Prokuratoria Generalna
Rzeczypospolitej Polskiej

Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę dotyczącą nabywców roszczeń reprywatyzacyjnych zgodną z poglądem przedstawionym przez Prokuratorię Generalną RP.

Dnia 16 marca 2026 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego skierowanego do rozstrzygnięcia postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 października 2025 r. sygn. akt I SA/Wa 2470/24, podjął następującą uchwałę: „Nabywcy roszczeń wynikających z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. z 1945 r. Nr 50, poz. 279 ze zm.) nie przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691) w sprawie o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na podstawie przepisów dekretu.”

Prokuratoria w swoim stanowisku wskazywała, że z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu jednoznacznie wynika, że krąg podmiotów uprawnionych do uzyskania użytkowania wieczystego przejętego na rzecz gminy gruntu nie wychodzi poza pojęcie „dotychczasowego właściciela gruntu" i jego spadkobierców. Rozszerzanie tego kręgu wbrew celowi wynikającemu z treści art. 1 i art. 7 dekretu, a tym samym wbrew woli dekretowego prawodawcy, zwłaszcza gdyby krąg ten miał objąć osoby, które nie zostały pozbawione jakichkolwiek praw wskutek wejścia w życie dekretu, nie znajduje żadnych racjonalnych i społecznie usprawiedliwionych podstaw. To rzeczywisty uszczerbek w prawie własności gruntu wyznaczał krąg podmiotów, którym ów uszczerbek miał być zrekompensowany, a tym samym kto mógł skutecznie ubiegać się o restytuowanie prawa do korzystania z gruntu w postaci wieczystego użytkowania.

Prokuratoria w swoim stanowisku wskazywała również, że umowa cywilnoprawna, której przedmiotem były roszczenia wynikające z art. 7 dekretu, nie jest podstawą do skutecznego wywodzenia przez nabywcę roszczeń po swojej stronie interesu prawnego do bycia stroną dekretowego postępowania administracyjnego, skoro wraz z tą umową nie nabył on statusu „dotychczasowego właściciela gruntu”. Nadto żadna norma prawa administracyjnego nie dopuszcza by taka umowa przelewu wierzytelności mogła być podstawą dochodzenia roszczeń dekretowych jak „dotychczasowy właściciel gruntu”.

Rozstrzygnięcie zagadnienia jest zgodne z poglądem (amicus curiae) przedstawionym przez Prokuratorię Generalną w trybie art. 15 ustawy o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej. Prokuratoria może przedstawiać sądom powszechnym, sądom administracyjnym, Sądowi Najwyższemu oraz Trybunałowi Konstytucyjnemu poglądy istotne dla spraw przez nie rozpatrywanych, w których nie bierze udziału w postępowaniu. Możliwość ta pozwala występować w roli tzw. przyjaciela sądu (amicus curiae). Ma to na celu zwrócenie uwagi na istotne zagadnienia prawne, a także umożliwienie wypowiedzenia się w sprawach mających znaczenie dla ochrony praw i interesów Rzeczypospolitej Polskiej.