W celu świadczenia usług na najwyższym poziomie stosujemy pliki cookies. Korzystanie z naszej witryny oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu. W każdym momencie można dokonać zmiany ustawień Państwa przeglądarki. Zobacz politykę cookies.

Informator ekonomiczny

Informacje ogólne

Położenie geograficzne, ludność, obszar, stolica, język urzędowy

Położenie geograficzne

Brazylia jest największym krajem w Ameryce Południowej (8,515 mln km2, 47% powierzchni kontynentu). Posiada granice ze wszystkimi krajami kontynentu, z wyjątkiem Ekwadoru i Chile. Łączna długość granic Brazylii wynosi 14 691 km, przy czym najdłuższe są granice z Boliwią (3400 km) i Wenezuelą (2200 km). 57% powierzchni Brazylii stanowi płaskowyż o wysokości od 200 do 900 m n.p.m., dalsze 40% nie przekracza 200 m n.p.m., a tylko 3% powierzchni kraju przekracza 900 m n.p.m. Najwyższy szczyt Brazylii Pico da Neblina ma wysokość 3014 m.

Ludność
Liczba ludność Brazylii w 2019 r. wynosiła 210,147 miliona. Średnia gęstość zaludnienia wynosi 24,78 mieszkańców na 1 km2, przy czym jest bardzo zróżnicowana – od 2,23 w Amazonii do 177,4 w stanie São Paulo.

W Brazylii występuje też duża różnorodność etniczna: 47,5% społeczeństwa stanowi rasa biała, 43,1% to Mulaci, 7,6% reprezentuje rasę czarną, 1,1% rasę żółtą, 0,6% ludności rdzennej.

Obszar
Pod względem powierzchni (8,5 mln km2) zajmuje piąte miejsce na świecie, po Rosji, Kanadzie, Chinach i USA.

Stolica
Brasília.

Języki urzędowe

Językiem urzędowym jest portugalski.

Warunki klimatyczne

Północna część Brazylii czyli lasy Amazonii, które stanowią ok. połowy terytorium kraju, mają klimat równikowy, gorący i wilgotny, o równomiernych opadach przez cały rok i średnich temperaturach rocznych 25–28°C. Środkowa część kraju ma klimat tropikalny, o dwóch wyraźnie zaznaczonych porach roku – deszczowej w okresie od października do kwietnia i suchej od kwietnia do października. Średnia temperatura roczna w tej strefie wynosi 22°C. Występuje, zwłaszcza w porze suchej, znaczna różnica temperatur między dniem a nocą. Południowa część Brazylii ma klimat umiarkowany, o średniej rocznej temperaturze 17°C i czterech porach roku.

Główne bogactwa naturalne

Główne bogactwa naturalne Brazylii to rudy metali (żelaza, manganu, miedzi, aluminium, ołowiu, cynku, niklu, uranu, metali rzadkich), kwarc, diamenty przemysłowe, kamienie półszlachetne i szlachetne, ropa naftowa. Ogromny jest potencjał hydroelektryczny kraju, oceniany na 150 tys. MW.

System walutowy, kurs i wymiana

Waluta: real brazylijski (BRL), 1 BRL = 100 centavo. Ze względu na niezbyt stabilną sytuację ekonomiczną, krótkoterminowe wahania kursu reala są znaczne.

Religia

Dominującą religią Brazylii jest katolicyzm - 50 %, 31 % stanowią ewangelicy, poza tym w kraju są liczni wyznawcy innych grup chrześcijańskich i szeregu innych religii.

Wykaz dni świątecznych i wolnych od pracy w 2020 r.

  • 1 stycznia – Nowy Rok
  • 21 - 25 lutego – Karnawał (oficjalnie nie jest czasem wolnym od pracy w większości stanów, ale w praktyce w czasie karnawału w Brazylii się nie pracuje a biura i urzędy są zamknięte)
  • 10 kwietnia – Wielki Piątek
  • 21 kwietnia – Święto Tiradentesa (brazylijskiego bohatera narodowego)
  • 1 maja – Święto Pracy
  • 31 maja – Boże Ciało
  • 7 września – Święto Niepodległości
  • 12 października – Święto Matki Boskiej Objawionej (patronki Brazylii)
  • 2 listopada – Dzień Zaduszny
  • 15 listopada – Dzień Proklamacji Republiki
  • 25 grudnia – Boże Narodzenie

Ponadto w poszczególnych stanach obchodzi się święta stanowe i religijne. Niektóre regiony mogą też ustanawiać dodatkowe dni wolne od pracy (np. 20 listopada – Dzień Świadomości Osób Czarnoskórych). 31 grudnia nie jest oficjalnie dniem wolnym od pracy, jednak większość firm, w tym banków, nie funkcjonuje tego dnia.

Infrastruktura transportowa

Według danych Spółki ds. Planowania i Logistyki (EPL) aktualna sytuacja branży transportowej w Brazylii jest kryzysowa: pojazdy ciężarowe są wyeksploatowane, tabor kolejowy jest uwsteczniony technologicznie, wciąż brakuje dróg i portów. Według raportu World Economic Forum, Brazylia zajmuje 107 miejsce na 144 państw, jeśli chodzi o poziom rozwoju infrastruktury transportowej.

Na początku wieku w Brazylii wydatki na infrastrukturę wynosiły zaledwie ok. 1 mld BRL rocznie i przez blisko dwa dziesięciolecia sektor pozostawał niedoinwestowany. Wraz z rozpoczęciem Programu Przyspieszenia Rozwoju (PAC) w 2007 r., sektor zyskał więcej funduszy, a lokowane w infrastrukturę środki zaczęły być administrowane w sposób bardziej przejrzysty, na podstawie rozliczeń kwartalnych. Niemniej wg obliczeń EPL, sektor ten wykazuje deficyt inwestycji na poziomie 400 do 500 mld BRL. Kolejnym programem był ogłoszony w 2016 r. program “Projeto Crescer”, którego celem jest kompleksowe doinwestowanie infrastruktury transportowej i energetycznej (szacowane inwestycje na poziomie 14,4 mld USD) i stworzenie warunków instytucjonalno-własnościowych do jej szybszego rozwoju. Najpoważniejsze inwestycje w infrastrukturę transportową są jednak wciąż w fazie planowania bądź w początkowych etapach realizacji.

Największą część przewozów towarowych na terenie kraju w ostatnich latach przejął transport drogowy (ponad 60%), co powoduje przyspieszoną degradację dróg i wzrost liczby wypadków. Transport kolejowy jest stosunkowo słabo rozwinięty i odpowiada za przewóz 25 proc. Towarów (głównie rudy), linie szerokotorowe liczą około 5 tys. km (władze planują inwestycje w budowę kolejnych 10 tys. km linii kolejowych w najbliższych latach). Specyficzną cechą infrastruktury transportowej w Brazylii jest jej nierównomierny rozwój. O ile infrastruktura w stanach o największej liczbie ludności oraz przemysłu jest stosunkowo nieźle rozwinięta, o tyle w pozostałych stanach stoi na niskim poziomie, szczególnie w części północnej i północno-zachodniej kraju. Często główne drogi nie mają tam asfaltowej nawierzchni, a transport do wielu miejsc w Amazonii odbywa się jedynie rzekami.

Stopień uzależnienia Brazylii od transportu drogowego pokazują wydarzenia z połowy roku 2018, kiedy kilkudniowy strajk przewoźników samochodowych dosłownie sparaliżował kraj. We wszystkich dużych miastach zabrakło paliwa, produkcja przemysłowa w kraju zatrzymała się na kilka dni, odnotowano znaczące straty w gospodarce narodowej.

Brazylia stara się modernizować swoją infrastrukturę portową. Zaplanowane na okres 25 lat inwestycje dotyczące instalacji portowych wyniosą 20,2 mld BRL w przypadku portów państwowych oraz 30,6 mld BRL w przypadku portów prywatnych.

Obowiązek wizowy

Informacje zawarte w kolejnych punktach niniejszego rozdziału pochodzą z przewodnika “Polak za granicą” oraz oficjalnych informacji Policji Federalnej.

Obywatele polscy przybywający do Brazylii w celu turystycznym i/lub biznesowym mają prawo do 90-dniowego pobytu bezwizowego w okresie 180 dni. W uzasadnionych przypadkach istnieje możliwość wystąpienia o przedłużenie pobytu, jednak nie więcej niż o 90 dni. Instytucja, do której należy się w tym udać celu to Policja Federalna, co najmniej tydzień przed upływem 90-dniowego pobytu bezwizowego. Nie ma możliwości legalnego przedłużenia pobytu po upływie tego terminu. Koszt przedłużenia pobytu bezwizowego to 110 BRL. Podczas wizyty na policji należy przedstawić ważny dokument podróży (paszport), kartę wjazdu, wypełniony wniosek o przedłużenie pobytu oraz potwierdzenie uiszczenia zapłaty, a także w niektórych przypadkach inne dokumenty, jakich zażąda urzędnik (np. bilet powrotny, potwierdzenie posiadania środków pieniężnych na dalszy pobyt, dokument potwierdzający zakwaterowanie) Maksymalny czas pobytu w Brazylii w celu turystycznym/biznesowym  to 180 dni w ciągu roku. Za każdy dzień nieuregulowanego pobytu płaci się przy wyjeździe z kraju karę w wys. 8,25 reali.

Przyjazd w celu podjęcia działalności zarobkowej oraz nauki lub z zamiarem osiedlenia się na stałe wymaga wizy. Wszystkie formalności należy załatwiać wyłącznie w Wydziale Konsularnym Ambasady Brazylii w Warszawie. Więcej informacji na temat rodzajów wiz i procedur ich przyznawania można znaleźć na stronie internetowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych Brazylii (http://www.portalconsular.itamaraty.gov.br/vistos).

Paszport musi być ważny minimum 180 dni od dnia przekroczenia granicy. Przy przekraczaniu brazylijskiej granicy podróżujący otrzymuje kartę wjazdu. Należy ją bezwzględnie zachować, gdyż okazanie tej karty jest niezbędne podczas kontroli granicznej przy wyjeździe z Brazylii. Służby graniczne mogą żądać okazania biletu powrotnego, jak również odpowiednich środków finansowych na czas pobytu (karty kredytowe, czeki podróżne bądź gotówka). Zdarzają się przypadki skracania przez policję graniczną pobytu poprzez wstawienie specjalnego stempla do paszportu.

System administracyjny

Ustrój polityczny

Federacyjna Republika Brazylii jest republiką związkową o systemie prezydencko-parlamentarnym podzieloną na 26 stanów i Dystrykt Federalny. Głową państwa a jednocześnie szefem rządu jest prezydent, wybierany w wyborach powszechnych na 4-letnią kadencję. Aktualnie, od 1 stycznia 2019 r., jest nim Jair Bolsonaro. Prezydent posiada silną pozycję ustrojową. Samodzielnie tworzy rząd i kieruje jego pracami. Kongres nie ma realnych instrumentów odwołania rządu, takich jak wotum nieufności. Proces impeachmentu jest środkiem nadzwyczajnym.

Władza ustawodawcza

Władza ustawodawcza należy do dwuizbowego Kongresu (Izba Deputowanych i Senat). Senat składa się z 81 senatorów (po 3 senatorów z 26 stanów i Dystryktu Federalnego). Liczba członków Izby Deputowanych wynosi 513. Deputowani wybierani są na 4 lata w wyborach powszechnych, a senatorowie na 8 lat, również w wyborach powszechnych (z tym, że co 4 lata następuje wymiana 1/3 lub 2/3 składu Senatu).

Władza wykonawcza

Władza wykonawcza federalna jest bardzo rozbudowana. Obejmuje ona Kancelarię Prezydenta, 18 rad konsultacyjnych, 16 ministerstw, 12 agencji rządowych. Stany posiadają duży zakres autonomii, swoje organy ustawodawcze i sądownicze oraz władzę wykonawczą, na której czele stoi gubernator.

Struktura administracji gospodarczej

Organem koordynującym działania administracji gospodarczej jest Kancelaria Prezydenta (Casa Civil). Główne resorty gospodarcze to Ministerstwo Gospodarki, Ministerstwo Rolnictwa, Hodowli i Zaopatrzenia, Ministerstwo Górnictwa i Energetyki. W stosunkach gospodarczych z zagranicą dużą rolę odgrywa Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Wśród agencji rządowych ważne funkcje spełniają: Narodowa Agencja Nadzoru Sanitarnego (ANVISA), Narodowa Agencja Ropy Naftowej, Gazu i Biopaliw (ANP), Narodowa Agencja Energii Elektrycznej (ANEEL), Narodowa Agencja Telekomunikacji (ANATEL). Bankiem emisyjnym jest Bank Centralny Brazylii. Funkcję głównego banku kredytowego spełnia Narodowy Bank Rozwoju Gospodarczego i Społecznego (BNDES).Ważniejsze przedsiębiorstwa państwowe to Petrobras (ropa naftowa i gaz), Eletrobras (produkcja i dystrybucja energii elektrycznej), Imbel (przemysł obronny), Telebras (telekomunikacja), Embrapa (działalność badawczo-rozwojowa w rolnictwie i hodowli), Banco do Brasil (bank).
Sektor prywatny zrzeszony jest w czterech głównych konfederacjach federalnych (przemysłu, handlu, rolnictwa i transportu), którym podlegają federacje stanowe oraz stowarzyszenia branżowe. Szczególną rolę odgrywa Federacja Przemysłu Stanu São Paulo z uwagi na znaczenie tego stanu w gospodarce Brazylii.

Gospodarka

Ogólna charakterystyka sytuacji gospodarczej

Podobnie jak w poprzednich latach, założenia dotyczące wzrostu gospodarczego w roku 2019 zakładające wzrost PKB Brazylii wielkości 2,5% zostały zredukowane. Finalnie, wzrost gospodarczy Brazylii wyniósł 1,17%.

Brazylijska gospodarka wykazuje tendencję wychodzenia z kryzysu, jednakże w bardzo wolnym tempie. Pozytywny rezultat gospodarki uzyskano dzięki zwiększonej  konsumpcji gospodarstw domowych w związku z rekordowo niską bazową stopą procentową, kontrolowaną inflacją oraz zwiększoną ofertą kredytową. Odpowiedzialna za 2/3 PKB Brazylii, konsumpcja jest kołem zamachowym brazylijskiej gospodarki. Jakkolwiek, kraj nadal zmaga się z wysoką stopą bezrobocia, dosięgającą 12 milionów Brazylijczyków i zaniepokojeniem o  los reform gospodarczych rządu.

Deficyt pierwotny budżetu federalnego zamknął  się w 2019 r. kwotą 80 miliardów reali, w obliczu zakładanych 139 miliardów reali. Tak dobry rezultat, to przede wszystkim efekt sprzedaży przedsiębiorstw należących do głównych spółek państwowych oraz rezultat wpływów z realizacji przetargu na złoża ropy i gazu ziemnego pré-sal.

Indeks giełdy papierów wartościowych w São Paulo Ibovespa odnotował najlepszy wynik w ostatnich 10 latach. W grudniu indeks giełdy osiągnął niespotykane 117 tysięcy punktów.  Zyski firm notowanych na parkiecie sięgnęły 31,58%.

Zbiory zbóż, warzyw oraz roślin oleistych odnotowały rekordową wielkość 241,5 mln ton, co oznacza  6,6% wzrost w porównaniu ze zbiorami w 2018r.

Na koniec roku, inflacja osiągnęła 4,32%, przekraczając  tym samym metę rządu założoną na poziomie 3,25%. Główną przyczyną zwiększonej inflacji jest podwyżka cen mięsa o  ponad 32% w skali roku w związku z eksportem produktu na chiński rynek.   

Główne sektory gospodarki

Gospodarka Brazylii opiera się głównie na usługach. Główne gałęzie przemysłu brazylijskiego to: górnictwo, hutnictwo żelaza i metali nieżelaznych, przemysł motoryzacyjny, lotniczy, spożywczy, elektrotechniczny, celulozowo- papierniczy, chemiczny. W rolnictwie dominują uprawy soi, kawy, trzciny cukrowej, bawełny, kukurydzy, manioku, ryżu. Brazylia należy do czołowych światowych producentów i eksporterów rudy żelaza, cukru, kawy, soi, soku pomarańczowego, tytoniu, mięsa wołowego i drobiowego. W ostatnich latach dynamicznie rozwija się produkcja bioetanolu z trzciny cukrowej.

Udział poszczególnych sektorów gospodarki w PKB Brazylii kształtował się w 2019 r. następująco: rolnictwo 6,2% przemysł 20,3% usługi 73,5%.

Tabela najważniejszych wskaźników makroekonomicznych

Wyszczególnienie

Rok bieżący lub rok z aktualnie dostępnymi danymi

rok poprzedni

PKB

 7,3 tryliona BRL

6,8 tryliona BRL

PKB na jednego mieszkańca

     34.533 BRL

32.747 BRL

Tempo wzrostu PKB w procentach

1,1%

1,1%

Relacja deficytu/nadwyżki finansów publicznych do PKB w procentach

5,91%

7,08%

Relacja całkowitego długu publicznego do PKB w procentach

75,8%

76,5%

Stopa inflacji (indeks cen konsumpcyjnych CPI) w procentach

4,32%

3,75%

Stopa bezrobocia w procentach

11,9%

12,3%

Wartość obrotów handlu zagranicznego (w Euro lub USD)

      401.363 mld USD

420.495 mld USD

Wartość eksportu (w Euro lub USD)

      224.018 mld USD 

239.264 mld USD

Wartość importu (w Euro lub USD)

      177.344 mld USD

181.231 mld USD

Relacja deficytu/nadwyżki na rachunku obrotów bieżących bilansu płatniczego do PKB w procentach

-

-

Wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich w kraju urzędowania (w Euro lub USD)

75 mld USD

60 mld USD

Wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich kraju urzędowania za granicą (w Euro lub USD)

-

14,7 mld USD

*Kurs oficjalny w dniu 31.12.2019 r. wynosił 1 USD = 4,03 BRL

Handel zagraniczny

Według danych brazylijskiego Ministerstwa Gospodarki bilans handlowy Brazylii w 2019 roku zamknął się nadwyżką  w wysokości 47 miliardów USD. Brazylijski eksport zamknął się kwotą  224 mld USD, przy imporcie wielkości 177 mld USD. Podobnie jak w roku 2018 głównymi partnerami handlowymi Brazylii były Chiny, Stany Zjednoczone, Holandia i Argentyna. Wymiana handlowa z Państwem Środka osiągnęła poziom 90,28 mld USD.

Brazylijski przemysł samochodowy odnotował wzrost sprzedaży o 9% w porównaniu do roku 2018. Jakkolwiek, eksport brazylijskich samochodów w okresie od stycznia do listopada zanotował 33% spadek w porównaniu z rokiem ubiegłym, zamykając się liczbą 399,1 tysięcy sztuk. Podobnie jak w roku ubiegłym, przyczyną spadku jest pogarszająca się sytuacja gospodarcza Argentyny, rynku zbytu dla 70% brazylijskiej produkcji samochodowej.

Inwestycje zagraniczne

Rezultaty polityki gospodarczej rządu zostały dostrzeżone przez agencję ratingową  Standard & Poor's (S&P) która  podwyższyła rating Brazylii z poziomu stabilnego do pozytywnego.

Mimo wysiłków podjętych w ostatnich latach na rzecz większego otwarcia brazylijskiej gospodarki na świat, między innymi w zakresie  pozyskania zagranicznych inwestycji i tworzenia nowych miejsc pracy, Raport Doing Business 2020 opublikowany w październiku, obrazuje spadek Brazylii z pozycji 109 na 124. Za spadek Brazylii w rankingu odpowiada niewielka ilość reform przyjętych w ostatnim roku, zwłaszcza w porównaniu z innymi krajami.

Uczestnictwo w wielostronnych organizacjach i porozumieniach o charakterze gospodarczym

Członek: AfDB, BIS, BRICS, CAN (stowarzyszony), CELAC, CPLP, FAO, FATF, G-15, G-20, G-24, G-77, IADB, IAEA, IBAS, IBRD, ICAO, ICC, ICRM, IDA, IFAD, IFC, IFRCS, IHO, ILO, IMF, IMO, IMSO, Interpolu, IOC, IOM, IPU, ISO, ITSO, ITU, ITUC, LAES, LAIA, LAS (obserwator), Mercosul, MIGA, MINURSO, MINUSTAH, NAM (obserwator), NSG, OAS, OECD (formuła wzmożonej współpracy), OPANAL, OPCW, Klubu Paryskiego (stowarzyszony), PCA, SICA (obserwator), UN, UNASUR, UNCTAD, UNESCO, UNFICYP, UNHCR, UNIDO, Union Latina, UNISFA, UNITAR, UNMIL, UNMISS, UNMIT, UNOCI, UNWTO, UPU, WCO, WFTU, WHO, WIPO, WMO, WTO.​​​​​​

Dojście do władzy Bolsonaro wzmocniło pozycję Brazylii wewnątrz bloku Mercosul, zbiegając się z wyraźnym osłabieniem pozycji Mauricio Macri w związku z pogłębiającym się kryzysem gospodarczym w Argentynie i jego słabnąca pozycją, znajdującą ostatecznie potwierdzenie w przegranych wyborach prezydenckich. 

Jeśli chodzi o funkcjonowanie Mercosul w mijającym roku, zdecydowanie możemy mówić o ożywieniu bloku. Dowodem na poparcie tezy, było między innymi zakończenie negocjacji dwóch ważnych umów o wolnym handlu z UE i EFTA.  Obejmując przewodnictwo pro-tempore w Mercosul,  prezydent Jair Bosonaro stwierdził, że celem brazylijskiej prezydencji „będzie modernizacja i otwarcie oraz uczynienie zeń instrumentu wymiany handlowej ze  światem, bez więzów ideologicznych, które tak krytykowałem jako parlamentarzysta”.  Zawarcie umowy między UE i Mercosul prezydent Jair Bolsonaro nazwał pierwszym krokiem w tym kierunku.  Jednym z priorytetów brazylijskiej prezydencji było zmniejszanie o ponad 80% Wspólnej Taryfy Celnej bloku (TEC).

Wysiłki Brazylii zmierzające do przyjęcia w poczet członków OECD zostały ostudzone. Po dwóch latach od złożenia oficjalnego wniosku o członkostwo, USA zdecydowały o poparciu kandydatury Rumunii i Argentyny, tłumacząc niekorzystną dla Brazylii decyzję porządkiem chronologicznym.

Stosunki gospodarcze z Unią Europejską

Po 20 latach negocjacji, w maju 2019 r., udało się osiągnąć porozumienie w sprawie umowy handlowej między MERCOSUL i Unią Europejską. Porozumienie stanowi historyczny kamień milowy w stosunkach między MERCOSUL a Unią Europejską, które łącznie stanowią około 25% światowego PKB. W obliczu napięć i niepewności w handlu międzynarodowym, zawarcie umowy podkreśla zaangażowanie dwóch bloków w otwartość gospodarczą i wzmocnienie konkurencyjności. Zgodnie z oświadczeniem wydanym przez MSZ Brazylii, umowa, która przewiduje zniesienie ceł dla produktów rolnych o dużym znaczeniu strategicznym dla kraju, takich jak sok pomarańczowy, owoce czy kawa rozpuszczalna ale przede wszystkim wołowina, cukier i etanol, przyniesie wymierne korzyści dla krajowej gospodarki.

Umowa zapewni wzrost konkurencyjności w niektórych sektorach przemysłu, m. in. włókienniczym, chemicznym, lotniczym i motoryzacyjnym, jednocześnie zagwarantuje producentom krajowym dostęp do zaawansowanych technologii po znacznie niższych kosztach. Otwarcie brazylijskiego rynku dla europejskich produktów i usług będzie wymagało od Brazylii przeprowadzenia reform krajowych. Ważne jest, aby ta zmiana była stopniowa, umożliwiając lokalnym firmom dostosowanie się do nowej rzeczywistości. Mając na uwadze izolacjonistyczną politykę handlową prowadzoną przez kraje MERCOSUL (w ciągu ostatnich 20 lat zostały podpisane jedynie trzy umowy handlowe o niewielkim znaczeniu z Egiptem, Izraelem i Autonomią Palestyńską), porozumienie handlowe stanowi niewątpliwie nadanie nowego impulsu dla całego bloku, a zarazem będzie to ogromne wyzwanie, które umożliwi realistyczne spojrzenie na zachowanie brazylijskiej gospodarki w tak dużej strefie wolnego handlu. Opinia publiczna jest zgodna co do pozytywnych skutków, które umowa może przynieść dla sektora rolniczego, jednak mniej optymistycznie podchodzi do kwestii związanych z przemysłem, który do tej pory był dosyć ospały i przede wszystkich chroniony, m. in. z powodu braku konkurencji na rynku. Opozycja studzi nastroje i przestrzega, że krajowy przemysł nie jest gotowy na tak drastyczne zmiany, obawiając się zbyt brutalnej konkurencji ze strony europejskich producentów. Przeciwnicy uważają, że jest to nieodpowiedni moment na podpisanie tak ważnej umowy ze względu na niestabilną sytuację ekonomiczną MERCOSUL, a taki stan prowadzi do zbyt nadmiernych ustępstw ze strony państw bloku.

Warto zaznaczyć, że oprócz znaczących korzyści ekonomicznych, umowa przewiduje również zachowanie wysokich standardów w zakresie zrównoważonego rozwoju i ochrony praw człowieka.

Dwustronna współpraca gospodarcza

Gospodarcze umowy dwustronne

Stosunki gospodarcze między Polską a Brazylią regulują następujące umowy:

  • Umowa handlowa i płatnicza polsko-brazylijska podpisana w Rio de Janeiro 15 października 1960 roku weszła w życie 15 października 1964 roku;
  • Porozumienie między rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Federacyjnej Republiki Brazylii w sprawie transportu morskiego podpisane w Warszawie 26 listopada 1976 roku weszło w życie 21 lipca 1977 roku;
  • Umowa handlowa między rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacyjnej Republiki Brazylii podpisana w Brasilii 10 maja 1993 roku weszła w życie 9 sierpnia 1998 roku. W praktyce zastąpiła Umowę handlową i płatniczą polsko-brazylijską z 1960 roku;
  • Umowa między rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacyjnej Republiki Brazylii o współpracy naukowo-technicznej podpisana w Warszawie 5 września 1996 roku weszła w życie 12 stycznia 1998 roku. Od 1999 roku nie odbyło się żadne spotkanie komisji mieszanej. Nie podpisano również Programu Wykonawczego do Umowy. De facto nie jest wykorzystywana w kontaktach bilateralnych;
  • Wstępne porozumienie między Ministerstwem Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Rzeczypospolitej Polskiej i Ministerstwem Rolnictwa i Zaopatrzenia Federacyjnej Republiki Brazylii o współpracy technicznej i procedurach sanitarnych w dziedzinie weterynarii oraz zdrowia zwierząt i ludzi podpisana w Warszawie 22 marca 1999 roku weszła w życie 21 kwietnia 1999 roku;
  • Umowa między rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacyjnej Republiki Brazylii o ruchu bezwizowym podpisana w Brasilii 14 lipca 1999 roku.
  • Umowa między rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacyjnej Republiki Brazylii o usługach lotniczych podpisana w Rio de Janeiro 13 marca 2000 roku. Do chwili obecnej nie została ratyfikowana przez stronę brazylijską;
  • Umowa między rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacyjnej Republiki Brazylii o współpracy w dziedzinie ochrony roślin podpisana w Foz de Iguacu 9 kwietnia 2002 roku;
  • Umowa między rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacyjnej Republiki Brazylii o współpracy w dziedzinie weterynarii podpisana w Foz de Iguacu 9 kwietnia 2002 roku. Umowa nie została ratyfikowana przez stronę brazylijską. Obowiązujące przepisy w tej kwestii są regulowane przez Wstępne porozumienie między Ministerstwem Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Rzeczypospolitej Polskiej i Ministerstwem Rolnictwa i Zaopatrzenia Federacyjnej Republiki Brazylii o współpracy technicznej i procedurach sanitarnych w dziedzinie weterynarii oraz zdrowia zwierząt i ludzi podpisana w Warszawie 22 marca 1999 roku weszło w życie 21 kwietnia 1999 roku;
  • Umowa między PAIiIZ i brazylijską Agencją Promocji Eksportu i Inwestycji APEX o współpracy we wzajemnej promocji gospodarczej ze stycznia 2008 roku;
  • Deklaracja Ministerstwa Rozwoju, Przemysłu i Handlu Zagranicznego Brazylii i Ministerstwa Gospodarki RP o wzajemnej współpracy z sierpnia 2009 roku.

Dwustronna wymiana handlowa

Z danych  brazylijskiego Ministerstwa Gospodarki wynika, iż w okresie od stycznia do listopada 2019 roku odnotowujemy spadek w wymianie handlowej między Polską i Brazylią. Brazylijski eksport wyniósł  714,52 mln USD (6,1% mniej w stosunku do roku 2018) oraz import 548,55 (10,3% mniej w stosunku do roku 2018).

Podobnie jak w roku 2018, produkty eksportowane do Polski to przede wszystkim rudy miedzi (30%) mączka sojowa i pochodne (25%) oraz samoloty (12%). W przypadku importu podobnie jak  rok wcześniej główne produkty to lekarstwa (16%),części do samochodów i ciągników (11%) oraz produkty wykonane z gumy oraz kauczuku syntetycznego (5,6%). Na uwagę zasługuje 5% wzrost eksportu polskich lekarstw na brazylijski rynek.  Saldo obrotów handlowych zamknęło się kwotą 1263,07 mln USD, spadek o 16,4% w stosunku do roku 2018.

Wzajemne inwestycje

Prekursorem polskich inwestycji w Brazylii jest firma Selena z Wrocławia, która w drugiej połowie lat 90-tych otworzyła przedstawicielstwo w Ponta Grossa w stanie Parana. Jest to region o dużej liczbie potomków polskich emigrantów, a firma, będąca światowym liderem w produkcji chemii budowlanej, posiada tam zakład zajmujący się produkcją pianki poliuretanowej.

Od lipca 2000 roku istnieje w Brazylii filia firmy KOMANDOR S.A. z Radomia, działająca w branży meblarskiej. Wg otrzymanych informacji od dyrekcji KOMANDOR DO BRASIL LTDA, spółka została utworzona przez kanadyjską filię polskiej spółki z dwoma współudziałowcami brazylijskimi. Dlatego też nie figuruje jakikolwiek zapis w danych Banku Centralnego Brazylii, że jest to inwestycja polska. Filia kanadyjska w 2002 roku scedowała swoje udziały w spółce KOMANDOR DO BRASIL LTDA spółce matce z Radomia.

Grupa Gremini od 2009 realizuje dużą ekologiczną i turystyczną inwestycję w nieruchomości na północnym wybrzeżu kraju (Projekt Eco Estrela).

Od 2010 roku w Brazylii (Kurytyba) działa Grupa Chemiczna Boryszew pod nazwą Maflow do Brasil Ltda. Została ona nabyta przez włoski Maflow BRS, w 100% zależny od Boryszewa w październiku 2010 roku. Maflow do Brasil produkuje przewody klimatyzacyjne i wspomagania kierownicy do globalnych producentów samochodów z fabrykami zlokalizowanymi w Brazylii i Argentynie (m.in. VW, Fiat, GM, Nissan, PSA, Volvo).

Od 2012 roku w Sao Paulo działa biuro handlowe polskiej firmy Lug Light Factory. Firma ta jest producentem oświetlenia zarówno wewnętrznego, jak i zewnętrznego.

W 2013 r. z udziałem kapitału polskiego otwarto w Sao Paulo firmę Quero Passagem, operatora platformy internetowej, która służy do sprzedaży przez internet biletów na dalekobieżne połączenia autobusowe. 

W 2016 r. swoje biuro w Sao Paulo otworzyła firma Comarch z Krakowa.

Swoją działalność w Brazylii kontynuują firmy, które w latach 2011-2012 otworzyły swoje biura, eSKY (branża internetowa) oraz Medcom (branża kolejowa). W Brazylii Medcom modernizuje 104 składy dla metra w Sao Paulo, ponadto dla firmy SuperVia w Rio de Janeiro wraz z firmą CAF instaluje konwertery napięcia stałego dla 35 składów kolejowych. Wg informacji uzyskanych z Medcom 9% całej produkcji zakładu jest przeznaczona na rynek brazylijski.

Polska firma z branży chemicznej Synthos eksportuje do Brazylii kauczuk syntetyczny i kauczuk sterynowo-butadienowy karboksylowany.

Polski producent opakowań metalowych Canpack otworzył fabrykę w stanie Goiás. Łącznie inwestycje polskiej firmy w Brazylii sięgają blisko 400 mln USD. Firma dokonała zakupu w 2016 r. zakładów metalowych w mieście Fortaleza za kwotę 98 mln USD. Canpack planuje kolejne inwestycje w Brazylii, gdyż uznaje miejscowy rynek za wysoce perspektywiczny. Inwestycja polskiej firmy przyczyniła się do utworzenia łącznie około 500 miejsc pracy, z czego ponad 200 w fabryce w Itumbiara (Goiás). 

Dostęp do rynku

Dostęp do rynku dla polskich towarów i usług

W Brazylii potrzeba ok. czterech miesięcy na otwarcie oddziału firmy zagranicznej – najdłużej z krajów BRICS. Występują wysokie obciążenia podatkowe, a procedury związane z pozwoleniem na budowę są skomplikowane. Proces założenia firmy przechodzi przez 3 instancje – federalną, stanową i miejską. 

a) Kwestie własności intelektualnej – w Brazylii brakuje efektywnego zastosowania legislacji chroniącej oznaczenia geograficzne produktów, marki i patenty. Dotyczy to zwłaszcza produktów żywnościowych, tekstyliów i wyrobów skórzanych, farmaceutyków oraz filmów i płyt muzycznych. Brazylia dotychczas nie ratyfikowała Protokołu Madryckiego z 1981 r. w sprawie międzynarodowej.

b) Cła i bariery pozataryfowe – Duża ilość importowanych pozycji taryfowych (głównie żywność i artykuły związane z ochroną zdrowia) podlega tzw. licencjom nieautomatycznym wydawanym na podstawie kontroli Narodowej Agencji Ochrony Sanitarnej (ANVISA). Urząd ten, oprócz opisu produktu, wymaga od firm eksportujących podawania cen produktu na innych rynkach, przewidzianych cen na rynku brazylijskim, planowanych wydatków marketingowych, listy podobnych produktów i ich ceny itp. Proces rejestracji firm w elektronicznym systemie SISCOMEX (obowiązkowy dla firm zagranicznych) jest długotrwały i kosztowny. Podatki w poszczególnych stanach Brazylii różnią się. Importerzy brazylijscy podlegają bardzo skomplikowanym przepisom podatkowym, co utrudnia małym i średnim firmom dokonywanie bezpośredniego importu i zmusza do korzystania z pośredników . 

c) Bariery weterynaryjne i fitosanitarne – W przypadku produktów pochodzenia zwierzęcego warunkiem dopuszczenia firmy do eksportu na rynek brazylijski jest uprzednia inspekcja weterynaryjna specjalistów brazylijskich w danej firmie. 

Dostęp do rynku pracy

Obowiązują dość restrykcyjne przepisy wizowe dotyczące pozwoleń na pracę. Tylko wysoko wykwalifikowani specjaliści, których nie można znaleźć w Brazylii, mogą uzyskać pozwolenie na czasowe zatrudnienie w tym kraju.

Nabywanie i wynajem nieruchomości

Pierwszym krokiem dla obcokrajowca w celu nabycia nieruchomości w Brazylii jest uzyskanie numeru CPF w federalnym urzędzie skarbowym.

Przy nabywaniu nieruchomości  przez cudzoziemca konieczne jest okazanie CPF, paszportu, zaświadczenia o miejscu zamieszkania oraz aktu urodzenia lub aktu małżeństwa (wraz z tłumaczeniem przysięgłym).

Przy nabywaniu nieruchomości rolnej przez cudzoziemców, oprócz powyższych dokumentów, wymagane jest zaświadczenie o zamieszkaniu na terytorium kraju.

Inwestycje, zamówienia publiczne

Przedsiębiorstwa z krajów członkowskich UE, które mają największe inwestycje w Brazylii (Hiszpania, Francja, Holandia) podkreślają, że niektóre sektory usług w Brazylii są praktycznie zamknięte dla inwestycji zagranicznych. Dotyczy to architektury, porad prawnych, służby zdrowia, bezpieczeństwa. Szereg restrykcji jest stosowanych również w transporcie lotniczym i w sektorze usług komunalnych (wodociągi, kanalizacja, wywożenie śmieci itp.).

Różnice kulturowe w kontaktach biznesowych

Kluczem do zwiększenia udziału polskich podmiotów gospodarczych w rynku brazylijskim jest posiadanie miejscowego agenta, pośrednika a nawet samego importera, który może ułatwić przejście wszystkich barier.

Przydatne kontakty i linki

Ministério do Desenvolvimento, Indústria e Comércio Exterior
(Ministerstwo Rozwoju, Przemysłu i Handlu Zagranicznego)
www.desenvolvimento.gov.br

Ministério de Agricultura, Pecuária e Abastecimento
(Ministerstwo Rolnictwa, Hodowli i Zaopatrzenia)
www.agricultura.gov.br

Ministério de Minas e Energia
(Ministerstwo Górnictwa i Energetyki)
www.mme.gov.br

Banco Central do Brasil
(Bank Centralny Brazylii)
www.bc.gov.br


Data aktualizacji: 04.2020