Postępowanie o leczenie psychiatryczne bez zgody
Lecznictwo psychiatryczne w Polsce opiera się na zasadzie dobrowolności, co oznacza, że osoba z zaburzeniami psychicznymi (pod tym pojęciem rozumiemy: osobę chorą psychicznie, upośledzoną umysłowo oraz osobę wykazującą inne zaburzenia psychiczne) co do zasady musi wyrazić zgodę na każdą formę leczenia.
Wyjątki od tej zasady są ograniczone do 2 przypadków: trybu pilnego określonego w art. 23 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego oraz trybu wnioskowego określonego w art. 29 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego.
W pierwszym przypadku stan zdrowia osoby chorej jest tak zły, że bezpośrednio zagraża życiu lub zdrowiu jej samej lub innych osób. O przyjęciu takiej osoby decyduje dyżurny lekarz psychiatra w chwili jej badania, a hospitalizację pod przymusem nadzoruje następnie sąd rodzinny. Drugi przypadek obejmuje 2 sytuacje, uprawniające do złożenia wniosku o wydanie przez sąd rodzinny postanowienia o stwierdzeniu podstaw do przyjęcia osoby chorej psychicznie do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody:
- zachowanie osoby chorej wskazuje na to, że nieprzyjęcie do szpitala spowoduje znaczne pogorszenie stanu jej zdrowia psychicznego,
albo
- jest ona niezdolna do samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, a jej pobyt w szpitalu przyniesie poprawę jej stanu zdrowia.
Wniosek taki może złożyć małżonek, krewny w linii prostej (wstępny lub zstępny), rodzeństwo, przedstawiciel ustawy lub faktyczny opiekun osoby chorej oraz prokurator.
Informacje o potrzebie hospitalizacji psychiatrycznej osoby chorej prokurator czerpie ze spraw karnych oraz z zawiadomień innych osób. Po zebraniu danych o sytuacji osobistej, rodzinnej i zawodowej osobie chorej prokurator kieruje ją na badanie do biegłego psychiatry i w przypadku uzyskania opinii potwierdzającej chorobę psychiczną oraz przesłanki społeczne formułuje wniosek o wydanie przez sąd nakazu hospitalizacji psychiatrycznej. O rozstrzygnięciu sądu prokurator zawiadamia marszałka województwa, który kieruje orzeczenie do wykonania, wyznaczając termin i miejsce leczenia. W przypadku niestawienia się przez osobę chorą do wyznaczonego szpitala psychiatrycznego – na wniosek prokuratora – sąd zarządza jej przymusowe doprowadzenia do ZOZ. Hospitalizacja przymusowa jest zawsze jednorazowa i trwa do uzyskania poprawy stanu psychicznego osoby chorej. W przypadku ponownego pogorszenia stanu zdrowia psychicznego osoby chorej konieczne jest założenia kolejnego postępowania sądowego i uzyskanie nowego postanowienia sądu.
Katarzyna Balcerzak – prokurator Prokuratury Rejonowej Toruń – Wschód w Toruniu delegowana do Prokuratury Okręgowej w Toruniu