryzyko zakażenia wirusem HIV.

#MłodziŚwiadomi – STD WYWOŁYWANA PRZEZ GRZYBY

Kandydoza, nazywana również drożdżycą, jest jedną z najczęściej występujących infekcji grzybiczych wywoływanych przez grzyby drożdżopodobne, przede wszystkim Candida albicans. Drobnoustroje te naturalnie bytują w organizmie człowieka, m.in. na skórze, błonach śluzowych oraz w przewodzie pokarmowym, nie powodując dolegliwości. Problem pojawia się wtedy, gdy dochodzi do ich nadmiernego namnażania, najczęściej w wyniku osłabienia odporności lub zaburzenia naturalnej równowagi mikroflory. Kandydoza może obejmować różne części ciała, takie jak jama ustna, skóra, jelita czy narządy płciowe, powodując nieprzyjemne objawy i nawracające zakażenia.

Ryzyko rozwoju zakażenia zwiększają:

osłabiona odporność związana z chorobami przewlekłymi, takimi jak cukrzyca czy HIV/AIDS,
stosowanie niektórych leków, zwłaszcza antybiotyków i glikokortykosteroidów,
urazy i otarcia skóry,
niewłaściwa higiena intymna – zarówno jej niedostatek, jak i nadmiar,
kontakty seksualne bez zabezpieczenia z osobą chorującą na grzybicę narządów płciowych.

Kandydoza narządów płciowych u kobiet - drożdżyca narządów płciowych jest drugą pod względem częstości przyczyną zapalenia pochwy i sromu u kobiet. Najczęściej dotyczy kobiet aktywnych seksualnie w wieku rozrodczym. Po menopauzie występuje rzadziej, jednak ryzyko zachorowania wzrasta u kobiet stosujących hormonalną terapię zastępczą. Do rozwoju infekcji mogą przyczyniać się zarówno niedostateczna, jak i nadmierna higiena intymna, noszenie obcisłej lub wykonanej z syntetycznych materiałów bielizny oraz inne czynniki sprzyjające namnażaniu drożdżaków.

Kandydoza narządów płciowych u mężczyzn - może prowadzić do zapalenia żołędzi i napletka lub tylko do zapalenia żołędzi w łagodnym przebiegu. Schorzenie częściej występuje u mężczyzn nieobrzezanych, zwłaszcza w starszym wieku.

Utrzymanie prawidłowej higieny może być utrudnione u osób z otyłością lub stulejką (zwężeniem napletka), co dodatkowo zwiększa ryzyko zakażenia.

Objawy

Do najczęstszych objawów kandydozy u obojga płci należą:

świąd i pieczenie okolic intymnych,
biały, grudkowaty (serowaty) wyciek czasem o nieprzyjemnym zapachu,
ból podczas współżycia seksualnego,
pieczenie lub ból podczas oddawania moczu.

Leczenie

Sposób leczenia zależy od lokalizacji zakażenia oraz jego nasilenia. W łagodnych przypadkach zazwyczaj stosuje się preparaty miejscowe, takie jak kremy, maści, globulki dopochwowe. W cięższych lub nawracających zakażeniach konieczne może być leczenie doustnymi lekami przeciwgrzybiczymi.

Zapobieganie

Aby zmniejszyć ryzyko rozwoju kandydozy, warto:

dbać o prawidłową higienę osobistą i intymną,
unikać długotrwałego noszenia mokrego stroju kąpielowego,
nosić przewiewną bieliznę wykonaną z naturalnych materiałów i unikać obcisłych ubrań,
zrezygnować z perfumowanych oraz drażniących środków do higieny intymnej,
stosować zdrową, zbilansowaną dietę oraz utrzymywać prawidłowy poziom glukozy we krwi,
wzmacniać odporność organizmu i stosować antybiotyki wyłącznie zgodnie z zaleceniami lekarza.

#MłodziŚwiadomi – STD’s WYWOŁYWANE PRZEZ PIERWOTNIAKI, STAWONOGI, PAJĘCZAKI I ROBAKI

Do najważniejszych i najczęściej występujących zakażeń/chorób wywołanych przez pierwotniaki, stawonogi, pajęczaki i robaki należą np.:

Rzęsistkowica to choroba przenoszona drogą płciową, wywołana przez pierwotniaka – rzęsistka pochwowego - pasożyta układu moczowo-płciowego człowieka. Do przeniesienia dochodzi najczęściej podczas kontaktów seksualnych, dużo rzadziej podczas używania wspólnych przyborów do kąpieli, ręczników czy korzystania ze wspólnej toalety (deski klozetowej), ponieważ rzęsistek pochwowy jest wrażliwy na wysychanie.

Zarażenie rzęsistkiem pochwowym zwiększa ryzyko zakażenia HIV nawet 3-krotnie. U ciężarnych z rzęsistkowicą może powodować przedwczesny poród i niską masę urodzeniową dziecka.

Objawy

U kobiet obecne mogą być ból i pieczenie podczas oddawania moczu, ból przy stosunku płciowym, obecność zielonożółtych upławów o nieprzyjemnym zapachu. Najczęściej zainfekowany jest cewka moczowa, srom, pochwa, szyjka macicy i inne.

U mężczyzn większość zarażenie przebiega bezobjawowo. Czasem zarażenie objawia się bólem i pieczeniem podczas oddawania moczu, zaczerwienieniem cewki moczowej, wyciekiem z cewki moczowej. Zarażeniu ulega cewka moczowa, najądrza i prostata.

Osoby, u których nie występują objawy, mogą zarażać innych.

Leczenie

Konieczne jest stosowanie leków przeciwpierwotniakowych, najczęściej metronidazolu lub tynidazolu w formie doustnej. Ważne jest, aby leczeniem jednoczasowo objąć zarówno osobę chorą, jak i jej wszystkich partnerów seksualnych.

Zapobieganie:

stosowanie zabezpieczenia w postaci prezerwatyw,
przestrzeganie zasad higieny osobistej - nie korzystanie z cudzych przyborów toaletowych,
zachowanie ostrożność podczas korzystania z publicznych toalet,
unikanie przygodnych stosunków seksualnych,
ograniczenie liczby partnerów seksualnych.

Wszawica łonowa - zaliczana jest do chorób przenoszonych drogą płciową w odróżnieniu od innych rodzajów wszawicy. Wywoływana jest przez wesz łonową – stawonoga, o wymiarach 1,5-2 mm, barwy ciemnoczerwonej lub żółtawej, żywiącego się ludzką krwią. Do zarażenia dochodzi najczęściej podczas bezpośredniego kontaktu (np. podczas stosunku płciowego) oraz poprzez używanie tych samych ręczników, wspólnej bielizny, odzieży, spanie w jednej pościeli i itp. Nie przenoszą jej zwierzęta.

Objawy

Pojawiają się po około 7 dniach od zarażenia. Ukąszenia wszy łonowej powodują świąd i zaczerwienienie nasilające się w nocy. Występuje najczęściej w okolicy łonowej, ale także w okolicy owłosionego brzucha, ud, pachwin, pach, a nawet brody, wąsów, brwi i rzęs. W miejscu ugryzienia powstają tzw. plamy błękitne czyli niewielkie, sinoniebieskie swędzące zmiany.

Leczenie

Istnieje wiele preparatów zwalczających wszawicę w postaci płynu, lotionu, szamponu i innych dostępnych w aptekach bez recepty. Należy leczyć w tym samym czasie wszystkich domowników i partnerów seksualnych (nawet jeśli nie odczuwają objawów zarażenia) oraz powstrzymać się od kontaktów seksualnych do całkowitego wytępienia pasożyta.

Zapobieganie

szybkie rozpoznanie i podjęcie skutecznego leczenia,
częsta zmiana pościeli, ręczników i bielizny,
pranie w wysokiej temperaturze,
przestrzeganie zasad higieny osobistej - nie korzystanie z cudzych przyborów toaletowych,
depilacja owłosienia łonowego,
unikanie przygodnych stosunków seksualnych,
ograniczenie liczby partnerów seksualnych.

Świerzb - to choroba skóry, wywołana przez pasożyta skóry – pajęczaka świerzbowca ludzkiego. Zapłodniona samica pasożyta drąży w naskórku nory, w których składa jaja. Można zarazić się przez bezpośredni fizyczny kontakt z osobą chorą, np. przez kontakty seksualne lub kontakty z zanieczyszczonymi przedmiotami codziennego użytku, np. odzieżą, bielizną, ręcznikami.

Objawy

Głównie świąd skóry, który nasila się pod wpływem ciepła np. w nocy po przykryciu ciała lub po kąpieli. Na skórze widoczne są charakterystyczne 0,5-1 cm. kanaliki świerzbowcowe – głównie na bocznych powierzchniach palców, w fałdach skórnych brzucha lub piersi, na pośladkach, narządach płciowych i innych miejscach. Oprócz tego na skórze często pojawiają się grudki, nadżerki oraz strupki po drapaniu. Świąt pojawia się w 3-6 tygodni od kontaktu z pasożytem (przypadku pierwszego zakażenia) i 1-3 dni przy kolejnych zakażeniach. Objawy zakażenia świerzbem mylone z niektórymi chorobami skórnymi i reakcjami alergicznymi.

Leczenie

Podaje się preparaty przeciwświerzbowcowe. Ważne, aby leczeniem objąć równocześnie wszystkich domowników oraz partnerów seksualnych, niezależnie od tego, czy występują u nich objawy. Należy także przeprowadzić dezynfekcję ubrań i przedmiotów z otoczenia lub odłożyć na 7 dni do czasu obumarcia niedojrzałych postaci pasożytów.

Zapobieganie

pranie w wysokiej temperaturze (60°C),
przestrzeganie zasad higieny osobistej - niekorzystanie z cudzych przyborów toaletowych, bielizny, ręczników,
szybkie rozpoznanie i równoczesne leczenie wszystkich osób zamieszkujących wspólne,
zachowanie ostrożność w miejscach, gdzie występuje większe ryzyko zakażenia, np. w przedszkolach, szkołach, szpitalach.

Owsica - jest chorobą pasożytniczą wywoływaną przez nicienia – owsika ludzkiego. Dorosłe pasożyty są widoczne gołym okiem i wyglądają jak cienkie, białe nitki, które można zaobserwować w kale lub na skórze w okolicy odbytu. Natomiast jaja owsików są bardzo małe, dlatego nie są widoczne gołym okiem. Ze względu na niewielkie rozmiary i małą masę łatwo unoszą się w powietrzu oraz osiadają na różnych przedmiotach. Jaja mogą znajdować się na przedmiotach codziennego użytku, takich jak bielizna, ubrania, pościel, ręczniki, zabawki, deski sedesowe, urządzenia sanitarne czy żywność. Szczególnie łatwo rozprzestrzenia się w skupiskach ludzi, takich jak przedszkola, szkoły czy domy opieki. Zwierzęta nie są źródłem zakażenia owsikiem ludzkim.

Owsica występuje najczęściej u dzieci, jednak może dotyczyć osób w każdym wieku. Do zakażenia dochodzi głównie drogą fekalno-oralną, czyli poprzez połknięcie jaj pasożyta. Najczęściej dzieje się to za pośrednictwem zanieczyszczonych rąk lub paznokci, zwłaszcza przy niedostatecznej higienie, ssaniu palców lub obgryzaniu paznokci.

Zakażenie może szerzyć się podczas bezpośredniego kontaktu z osobą chorą, w tym także podczas kontaktów seksualnych. Rzadziej dochodzi do zakażenia poprzez wdychanie unoszących się w powietrzu jaj, które następnie zostają połknięte.

Po dostaniu się do przewodu pokarmowego jaja wylęgają się w dwunastnicy. Larwy przemieszczają się następnie przez jelito cienkie do jelita grubego, gdzie dojrzewają. Cały cykl rozwojowy – od jaja do dorosłego pasożyta – trwa od 2 do 8 tygodni.

Objawy

Najbardziej charakterystycznym objawem owsicy jest silny świąd okolicy odbytu, który nasila się wieczorem i w nocy. Powoduje to trudności z zasypianiem, częste wybudzenia oraz pogorszenie jakości snu.

Drapanie swędzących miejsc sprzyja przenoszeniu jaj pasożyta na ręce i pod paznokcie. Następnie mogą one trafić do jamy ustnej, powodując ponowne zakażenie tej samej osoby (autoinwazję), lub zostać przeniesione na przedmioty i zakażać kolejne osoby.

Do innych objawów mogą należeć:

brak apetytu,
rozdrażnienie i problemy z koncentracją wynikające z zaburzeń snu,
bóle brzucha.

Zakażenia poza przewodem pokarmowym występują rzadko. U dziewczynek i kobiet mogą pojawić się świąd oraz stany zapalne sromu i pochwy, jeśli samice owsika złożą jaja w tych okolicach.

Leczenie

Leczenie polega na stosowaniu leków przeciwpasożytniczych zaleconych przez lekarza. Bardzo ważne jest jednoczesne przestrzeganie zasad higieny, które ograniczają ryzyko ponownego zakażenia.

Zaleca się:

leczenie wszystkich domowników oraz osób mających bliski kontakt z chorym,
codzienne sprzątanie mieszkania i usuwanie kurzu,
codzienną zmianę bielizny osobistej,
częstą zmianę pościeli i ręczników oraz pranie ich w wysokiej temperaturze,
krótkie przycinanie paznokci,
codzienny poranny prysznic, który pomaga usunąć jaja pasożyta ze skóry.

Zapobieganie

Podstawą profilaktyki owsicy jest przestrzeganie zasad higieny osobistej. Należy:

dokładnie myć ręce ciepłą wodą z mydłem przed przygotowywaniem i spożywaniem posiłków oraz po skorzystaniu z toalety,
unikać obgryzania paznokci, ssania palców i drapania okolicy odbytu,
dokładnie myć owoce i warzywa przed spożyciem,
spożywać żywność pochodzącą z pewnych źródeł,
regularnie dbać o czystość bielizny, pościeli, ręczników i zabawek.

Ważne! Prezerwatywa nie zapewnia pełnej ochrony przed wszystkimi pasożytami. Nie chroni skutecznie przed owsicą, wszawicą łonową ani świerzbem, ponieważ zakażenie następuje głównie poprzez bliski kontakt ze skórą lub kontakt z jajami pasożytów znajdującymi się na skórze i przedmiotach.

#MłodziŚwiadomi – STD’s WYWOŁYWANE PRZEZ WIRUSY

Istotną grupę chorób przenoszonych drogą płciową stanowią te wywoływane przez wirusy.

Najczęstsze STI wywołane przez:

HSV – wirus opryszczki ludzkiej (opryszczka narządów płciowych). Jest jedną z najczęstszych przyczyn zakażeń wirusowych u ludzi na całym świecie. Wyróżnia się dwa typy wirusa:

HSV-1 – najczęściej powoduje zmiany w obrębie jamy ustnej, warg, skóry twarzy oraz oczu,

HSV-2 – zazwyczaj odpowiada za zakażenia narządów płciowych i okolic intymnych.

Do zakażenia dochodzi przede wszystkim poprzez bezpośredni kontakt z wydzielinami lub zmianami skórnymi osoby zakażonej, np. podczas pocałunków lub kontaktów seksualnych. Wirus może również przenosić się przez kontakt z przedmiotami zanieczyszczonymi wydzielinami osoby zakażonej oraz z matki na dziecko podczas porodu.

Objawy

Pierwotne zakażenie może przebiegać z pojawieniem się charakterystycznych, drobnych pęcherzyków wypełnionych płynem surowiczym, którym często towarzyszy świąd, pieczenie i ból. Po kilku dniach pęcherzyki pękają, tworząc nadżerki, które zazwyczaj goją się samoistnie.
U części osób mogą wystąpić także objawy ogólne, takie jak gorączka, bóle mięśni, ból gardła, ból głowy oraz powiększenie węzłów chłonnych. Po przebyciu zakażenia wirus pozostaje w organizmie w stanie uśpienia. Może ulec ponownej aktywacji w okresach obniżonej odporności, stresu, wychłodzenia organizmu, podczas miesiączki lub innych stanów osłabienia. Nawrót opryszczki zwykle poprzedza uczucie swędzenia, pieczenia lub mrowienia w miejscu, w którym później pojawiają się zmiany.

Leczenie

Leczenie polega na stosowaniu leków przeciwwirusowych w postaci tabletek lub preparatów miejscowych (maści i kremów), które łagodzą objawy, skracają czas trwania zakażenia oraz zmniejszają ryzyko nawrotów.

Zapobieganie

przestrzeganie zasad higieny osobistej,
unikanie dotykania i rozdrapywania pęcherzyków,
niekorzystanie ze wspólnych sztućców, naczyń, szklanek, ręczników oraz innych przedmiotów osobistych,
unikanie pocałunków i kontaktów seksualnych w czasie występowania aktywnych zmian chorobowych,
stosowanie prezerwatyw podczas kontaktów seksualnych, pamiętając, że zapewniają one jedynie częściową ochronę przed zakażeniem HSV.

HPV – wirus brodawczaka ludzkiego. Jest to grupa około 200 typów wirusów, które należą do najczęściej występujących zakażeń wirusowych u ludzi. Zakażenie przenosi się przede wszystkim poprzez bezpośredni kontakt ze skórą lub błonami śluzowymi osoby zakażonej, najczęściej podczas kontaktów seksualnych. Do zakażenia może dojść również pośrednio przez kontakt z zanieczyszczonymi przedmiotami lub powierzchniami, m.in. w gabinetach kosmetycznych i fryzjerskich, na basenie, w saunie, na siłowni czy w studiu tatuażu.

Objawy
Zakażenie HPV może przebiegać bezobjawowo lub powodować różnorodne zmiany, w zależności od typu wirusa i miejsca zakażenia. Do najczęstszych należą brodawki skórne na dłoniach i stopach, kłykciny kończyste (brodawki narządów płciowych) oraz nawracająca brodawczakowatość krtani. Niektóre typy HPV, określane jako wysokoonkogenne, mogą prowadzić do rozwoju nowotworów, takich jak rak szyjki macicy, nowotwory pochwy, sromu, prącia oraz nowotwory głowy i szyi, obejmujące jamę ustną, gardło, migdałki, nosogardziel i nasadę języka.

Leczenie

Sposób leczenia zależy od rodzaju zmian, ich lokalizacji oraz stopnia zaawansowania. Terapia może obejmować leczenie miejscowe, zabiegowe lub chirurgiczne, w zależności od wskazań.

Zapobieganie

wczesne wykrywanie i usuwanie zmian wywołanych przez HPV,
szczepienie ochronne dziewcząt i chłopców, które zmniejsza ryzyko rozwoju ponad 90% nowotworów związanych z zakażeniem HPV,
regularne wykonywanie badań cytologicznych u kobiet w celu wykrywania zmian przednowotworowych,
stosowanie prezerwatyw podczas kontaktów seksualnych, pamiętając, że zapewniają one jedynie częściową ochronę przed zakażeniem,
ograniczenie liczby partnerów seksualnych.

HIV (ludzki wirus niedoboru odporności) - atakuje komórki układu odpornościowego, stopniowo osłabiając zdolność organizmu do obrony przed infekcjami i chorobami. Do zakażenia HIV może dojść podczas kontaktów seksualnych z osobą zakażoną, przez kontakt z zakażoną krwią oraz z matki na dziecko w czasie ciąży, porodu lub karmienia piersią. Wirus nie przenosi się poprzez codzienne kontakty, takie jak podawanie ręki, wspólne korzystanie z naczyń czy przytulanie.

Objawy

We wczesnym okresie zakażenia HIV często nie występują charakterystyczne objawy. U części osób po 2–4 tygodniach od zakażenia mogą pojawić się objawy przypominające grypę, takie jak gorączka, powiększenie węzłów chłonnych, wysypka, ból głowy, bóle mięśni oraz inne dolegliwości. Objawy te zwykle ustępują samoistnie, jednak nie oznacza to wyeliminowania wirusa z organizmu. Następnie może wystąpić wieloletni okres bezobjawowy, trwający nawet 8–10 lat. W tym czasie HIV nadal namnaża się i stopniowo uszkadza układ odpornościowy, zwiększając ryzyko ciężkich infekcji oraz niektórych nowotworów.
Bez wykonania testu diagnostycznego osoba zakażona może przez wiele lat nie być świadoma obecności wirusa.

Leczenie

Leczenie zakażenia HIV polega na codziennym stosowaniu leków antyretrowirusowych, które hamują namnażanie się wirusa. Dzięki temu możliwe jest zahamowanie postępu choroby oraz odbudowa i utrzymanie prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego. Nieleczone zakażenie HIV może prowadzić do rozwoju AIDS, czyli zespołu nabytego niedoboru odporności.

Zapobieganie

stosowanie prezerwatyw oraz innych metod barierowych (np. chusteczek lateksowych lub rękawiczek),
korzystanie z PrEP, czyli farmakologicznej profilaktyki przedekspozycyjnej,
wczesne wykrycie zakażenia i szybkie rozpoczęcie leczenia antyretrowirusowego,
regularne wykonywanie testów w kierunku HIV, najlepiej w punktach konsultacyjno-diagnostycznych (PKD),
unikanie przypadkowych kontaktów seksualnych,
ograniczenie liczby partnerów seksualnych.

WZW (wirusowe zapalenie wątroby) - to grupa chorób zakaźnych wywoływanych przez wirusy atakujące wątrobę. Najczęściej występują zakażenia wirusami typu A, B i C, które mogą powodować zarówno ostre, jak i przewlekłe zapalenie wątroby. Choroba bywa potocznie nazywana „żółtaczką”, jednak jest to określenie nieprecyzyjne, ponieważ żółtaczka stanowi jedynie jeden z możliwych objawów zakażenia.

WZW typu A przenosi się głównie drogą pokarmową poprzez spożycie skażonej żywności lub wody oraz z powodu nieprzestrzegania zasad higieny, dlatego bywa określane jako „choroba brudnych rąk”.

WZW typu B i C przenoszą się przede wszystkim przez kontakt z zakażoną krwią i innymi płynami ustrojowymi, a także podczas kontaktów seksualnych. Do zakażenia może dojść również podczas używania niesterylnego sprzętu medycznego lub kosmetycznego.

Objawy

Przebieg zakażenia zależy od rodzaju wirusa. U wielu osób choroba ma łagodny przebieg lub nie powoduje żadnych objawów. Mogą jednak wystąpić dolegliwości przypominające grypę, osłabienie, zmęczenie, nudności, ból brzucha, utrata apetytu, ciemne zabarwienie moczu, jasny stolec oraz zażółcenie skóry i białkówek oczu.

Leczenie

Sposób leczenia zależy od typu wirusa oraz przebiegu choroby. W przypadku niektórych zakażeń stosuje się leki przeciwwirusowe, które hamują namnażanie się wirusa i ograniczają uszkodzenie wątroby. Część zakażeń, zwłaszcza WZW typu A, może ustąpić samoistnie.

Zapobieganie

szczepienie ochronne przeciwko WZW typu A i B,
stosowanie prezerwatyw podczas kontaktów seksualnych,
przestrzeganie zasad higieny osobistej,
unikanie używania wspólnych igieł i innych narzędzi naruszających ciągłość skóry oraz korzystanie wyłącznie z usług miejsc stosujących odpowiednie zasady sterylizacji,
regularne wykonywanie badań w kierunku WZW typu B i C oraz innych zakażeń przenoszonych drogą płciową, takich jak HIV czy kiła.

Mpox (dawniej ospa małpia) - jest chorobą zakaźną wywoływaną przez wirus mpox (MPXV), należący do tej samej rodziny wirusów co wirus ospy prawdziwej. Chociaż oba wirusy są blisko spokrewnione, mpox zazwyczaj przebiega łagodniej niż ospa prawdziwa. Mimo nazwy „ospa małpia”, głównym naturalnym rezerwuarem wirusa nie są małpy, lecz najprawdopodobniej niewielkie afrykańskie gryzonie i inne małe ssaki. Do zakażenia może dojść w wyniku ugryzienia lub zadrapania przez zakażone zwierzę albo poprzez kontakt z ich krwią, wydzielinami lub innymi płynami ustrojowymi. Do zakażenia między ludźmi dochodzi przede wszystkim podczas bliskiego kontaktu z osobą chorą. Wirus przenosi się poprzez:

bezpośredni kontakt ze zmianami skórnymi (wysypką, pęcherzami, strupami),
kontakt z płynami ustrojowymi, takimi jak wydzielina z pęcherzy, krew czy ślina,
kontakt z błonami śluzowymi (jama ustna, narządy płciowe),
kontakty seksualne,
kontakt z zanieczyszczonymi przedmiotami, np. pościelą, ręcznikami czy odzieżą osoby zakażonej.

Stosowanie prezerwatyw może zmniejszać ryzyko zakażenia podczas kontaktów seksualnych, jednak nie zapewnia pełnej ochrony, ponieważ wirus może przenosić się również przez kontakt ze zmianami skórnymi znajdującymi się poza obszarem osłanianym przez prezerwatywę.

Objawy

Na początku zakażenia pojawiają się:

ogólne osłabienie i złe samopoczucie,
gorączka i dreszcze,
ból głowy i bóle mięśni,
powiększenie węzłów chłonnych.

Po kilku dniach rozwija się charakterystyczna wysypka. Zmiany skórne przechodzą kolejne etapy – od plamek, przez grudki, pęcherzyki i krosty, aż do strupów. Wysypka zwykle utrzymuje się przez około 2–4 tygodnie.

U części chorych objawy są łagodne i mogą przypominać inne infekcje wirusowe lub choroby skóry. Z tego względu wczesne rozpoznanie pierwszych symptomów ma duże znaczenie dla ograniczenia dalszego szerzenia się zakażenia.

Większość przypadków mpox ma przebieg łagodny lub umiarkowany.

Leczenie

Nie ma leczenia przyczynowego stosowanego rutynowo u większości pacjentów. Terapia polega przede wszystkim na łagodzeniu objawów.

Zapobieganie

Ryzyko zakażenia można ograniczyć poprzez:

unikanie bezpośredniego kontaktu z osobami chorymi oraz ich wydzielinami,
niekorzystanie ze wspólnej pościeli, ręczników i odzieży osoby zakażonej,
przestrzeganie zasad higieny osobistej, w tym częste mycie rąk,
unikanie kontaktu z dzikimi lub chorymi zwierzętami na terenach występowania wirusa.

Dostępne są również szczepionki przeciwko mpox, wykorzystywane głównie u osób z podwyższonym ryzykiem narażenia, takich jak pracownicy ochrony zdrowia, laboratoriów czy osoby mające kontakt z zakażonymi zwierzętami. Ze względu na bliskie pokrewieństwo wirusa mpox z wirusem ospy prawdziwej szczepienia zapewniają skuteczną ochronę przed zachorowaniem lub ciężkim przebiegiem choroby.