Polska w Armenii

System gospodarczy i najważniejsze strategie gospodarcze

Armenia jest państwem przemysłowo-rolniczym, w rolnictwie z przewagą małopowierzchniowej produkcji rolnej. Dominuje uprawa warzyw i owoców (morele, winogrona, granaty i in.). Z kolei ważnym towarem eksportowym jest brandy armeńskie oraz inne alkohole (spirytus, wina, w tym wina z granatów, wódki owocowe). W Armenii dobrze rozwija się hodowla zwierząt (głównie bydła i owiec). W ostatnich latach wzrasta hodowla i eksport ryb słodkowodnych oraz raków. 

Główne sektory gospodarki i ich udział w PKB

Głównymi sektorami, mającymi wpływ na PKB są: przemysł, rolnictwo, handel, obsługa nieruchomości, budownictwo, inne. 

• prowincja Aragacotn – przemysł przetwórczy, rolnictwo (produkcja roślin zbożowych, uprawa roślin tj. ziemniaki, rośliny pastewne); 
• prowincja Ararat – rolnictwo (uprawa winorośli, warzyw i owoców), przemysł wytwórczy (produkcja żywności, towarów konsumpcyjnych, napojów, wyrobów tytoniowych), przemysł wydobywczy (produkcja metali nieszlachetnych, produkcja wyrobów z pozostałych mineralnych surowców niemetalicznych – produkcja cementu, wapna, wyrobów azbestowo-cementowych, cięcie i obróbka kamienia); ​​​​​​
• prowincja Armawir – rolnictwo (uprawa roślin, winorośli, sadzonek, warzyw), hodowla zawierząt (hodowla bydła, trzody chlewnej i drobiu), przemysł przetwórczy (produkcja energii elektycznej, żywności, napojów w tym alkoholowych i materiałów budowlanych);
• prowincja Gegharkunik – przemysł wydobywczy, przemysł przetwórczy (produkcja żywności, napojów alkoholowych, przemysł chemiczny), rolnictwo, budownictwo, usługi;
• prowincja Kotajk –  przemysł przetwórczy (produkcja żywności i napojów, produkcja mebli, produkcja wyrobów jubilerskich); przemysł wydobywczy (produkcja wyrobów z pozostałych mineralnych surowców niemetalicznych, produkcja wyrobów metalowych – odlewnictwo ze stali i żeliwa), rolnictwo, hodowla zwierząt (głównie drób);
• prowincja Lori – rolnictwo, przemysł wydobywczy (wydobycie i przetwórstwo miedzi oraz srebra), turystyka;
• prowincja Sjunik – przemysł wydobywczy (molibden, złoto, miedź), przemysł przetwórczy (przemysł włókienniczy, produkcja energii elektrycznej - hydroenergetyka, przemysł spożywczy, obróbka drewna naturalnego i wyrobów drewnianych, produkcja mebli i elektrotechniki), rolnictwo (uprawa roślin, tj. zboże i ziemniaki), hodowla zwierząt; 
• prowincja Szirak– przemysł przetwórczy ( żywność, napoje, przemysł włókienniczy, przetwarzanie materiałów budowalnych, budowa maszyn), przemysł wydobywczy (produkcja wyrobów z pozostałych mineralnych surowców niemetalicznych); ​​​​​​
• prowincja Tawusz – rolnictwo (uprawa zbóż, winorośli, sadownictwo), hodowla zwierząt (bydła i trzody chlewnej), pszczelarstwo, przemysł przetwórczy (przemysł spożywczy, przemysł drzewny); 
• prowincja Wajoc Dzor – rolnictwo (uprawa winorośli, sadownictwo i uprawa warzyw), hodowla zwierząt (głównie drób), przemysł przetwórczy (przemysł energetyczny, produkcja napojów m.in. wody mineralnej „Dżermuk” i wina gronowego), budownictwo, turystyka; 
   

Polityka kursowa

 Waluta – dram armeński (AMD)
1 Euro = 413 AMD (13.02.2025)
1 Dolar amerykański = 395 AMD (13.02.2025)
 Wymiany walut można dokonać w bankach oraz powszechnie dostępnych kantorach.​

Surowce i technologie krytyczne

Armenia jest głównym producentem molibdenu, miedzi i cynku, które są niezbędne dla odnawialnych źródeł energii i łańcuchów dostaw w sektorze obronnym. Zasoby te plasują Armenię jako potencjalnego dostawcę, który może zmniejszyć zależność od innych krajów w zakresie tych kluczowych surowców. Kompleks miedziowo-molibdenowy Zangezur posiada duże rezerwy molibdenu, skoncentrowane w złożu Kajaran. 
Oprócz molibdenu, Armenia posiada znaczne złoża miedzi i złota; mniejsze złoża ołowiu, srebra i cynku; a także złoża minerałów przemysłowych, takich jak bazalt, diatomit, granit, gips, wapień i perlit.

Przemysł górniczy w Armenii jest istotnym elementem gospodarki narodowej. Obecnie w Armenii działa około siedmiuset kopalń, z czego czterysta jest czynnych.
W latach 2008–2015 eksport surowców mineralnych stanowił czterdzieści procent całkowitego eksportu. W 2020 roku Unia Europejska była trzecim najważniejszym rynkiem eksportowym Armenii.
UE importuje z Armenii głównie towary przemysłowe i surowce, które stanowiły ponad dziewięćdziesiąt pięć procent importowanych towarów w 2021 roku. Ta grupa obejmuje metale nieszlachetne, takie jak miedź, molibden, złoto, srebro i cynk. Innymi znaczącymi importerami towarów armeńskich są Rosja, Chiny, Szwajcaria i Irak.

Stan infrastruktury

W 2025 roku Armenia będzie obserwować rozwój w różnych sektorach infrastruktury, w tym w energetyce, transporcie i infrastrukturze cyfrowej. Do kluczowych projektów należą: ukończenie odcinka drogi Północ-Południe Erywań-Giumri, modernizacja sieci komórkowej Team Telecom Armenia oraz trwająca ekspansja odnawialnych źródeł energii. Ponadto Bank Światowy wspiera rozwój infrastruktury turystycznej, a EBOR koncentruje się na zrównoważonych inwestycjach infrastrukturalnych.

• Kalendarz dni wolnych od pracy

• 01.01. Nowy Rok - środa
• 02.01. Święto Noworoczne - czwartek
• 06.01. Boże Narodzenie - poniedziałek
• 28.01. Dzień Wojska - wtorek
• 08.03. Dzień Kobiet
• 18.04. Wielki Piątek (święto ruchome)
• 20.04. Wielkanoc  (święto ruchome)
• 21.04. Poniedziałek Wielkanocny  (święto ruchome)
• 24.04. Dzień Pamięci o Ludobójstwie Ormian - czwartek
• 01.05. Święto pracy - czwartek
• 09.05. Dzień Zwycięstwa - piątek
• 28.05. Dzień Republiki - środa
• 31.12. Wigilia - środa

[1] Dane z IMF (https://www.imf.org/)
[2] Dane poszczególnych agencji 

NAJWAŻNIEJSI PARTNERZY HANDLOWI

W 2025 roku obroty handlu zagranicznego Armenii zmniejszyły się o 52,8% w porównaniu do 2024 roku, osiągając około 30,16 mld USD. Według statystyk publikowanych przez Komitet Statystyczny Armenii, głównym partnerem handlowym kraju pozostaje Rosja ze wskaźnikiem na poziomie 7,84 mld USD. 

W okresie od stycznia do grudnia 2025 roku wartość eksportu wyniosła 8 395,4 mln dolarów amerykańskich, co oznacza spadek o 4 741,0 mln dolarów amerykańskich, czyli o 36,1%, w porównaniu z analogicznym okresem poprzedniego roku.

Głównym rynkiem zbytu dla towarów eksportowanych z Armenii w 2025 stała się Rosja, eksport do tego kraju wynosi 2,9 mld USD. Zjednoczone Emiraty Arabskie zajęły drugie miejsce z 2,05 mld USD (spadek o 60,9%), a trzecie Chiny z 763,6 mln dolarów (spadek o 30,4%). Czwartym partnerem Armenii pozostaje Irak ze wskaźnikiem 331,6 mln dolarów (wzrost o 34,7%). 

Import zmniejszył się o 57,5%, wynosząc 21,76 mld USD.

Wśród państw członkowskich Unii Europejskiej największym partnerem handlowym Armenii pozostają Niemcy, z którymi wymiana handlowa w 2025 roku wyniosła 517 mln USD, co oznacza spadek o 23,6% w porównaniu do roku 2024.

W przypadku Polski mamy do czynienia ze spadkiem wolumenu handlu (o 10-12%). Wymiana handlowa wyniosła 214 mln USD.

 *Dane pochodzą ze strony: Armstat.am 

Podstawowe produkty i usługi importowe i eksportowe

Główni inwestorzy

Główne kierunki inwestycji zagranicznych.

 W okresie styczeń-czerwiec 2023 r. wolumen bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Armenii wyniósł 77 686,9 mld AMD. W tym samym okresie 2022 roku wolumen inwestycji bezpośrednich wyniósł 73 904,3 mld AMD.

W okresie styczeń-czerwiec 2023 r. inwestycje bezpośrednie z Federacji Rosyjskiej wyniosły 118 487,4 mld AMD, z Francji wyniosły 1857,4 mld AMD, z Luksemburga wyniosły 11 969,9 mld AMD, ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich wyniosły 101 009,2 mld AMD, ze Stanów Zjednoczonych wyniosły 4522,2 mld AMD, z Gruzji wyniosły 2605mld AMD. Organizacje międzynarodowe dokonały bezpośrednich inwestycji w okresie styczeń–czerwiec 2023 r. o wysokości 805,8 mln AMD.

               Po odzyskaniu niepodległości w 1991 r. Armenia stała się członkiem lub obserwatorem w ponad 60-ciu organizacjach i inicjatywach  międzynarodowych, w tym z zakresu współpracy gospodarczej: 

• Światowa Organizacja Celna (1992),
• Bank Światowy (1992),
• Międzynarodowa Organizacja Pracy (1992)
• Międzynarodowy Fundusz Walutowy (1992)
• Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (1992)
• Międzynarodowy Fundusz Rozwoju Rolnictwa (1992)
• Czarnomorska Organizacja Współpracy Gospodarczej (1992)
• Światowa Organizacja Własności Intelektualnej (1993)
• FAO - Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (1993)
• Konferencja Narodów Zjednoczonych ds. Handlu i Rozwoju (1995)
• INOGATE - międzynarodowy program współpracy w dziedzinie energii pomiędzy UE oraz państwami leżącymi nad Morzem Czarnym i Morzem Kaspijskim  
• Euroazjatycka Federacja Giełd Papierów Wartościowych (2002),
• Międzynarodowa Asocjacja Giełd Papierów Wartościowych Państw Wspólnoty Niepodległych Państw (2002)
• Światowa Organizacja Handlu (2003),
• Azjatycki Bank Rozwoju (2005),
• Euroazjatycki Bank Rozwoju (2006)
• Inicjatywa z Baku (2006) - inicjatywa współpracy UE i państw Kaukazu, jako część programu INOGATE (energia) oraz programu TRACECA (transport)
• TRASECA – Korytarz Transportowy Europa-Kaukaz-Azja (2008)
• Eurazjatycka Unia Gospodarcza (2014)
• Euroazjatycka Unia Celna (2015)
• Kompleksowa i wzmocniona umowa o partnerstwie CEPA (2020)
• Międzynarodowy Trybunał Karny (2024)

Dwustronne relacje handlowe i inwestycyjne (tabela za ostatnie 3 lata)

 Współpraca gospodarcza między Polską i Armenią jest stosunkowo niewielka, obroty osiągają rocznie kilkadziesiąt milionów  USD, przy czym Armenia notuje ujemne saldo w obrotach wzajemnych z uwagi na przewagę importu z Polski.
                 Polscy przedsiębiorcy eksportują do Armenii głównie produkty przemysłu chemicznego, maszyny i urządzenia mechaniczne, sprzęt elektryczny, urządzenia do rejestracji dźwięku i obrazu, aparaturę pomiarową, artykuły spożywcze, napoje alkoholowe i bezalkoholowe, metale nieszlachetne, zwierzęta żywe i in. Z Armenii sprowadzane są metale nieszlachetne i artykuły z tychże metali, materiały i artykuły włókiennicze, artykuły spożywcze, napoje alkoholowe (wino, koniak) i bezalkoholowe.

                W 2024 r. odnotowano spadek obrotów handlowych pomiędzy Armenii a Polską. Wymiana handlowa wyniosła 89 272.2 tys USD, w porównaniu z 2023 r. (130 094.4 tys USD).

Relacje z UE

Baza traktatowa (między krajem opisywanym a Polską i UE)

                Współpracę gospodarczą Polski i Armenii reguluje „Umowa między Rządem RP a Rządem Republiki Armenii o współpracy gospodarczej” z dnia 12 marca 2010 r. Kwestie podatkowe reguluje „Konwencja między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Armenii w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku” z dnia 14 lipca 1999 r. (konwencja weszła w życie 20.02.2005 r.)
                Instytucjonalną płaszczyzną dialogu gospodarczego jest w szczególności powołana na mocy podpisanej 12 marca 2010 r. Umowy o współpracy gospodarczej – Polsko-Armeńska Komisja Międzyrządowa do spraw Współpracy Gospodarczej. Działalność Komisji jest ukierunkowana na sprawy biznesowe, w tym wsparcie projektów handlowych i inwestycyjnych przedsiębiorców. Ostatnie posiedzenie Komisji odbyło się 29 czerwca 2023 r. w Erywaniu.

4.3 Wzajemne inwestycje

                Główną inwestycją Polski w Armenię jest Giełda Papierów Wartościowych AMX, której większościowym udziałowcem jest warszawska Giełda Papierów Wartościowych. W maju 2022 roku w szwajcarskim Davos w obecności Prezydentów Polski i Armenii zostało podpisane porozumienie pomiędzy GPW a Bankiem Centralnym i Giełdą Republiki Armenii.

                Inna rejestrowana przez Armstat polska inwestycja w Armenii miała miejsce w 2014 r. o wartości ok. 889 tys. USD. Dotyczyła kategorii „produkcja odzieży”. Była to inwestycja polskiej spółki „Lubawa”, występująca w Armenii pod nazwą „Lubawa-Armenia”. Aktualnie spółka jest w stanie upadłości.

                Brak danych nt. armeńskich inwestycji w Polsce.

4.4 Współpraca regionalna

                Dotychczas tylko jedno polskie miasto zawarło umowę o współpracy partnerskiej z Armenią – do podpisania takiej doszło w dniu 15.08.2017 pomiędzy władzami miast Lublin i Wanadzor.

                Władze miasta Białystok w 2017 r. prowadziły rozmowy o ew. podpisaniu umowy z armeńskim miastem Giumri (w grę wchodziła również współpraca z miastem Masis). Po zmianach politycznych roku 2018 rozmowy tymczasowo wstrzymane.

                W 2018 r. doszło do spotkania władz samorządowych Województwa Świętokrzyskiego z władzami Erywania. Bez dalszych kroków w celu podpisania umowy.

4.5 Współpraca samorządów gospodarczych

                Memorandum o współpracy Krajowej Izby Gospodarczej z Izbą Przemysłowo-Handlową Republiki Armenii.

                List intencyjny o współpracy pomiędzy Polską Agencją Informacji i Inwestycji Zagranicznych a Fundacją Business Armenia (po zmianach w Business Armenia i w PAIiIZ współpracy nie kontynuowano).

               W Polsce funkcjonuje Izba Gospodarcza Polska-Armenia.

Stosunki gospodarcze z Unią Europejską

                Stosunki pomiędzy Unią Europejską a Armenią opierają się na Umowie o kompleksowym i wzmocnionym partnerstwie z dnia 12 listopada 2017. Umowa została ratyfikowana przez wszystkie państwa UE i weszła w życie 1 marca 2021 r. Umowa ta zastąpiła Umowę o partnerstwie i współpracy z 1999 r.

Zgodnie z nową umową obie strony zobowiązały się do współpracy z opracowaniem i wdrożeniem priorytetowych kierunków współpracy, w tym w zakresie m.in. : aktywizacji związków między Armenią a państwami Unii, rozwoju armeńskiej administracji państwowej, w tym administracji gospodarczej, oraz usprawnianie praktyki zarządzania państwem, rozwoju gospodarczego i tworzenie nowych możliwości na rynku armeńskim, zwiększanie efektywności wykorzystywania energii, współpraca w zakresie ochrony środowiska i klimatu, powiększanie mobilności i związków międzyludzkich, wsparcie reform szczególnie w sektorze walki z korupcją, sadownictwa i policji.

Unia Europejska jest, czwartym partnerem handlowym Armenii. Do roku 2017 UE było głównym rynkiem eksportu armeńskich towarów i drugim źródłem importu. Po zwiększeniu procesów integracyjnych Armenii w ramach Eurazjatyckiej Unii Gospodarczej, sytuacja się zmieniła i dominującym partnerem Armenii stała się jednoznacznie Rosja.​​​​​​