Wyższy Urząd Górniczy

Animacja filmowa przygotowana przez ITG „KOMAG” dla Jastrzębskiej Spółki Węglowej S.A. Materiał udostępniony za zgodą zarządu JSW S.A. 

Zagrożenie to zidentyfikowano po raz pierwszy po eksplozji, do której doszło w 1906 t. w kopalni Courrieres na północy Francji. Pył węglowy nie jest równie wybuchowy jak nitrogliceryna, niemniej może zabić, gdy zaistnieją dwa warunki: musi zostać uniesiony w powietrze tak, aby utworzył z nim mieszaninę oraz występować w znacznym stężeniu (ok. 50 gramów w metrze sześciennym powietrza). Polska szkoła zwalczania skutków wybuchów pyłu węglowego i metanu posiada międzynarodową renomę. Jej twórcą jest prof. Wacław Cybulski, który w 1952 r. zbadał i opisał to zagrożenie. Od tego czasu w Kopalni Doświadczalnej "Barbara" (jednostka badawcza Głównego Instytutu Górnictwa) przeprowadzono wiele eksperymentów, których wyniki są stosowane w profilaktyce. Naukowcy z KD "Barbara" wykazali, że w szczególnych warunkach, do eksplozji mieszaniny hybrydowej pyłu węglowego i metanu może dojść już przy 2% stężenia metanu w powietrzu, a ilość pyłu może być nawet niższa niż 30 gramów na metr sześcienny powietrza. Za ilość, która z pewnością spowoduje wystąpienie takiego zjawiska uznają oni od 300 do 500 gramów pyłu węglowego w metrze sześciennym powietrza. Energia potrzebna do zapalenia pyłu węglowego jest co najmniej stukrotnie większa od energii potrzebnej do zapalenia metanu. Dlatego wybuchy pyłu węglowego są znacznie rzadsze niż metanu.

Pomimo intensywnych działań profilaktycznych metan jest jednym z najpoważniejszych zagrożeń naturalnych w polskim górnictwie. Wydobycie węgla w polskich kopalniach maleje, ale towarzyszące eksploatacji górniczej wydzielanie metanu wzrasta. Metanu jest więcej m.in. dlatego, że zwiększa się głębokość prowadzenia eksploatacji. Na dużych głębokościach (poniżej 1000 m) bardzo często zagrożenie metanowe występuje jednocześnie z innymi zagrożeniami, np. zaburzeniami tektonicznymi, niską zwięzłością węgla. Wówczas w wyniku prowadzonych robót górniczych może dochodzić do gwałtownych wypchnięć metanu, pod dużym ciśnieniem, do czynnych wyrobisk górniczych. Jak niebezpieczny jest ten gaz można zobaczyć na filmach, które zostały użyczone przez Kopalnię Doświadczalną "Barbara" oraz Katowicki Holding Węglowy S.A.

Katastrofa z 21 listopada 2006 r. w kopalni „Halemba” przeszła do historii polskiego górnictwa jako największa w ostatnim ćwierćwieczu. Na skutek zapalenia metanu i wybuchu pyłu węglowego życie straciły 23 osoby. Akcję ratowniczą prowadzono przez ponad 37 godzin. Postępowanie wyjaśniające przyczyny i okoliczności wypadku trwało blisko dwa lata. Raport specjalnej komisji, powołanej przez prezesa WUG, odsłonił karygodne zaniedbania w kopalni. Rekonstrukcję tych dramatycznych wydarzeń przedstawiono w animacji filmowej przygotowanej do celów szkoleniowych dla WUG przez KOMAG.

Film prewencyjno-szkoleniowy zrealizowany w ramach współpracy WUG z ZUS. Pokazano w nim prawidłowe procedury montażu przewodu zasilającego do wpięcia, uruchomienia i przeprowadzenia prób ruchowych urządzenia, a także niezbędne narzędzia i sprzęt do wykonania tych czynności.

Film szkoleniowy „Wciągnięty w taśmę” został zrealizowany przez ITG KOMAG. Wielu pracowników kopalń w anonimowych badaniach ankietowych przyznaję się do jazdy na przenośnikach taśmowych, które nie są przystosowane do przewozu ludzi.

Od jednego do trzech procent wydobywanego węgla w procesie urobku lub transportu przemienia się w pył węglowy. Jak neutralizować pył węglowy, który występuje w każdym wyrobisku? Kiedy jest niebezpieczny i jakie spowodował katastrofy? O tym opowiada film przygotowany w ramach współpracy WUG z ZUS.