Leczenie odwykowe od alkoholu i narkotyków
W demokratycznych państwach prawa poddawanie osób chorych czynnościom medycznym wymaga wyrażenia przez nich świadomej i dobrowolnej zgody na każde badanie, terapię i zabieg. Wyjątkiem od tej zasady jest przewidziana w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi procedura sądowego zobowiązywania osób uzależnionych od alkoholu na leczenie odwykowe.
Zgodnie z art. 24 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi do skierowania alkoholika na leczenie odwykowe niezbędne jest wykazanie dwóch rodzajów przesłanek: przesłanki medycznej (wykazanie uzależnienia od alkoholu i konieczności terapii) oraz przesłanki rodzinnej (powodowanie rozkładu życia rodzinnego, uchylanie się od zaspokajania potrzeb rodziny, demoralizacja małoletnich) lub społecznej (systematyczne zakłócanie porządku lub spokoju publicznego). Punktem wyjścia w tej kategorii postępowań jest odmowa podjęcia dobrowolnego leczenia odwykowego przez osobę chorą.
W przypadkach zatem nałogowego spożywania alkoholu przez osobę, której rodzina odczuwa skutki choroby alkoholowej lub liczba interwencji służb ratunkowych i porządkowych wskazuje na systematyczność negatywnych zachowań osoby uzależnionej pod wpływem alkoholu, sąd może taką osobę przymusić do podjęcia terapii odwykowej.
Właściwe w tego rodzaju sprawach są sądy rejonowe w wydziałach rodzinnych i nieletnich, orzekające na wniosek gminnej komisji antyalkoholowej albo prokuratora, w postępowaniu nieprocesowym i w oparciu o opinię biegłych z zakresu terapii uzależnień. Sąd może zobowiązać osobę uzależnioną do leczenia w warunkach stacjonarnych (w zakładzie zamkniętym) albo w warunkach niestacjonarnych (leczenie ambulatoryjne w poradni uzależnień). Nad przebiegiem leczenia odwykowego czuwa kurator sądowy, który regularnie informuje sąd o postępach terapii i może zainicjować postępowanie o zmianę formy leczenia (z leczenia zamkniętego na leczenie ambulatoryjne oraz z leczenia niestacjonarnego na stacjonarne). Leczenie przymusowe może trwać do 2 lat od uprawomocnienia się postanowienia sądu. W przypadku odmowy stawienia się na badanie do biegłych lub do ośrodka odwykowego sąd może zarządzić przymusowe doprowadzenie osoby uzależnionej przez Policję.
Powyższa procedura nie dotyczy osób uzależnionych od narkotyków, gdyż ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii nie przewiduje cywilnego trybu zobowiązania osoby uzależnionej do leczenia. Przymuszenie do leczenia może wynikać tylko z wyroku wydanego przez sąd karny za przestępstwo związane z używaniem narkotyków oraz przez sąd dla nieletnich w przypadku osób poniżej 18 roku życia. O leczeniu skazanych uzależnionych może również zdecydować sąd penitencjarny już na etapie wykonywania kary. Poza wskazanymi wypadkami leczenie przeciwnarkotykowe wymaga każdorazowej pisemnej zgody osoby uzależnionej.
W okręgu toruńskim, w latach 2023 - 2026 prokurator skierował 451 takich wniosków.
Katarzyna Balcerzak – prokurator Prokuratury Rejonowej Toruń – Wschód w Toruniu del. do Prokuratury Okręgowej w Toruniu