Powiatowa Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Ostrzeszowie

ZASADY DOTYCZĄCE WŁAŚCIWEJ OCENY KATEGORII RYZYKA W ODNIESIENIU DO PRZEDSIĘBIORCÓW PODLEGAJĄCYCH NADZOROWI INSPEKCJI SANITARNEJ

 

Branża spożywcza

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, częstotliwość i zakres kontroli urzędowych prowadzonych przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej są uzależnione od kategorii ryzyka, jaką przypisano danemu zakładowi spożywczemu. Podstawa prawna:

• Rozporządzenie (UE) 2017/625 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2017 r. w sprawie urzędowych kontroli,

• Krajowe przepisy wykonawcze, m.in.:

- ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia,

- zarządzenie Głównego Inspektora Sanitarnego (GIS) nr 291/19 z dnia 13 grudnia 2019 r. zmieniające zarządzenie w sprawie procedury przeprowadzania urzędowej kontroli żywności oraz materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością.

W procedurze wprowadzonej ww. zarządzeniem GIS jest instrukcja dotyczącą kryteriów oceny zakładu produkcji/ obrotu żywnością/ żywienia zbiorowego/ materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością, która określa kryteria oceny zakładu uwzględniając rodzaj ryzyka - ryzyko niskie, średnie i duże, a także kategoryzacja zakładów w oparciu o profil działalności. Kategoria nie jest przypisywana raz, w każdej chwili może ulec zmianie. Na podstawie ustaleń kontrolnych może zostać podwyższona, obniżona lub utrzymana. Kategoryzacji dokonuje się oceniając takie obszary jak min.: stan techniczno – sanitarny zakładu, higiena produkcji, dystrybucji i sprzedaży czy zarządzanie zakładem, kontrola wewnętrzna i systemy zarządzania bezpieczeństwem żywności.

 

Obszar Higieny Pracy

Ocena ryzyka opiera się na:

• wielkości zatrudnienia,

• występowania czynników szkodliwych dla zdrowia i uciążliwych w środowisku pracy,

• występowania przekroczeń najwyższych dopuszczalnych stężeń (NDS) i najwyższych dopuszczalnych natężeń (NDN) czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy,

• narażania na czynniki rakotwórcze, mutagenne lub reprotoksyczne,

• częstotliwości stwierdzanych nieprawidłowości,

• wzmożonym występowaniu chorób zawodowych,

• stosowaniu substancji chemicznych i ich mieszanin stwarzających zagrożenie dla zdrowia,

• stosowaniu produktów biobójczych,

• stosowaniu prekursorów narkotyków,

• występowania szkodliwych czynników biologicznych

Kategorie ryzyka i częstotliwość kontroli

Przy doborze obiektów do sprawowania nad nimi nadzoru sanitarno–higienicznego przyjmuje się podział na trzy podstawowe typy zakładów pracy:

• zakłady niskiego ryzyka – zakłady, w których podczas wstępnej oceny nie stwierdzono występowania czynników szkodliwych dla zdrowia;

• zakłady średniego ryzyka – zakłady, w których występują czynniki szkodliwe, ale ich stężenia i natężenia nie przekraczają dopuszczalnych poziomów; zakłady stosujące substancje chemiczne i ich mieszaniny, produkty biobójcze, prekursory narkotyków, zakłady, w których stwierdza się występowanie szkodliwych czynników biologicznych zaliczanych do 2 grupy zagrożenia;

• zakłady wysokiego ryzyka – zakłady, w których stwierdza się przekroczenia dopuszczalnych poziomów czynników szkodliwych dla zdrowia, występują w zakładach czynniki rakotwórcze, mutagenne lub reprotoksyczne oraz szkodliwe czynniki biologiczne zaliczone do 3 grupy zagrożenia, zakłady, w których stwierdzono istotne nieprawidłowości.

Częstotliwość prowadzonych działań kontrolnych w zakładach pracy należących do poszczególnych kategorii ryzyka:

• niskie ryzyko – nie częściej niż raz w ciągu 5 lat;

• średnie ryzyko – nie częściej niż raz w ciągu 3 lat;

• wysokie ryzyko – tak często, jak to jest konieczne dla zapewnienia skutecznego stosowania odpowiednich przepisów, z uwzględnieniem wysokiego ryzyka wystąpienia nieprawidłowości oraz środków niezbędnych do jego ograniczenia.

 

Nadzór nad chemikaliami

Ocena ryzyka opiera się na:

• roli podmiotu w łańcuchu dostaw,

• ilości i rodzaju wprowadzanych do obrotu i udostępnianych na rynku produktów,

• klasyfikacji produktów ze względu na klasy zagrożeń,

• analizy GMP – Dobre Praktyki Produkcji w wytwórniach produktów kosmetycznych,

• wielkości produkcji,

• wynikach ostatniej kontroli.

Kategorie ryzyka i częstotliwość kontroli

Przy doborze obiektów do sprawowania nad nimi nadzoru przyjmuje się podział na trzy podstawowe typy podmiotów:

• podmioty niskiego ryzyka

− handel detaliczny,

− sklepy małopowierzchniowe,

− sklepy z niewielkim rodzajem asortymentu;

• podmioty średniego ryzyka

− sprzedaż hurtowa, dystrybutorzy,

− sklepy wielopowierzchniowe,

− sklepy z dużą ilością różnorodnego asortymentu,

• podmioty wysokiego ryzyka

− wytwórcy/producenci/importerzy/konfekcjonerzy/podmioty odpowiedzialne produktów kosmetycznych,

− producent/importer/wyłączny przedstawiciel/formulator/konfekcjoner produktów chemicznych,

− posiadacz pozwolenia/ podmiot odpowiedzialny produktów biobójczych,

− podmioty wprowadzające do obrotu prekursory narkotyków kat. 2 i 3,

− podmioty uczestniczące w przywozie, wywozie i pośrednictwie do i z krajów trzecich prekursorów narkotyków kat. 2 i 3,

− podmioty, u których podczas ostatniej kontroli wystąpiły nieprawidłowości lub stwierdzono zgłoszenie niepożądanych działań produktu kosmetycznego.

Częstotliwość prowadzonych działań kontrolnych w podmiotach należących do poszczególnych kategorii ryzyka:

• niskie ryzyko – nie częściej niż raz w ciągu 5 lat;

• średnie ryzyko – nie częściej niż raz w ciągu 3 lat;

• wysokie ryzyko – tak często, jak to jest konieczne dla zapewnienia skutecznego stosowania odpowiednich przepisów, z uwzględnieniem wysokiego ryzyka wystąpienia nieprawidłowości oraz środków niezbędnych do jego ograniczenia.

Podsumowanie

W każdym przypadku PPIS może zwiększyć częstotliwość kontroli w danym obiekcie, kierując się innymi uzasadnionymi przesłankami wynikającymi z aktualnej sytuacji sanitarno-

epidemiologicznej. Niezależnie od przypisanej kategorii ryzyka, na częstotliwość kontroli będą miały wpływ następujące czynniki:

• wyniki kontroli własnych,

• wyniki kontroli prowadzonych przez organy zewnętrzne,

• analiza ryzyka zagrożenia zdrowia i życia ludzkiego,

• wystąpienie podejrzenia zagrożenia życia lub zdrowia,

• wykonanie kontroli w związku z informacją od innych organów nadzoru,

• uzasadnione interwencje konsumenckie.

 

Obszar higieny komunalnej, w tym bezpieczeństwa zdrowotnego wody

1. Podstawa prawna

- art. 47 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców,

- art. 55a ust. 1 tej ustawy.

2. Zakres

Dotyczy grup obiektów:

• podmioty lecznicze,
• wodociągi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i inne podmioty zaopatrzenia w wodę nadzorowane corocznie w zakresie jakości wody,
• zakłady odnowy biologicznej, w tym wykonujące zabiegi z naruszeniem ciągłości tkanek,
• usługi noclegowe,
• usługi funeralne (szeroki zakres specjalistycznych usług związanych z organizacją ceremonii pogrzebowych i pochówkiem zmarłego),
• jednostki organizacyjne pomocy społecznej,
• obiekty rekreacji wodnej,
• zakłady karne,
• inne obiekty użyteczności publicznej.

2. Ocena ryzyka

Ocena ryzyka opiera się na:

• wystąpieniu podejrzenia lub prawdopodobieństwa wystąpienia zagrożenia życia lub zdrowia człowieka,
• ocenie stanu sanitarno-technicznego obiektu,
• wynikach kontroli stwierdzanych w trakcie ostatnich 3 kontroli planowych,
• liczbie interwencji zgłaszanych w odniesieniu do danego obiektu oraz ich zasadności.

3. Kategorie ryzyka i częstotliwość kontroli

Kategoria ryzyka	Przykładowe obiekty / działalność	Częstotliwość kontroli planowej
Niskie	domy przedpogrzebowe świadczące usługi inne niż wskazane w  grupie ryzyka wysokiego (przewóz, przechowywanie zwłok, itp.); cmentarze; zakłady fryzjerskie, zakłady kosmetyczne bez przerywania ciągłości tkanek, solaria, zakłady odnowy biologicznej bez przerywania ciągłości tkanek; dworce autobusowe, dworce kolejowe, porty lotnicze, porty morskie, przejście graniczne, ustępy publiczne i ogólnodostępne; obiekty sportowe, tereny rekreacyjne (tereny zieleni), plaże przy kąpieliskach;  zakłady karne, areszty śledcze.	Nie częściej niż 1 raz na 5 lat
Średnie	noclegownie, schroniska dla bezdomnych; pralnie świadczące usługi podmiotom innym niż wykonujące działalność leczniczą;  hotele, motele, pensjonaty, kempingi, domy wycieczkowe, schroniska młodzieżowe, schroniska, pola biwakowe, agroturystyka;  kąpieliska i miejsca okazjonalnie wykorzystywane do kąpieli; pływalnie; strzeżone ośrodki i areszty dla cudzoziemców, izby wytrzeźwień.	Nie częściej niż 1 raz na 3 lata
Wysokie	podmioty lecznicze tj.: szpital, zakład opiekuńczo-leczniczy, zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy, zakład rehabilitacji leczniczej, hospicjum, zakład lecznictwa uzdrowiskowego (sanatorium), zakład patomorfologii, prosektura; wodociągi – system zaopatrzenia w wodę; zakład/salon wykonujący zabiegi z naruszeniem ciągłości tkanek, m.in. tj.: kosmetyczny, tatuażu, piercingu; domy przedpogrzebowe/zakłady świadczące inwazyjne usługi związane z przygotowaniem zwłok do pochowania, m.in. tj.: balsamacja, konserwacja, usuwanie elektrod/rozruszników; pralnie świadczące usługi dla podmiotów wykonujących działalność leczniczą;  domy pomocy społecznej, placówki zapewniające całodobową opiekę, ogrzewalnie, schroniska dla bezdomnych z usługami opiekuńczymi.	Tak często jak jest to konieczne dla zapewnienia skutecznego stosowania odpowiednich przepisów, z uwzględnieniem wysokiego ryzyka wystąpienia nieprawidłowości oraz środków niezbędnych do jego ograniczania

4. Przesłanki do zmiany kategorii ryzyka kontrowanej działalności gospodarczej

Zmiana kategorii ryzyka z niższego na wyższy może wynikać:

• z postępującego pogorszenia stanu sanitarno-higienicznego i technicznego nadzorowanych obiektów, w których prowadzona jest działalność przedsiębiorcy,
• ze zwiększenia liczby uzasadnionych wniosków wpływających od ludności lub innych organów i instytucji,
• ze zwiększenia częstotliwości występowania zjawisk mogących mieć negatywny wpływ na zdrowie i życie ludzi,
• z uchylania się od wykonywania nakazów zawartych w decyzjach administracyjnych oraz ignorowania poleceń organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej sprawującego nadzór nad prowadzeniem działalności przedsiębiorcy.

OBSZAR HIGIENY DZIECI I MŁODZIEŻY

 Kontrole planowe umieszczane w Planie Kontroli z zakresu:

· higieny pomieszczeń i wymagań w stosunku do sprzętu używanego w szkołach i innych placówkach oświatowo-wychowawczych, szkołach wyższych oraz w ośrodkach wypoczynku;

· higieny procesów nauczania. w związku z art. 47 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców.

1. Kryteria oceny ryzyka Przed sporządzaniem rocznych planów kontroli, dla każdego typu nadzorowanego obiektu dokonuje się analizy prawdopodobieństwa naruszeń prawa i skutków wystąpienia tych naruszeń.
2.   Ocena ryzyka opiera się na dwóch kryteriach: Ocena ryzyka opiera się na dwóch kryteriach:

 

Kryterium	Opis	Punktacja
Prawdopodobieństwo naruszenia prawa	ocena oparta na historii przedsiębiorcy, wcześniejszych wynikach kontroli, rodzaju działalności i jej wpływ na zdrowie publiczne, skala działalności oraz grupa docelowa (dzieci i młodzież), skargach, liczbie i częstotliwości stwierdzonych nieprawidłowości,	1 – niska 2 – średnia 3 – wysoka
Skutek naruszenia	skala potencjalnych konsekwencji naruszenia przepisów prawa (zagrożenie dla życia lub zdrowia oraz środowiska)	1–niski  2– średni 3- wysoki

 

3. Macierz oceny ryzyka

 

 Punktacja końcowa służy przypisaniu obiektu do jednej z kategorii ryzyka, zgodnie z pkt 4

Skutek ↓ / Prawdopodobieństwo →	1 (niska)	2 (średnia)	3 (wysoka)
1 (niski)	1	2	3
2 (średni)	2	4	6
3 (wysoki)	3	6	9

 

4. Klasyfikacja ryzyka a częstotliwość kontroli planowanych

Ryzyko, to prawdopodobieństwo wystąpienia szczególnego zagrożenia obniżenia bezpieczeństwa dla ochrony zdrowia lub życia oraz ochrony środowiska.

Kategorię ryzyka stanowi wynik punktowy określony na podstawie iloczynu skutku naruszenia przepisów i prawdopodobieństwa wystąpienia naruszenia przepisów sanitarnych.

Wynik punktowy	Kategoria ryzyka wynikająca z uzyskanej punktacji	Opis	Częstotliwość kontroli planowanych
1 – 2 pkt	niskie ryzyko	Działalność gospodarcza o małym prawdopodobieństwie wystąpienia zagrożenia zdrowia lub życia.	nie częściej niż raz na 5 lat, ale nie rzadziej niż raz na 6 lat Zakłada się, że w każdym przypadku właściwy terenowo państwowy inspektor sanitarny może zwiększyć częstotliwość kontroli w danym obiekcie, kierując się innymi uzasadnionymi przesłankami wynikającymi z aktualnej sytuacji sanitarno-epidemiologicznej.
3 – 5 pkt	średnie ryzyko	Działalność gospodarcza o umiarkowanym prawdopodobieństwie wystąpienia zagrożenia zdrowia lub życia.	nie częściej niż raz na 3 lata, ale nie rzadziej niż raz na 4 lata Zakłada się, że w każdym przypadku właściwy terenowo państwowy inspektor sanitarny może zwiększyć częstotliwość kontroli w danym obiekcie, kierując się innymi uzasadnionymi przesłankami wynikającymi z aktualnej sytuacji sanitarno-epidemiologicznej.
6 – 9 pkt	wysokie ryzyko	Działalność gospodarcza o wysokim prawdopodobieństwie wystąpienia zagrożenia zdrowia lub życia	-nie częściej niż raz na rok , ale nie rzadziej niż raz na 2 lata, Zakłada się, że w każdym przypadku właściwy terenowo państwowy inspektor sanitarny może zwiększyć częstotliwość kontroli w danym obiekcie, kierując się innymi uzasadnionymi przesłankami wynikającymi z aktualnej sytuacji sanitarno-epidemiologicznej

          

Zaszeregowanie nadzorowanych placówek odpowiednio do kategorii ryzyk

(niskie, średnie, wysokie)

 wysokie ryzyko - placówki (lub ich części), w których występują czynniki szkodliwe:

1. szkoły wszystkich typów, w których obecne są szkodliwe substancje chemiczne wykorzystywane w trakcie doświadczeń wykonywanych zarówno przez uczniów, jak również w ramach pokazu przez nauczyciela;
2. szkoły wyższe w których obecne są szkodliwe substancje chemiczne wykorzystywane w trakcie doświadczeń wykonywanych zarówno przez studentów, jak również w ramach pokazu przez wykładowców,
3. szkoły wszystkich typów oraz szkoły wyższe kształcące w kierunkach na których może dojść do zakażeń materiałem biologicznym uczniów, studentów, nauczycieli wykładowców (technika weterynaryjne, szkoły kształcące w kierunkach weterynaryjnych i medycznych),
4. placówki praktycznej nauki zawodu, w których badania środowiska praktycznej nauki zawodu wykazały występowanie czynników szkodliwych bądź uciążliwych na stanowiskach, których prowadzona jest nauka praktycznej nauki zawodu (bez względu na wysokość najwyższych stężeń i natężeń występujących w tym

środowisku),

5. placówki praktycznej nauki zawodu, w których w ramach programu nauczania może dojść do przerwania ciągłości ludzkich tkanek (np. kosmetyczki),
6. turnusy sezonowego wypoczynku dzieci i młodzieży (wypoczynek w formie wyjazdowej)
7. placówki opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 (żłobki, kluby dziecięce)
8. placówki wychowania przedszkolnego (przedszkola, punkty przedszkolne, zespoły wychowania przedszkolnego)

2. średnie ryzyko

 

1. szkoły wszystkich typów oraz szkoły wyższe, które nie posiadają niebezpiecznych substancji chemicznych i ich mieszanin i nie prowadzą z nimi doświadczeń. Do tej grupy zalicza się również szkoły artystyczne, które realizują podstawę programową w danym zakresie,  
2. miejsca zakwaterowania, w których przybywają dzieci i młodzież (samodzielne domy studenckie, internaty i bursy, schroniska młodzieżowe),
3. domy wczasów dziecięcych
4. specjalne ośrodki wychowawcze,
5. specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze,
6. młodzieżowe ośrodki wychowawcze,
7. młodzieżowe ośrodki socjoterapii,
8. placówki opiekuńczo-wychowawcze,
1. domy pomocy społecznej
10. sale/salony zabaw,
11. tzw. „małpie gaje”
50. turnusy sezonowego wypoczynku dzieci i młodzieży (wypoczynek w miejscu zamieszkania)

m)zielone/białe szkoły

       3)   niskie ryzyko

1. placówki wsparcia dziennego,
2. młodzieżowe domy kultury i pałace młodzieży,
3. ogniska pracy pozaszkolnej,
4. ogrody jordanowskie,
5. placówki zajmujące się wspomaganiem terapeutycznym dzieci i młodzieży (poradnie-psychologiczno-pedagogiczne, centra pomocy psychologicznopedagogicznej, centra wspierania edukacji, itp.),
6. szkoły muzyczne realizujące wyłącznie kształcenie artystyczne

 

WAŻNE

Pierwszeństwo w wykonaniu kontroli w ramach tej samej grupy ryzyka planuje się z uwzględnieniem poniższych warunków:

- wielkość narażonej populacji,

- warunki zdrowotne populacji,

- ryzyka wynikające z samego obiektu.

Obszar epidemiologii

Kategoryzacja podmiotów w obszarze nadzoru pionu epidemiologii.

Podmioty lecznicze w rodzaju szpitale - wysokie ryzyko szerzenia się zakażeń (niezależnie od profilu) Uzasadnienie:Wysokie ryzyko szerzenia się zakażeń ze względu na obecność osób chorych, z różnym i trudnym do oceny stanem immunologicznym, nasilenia inwazyjnych procedur leczniczych i diagnostycznych, wielochorobowość

Szpitale 1 dniowe: wysokie ryzyko szerzenia się zakażeń Uzasadnienie:krótkotrwała hospitalizacja zazwyczaj u osób w dobrym stanie ogólnym, bez wielochorobowości, inwazyjne metody lecznicze

Zakłady opiekuńczo-lecznicze, opiekuńczo-pielęgnacyjne - wysokie ryzyko szerzenia się zakażeń Uzasadnienie:wysokie ryzyko szerzenia się zakażeń ze względu na wielochorobowość i starczy wiek pacjentów, różny trudny do oceny stan immunologiczny, długi czas przebywania w nich pacjentów, wcześniejsze pobyty pacjentów w szpitalach

Podmioty lecznicze w rodzaju sanatoria, ośrodki rehabilitacji - średnie ryzyko szerzenia się zakażeń Uzasadnienie:Osoby zazwyczaj rokujące powrót do zdrowia i sprawności, często starszy wiek i wielochorobowość, małoinwazyjne procedury diagnostyczne i lecznicze, pobyt kilkutygodniowy (długotrwały)

Podmioty lecznicze ambulatoryjne tj. przychodnie i praktyki lekarskie i pielęgniarskie (zawyjątkiem zabiegowych), fizjoterapia - niskie ryzyko szerzenia się zakażeń Uzasadnienie: małe nasilenie procedur inwazyjnych, zazwyczaj prawidłowy stan immunologiczny pacjentów, krótki pobyt pacjenta w podmiocie leczniczym

Podmioty lecznicze ambulatoryjne - zabiegowe: tj. punkty szepień, przychodnie i praktyki lekarskie (np. chirurgiczne, stomatologiczne, ginekologiczne, laryngologiczne i wykonujące zabiegi endoskopowe) – wysokie ryzyko szerzenia się zakażeń Uzasadnienie:Inwazyjne procedury diagnostyczne i lecznicze, ale krótki pobyt pacjenta w podmiocie leczniczym, zazwyczaj prawidłowy stan immunologiczny

Inne podmioty lecznicze:

Stacje krwiodawstwa – wysokie ryzyko szerzenia się zakażeń Uzasadnienie:krótkotrwałe inwazyjne procedury pobrania krwi, wykonywane u osób zdrowych z prawidłowym stanem immunologicznym, z użyciem sprzętu jednorazowego

Stacje dializ – wysokie ryzyko szerzenia się zakażeń Uzasadnienie:długotrwałe i powtarzane wielokrotnie inwazyjne procedury zabiegowe, u osób z niewydolnością narządową, często z wielochorobowością i trudnym do oceny stanem immunologicznym

Punkty pobrań krwi - średnie ryzyko szerzenia się zakażeń Uzasadnienie: Krótkotrwałe inwazyjne procedury diagnostyczne, krótki pobyt w podmiocie leczniczym