Powrót

Współpraca w ramach NATO

Zarządzanie kryzysowe (Crisis Management - CM) jest jednym z trzech fundamentalnych elementów w polityce bezpieczeństwa Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego - obok obrony kolektywnej i współpracy na rzecz bezpieczeństwa. Rola NATO w tej dziedzinie obejmuje całe spektrum działań: od operacji o charakterze wojskowym, stabilizacyjnym i pokojowym po ochronę ludności przed skutkami klęsk naturalnych i katastrof technicznych, a także pomoc humanitarną. Pod pojęciem operacji reagowania rozumie się wszystkie możliwe operacje mogące wynikać zarówno z artykułu 5 Traktatu Waszyngtońskiego o obronie kolektywnej jak również nie wynikające z tego zapisu (Article 5 and Non-Article 5). Zarządzanie kryzysowe zakłada jak najskuteczniejsze wykorzystanie zasobów i zdolności wojskowych jak też nie-wojskowych. Obejmuje planowanie cywilne (Civil Emergency Planning, CEP), współpracę cywilno-wojskową, a także zarządzanie skutkami (Conseqence Management). Dzięki temu można reagować na różnorodne zagrożenia i przezwyciężać różnego typu sytuacje kryzysowe. Proces zarządzania kryzysowego w ujęciu NATO-wskim obejmuje sześć faz: Indications and Warning (oznaki sytuacji kryzysowej i ostrzeganie), Assessment (ocena), Response Options Development (dobór opcji reagowania), Planning (planowanie), Execution (wykonanie) oraz Transition (stadium przejściowe). Granice pomiędzy tymi fazami są jednak płynne.

1. ZARZĄDZANIE KRYZYSOWE NATO

Zarządzanie kryzysowe (Crisis Management – CM) jest jednym z trzech fundamentalnych elementów polityki bezpieczeństwa Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego, obok obrony kolektywnej i współpracy na rzecz bezpieczeństwa. Rola NATO w tej dziedzinie obejmuje szerokie spektrum działań: od operacji wojskowych, stabilizacyjnych i pokojowych po ochronę ludności przed skutkami klęsk naturalnych i katastrof technicznych oraz udzielanie pomocy humanitarnej. Operacje reagowania mogą wynikać zarówno z art. 5 Traktatu Północnoatlantyckiego (operacje Article 5), jak i nie być oparte na tym przepisie (operacje Non-Article 5).

Zarządzanie kryzysowe zakłada możliwie najskuteczniejsze wykorzystanie zasobów i zdolności wojskowych oraz niewojskowych. Obejmuje planowanie cywilne (Civil Emergency Planning – CEP), współpracę cywilno-wojskową i zarządzanie skutkami (Consequence Management).

Proces zarządzania kryzysowego NATO obejmuje sześć faz: Indications and Warning (oznaki sytuacji kryzysowej i ostrzeganie), Assessment (ocena), Response Options Development (opracowanie opcji reagowania), Planning (planowanie), Execution (wykonanie) oraz Transition (przejście do kolejnego etapu). Granice pomiędzy poszczególnymi fazami są płynne.

NATO stosuje całościowe podejście do zapobiegania kryzysom i ich rozwiązywania, uwzględniając polityczne, cywilne i wojskowe aspekty sytuacji oraz możliwości współpracy z innymi organizacjami międzynarodowymi. Istotne znaczenie ma art. 4 Traktatu Północnoatlantyckiego, zgodnie z którym strony konsultują się, gdy zdaniem którejkolwiek z nich zagrożona jest integralność terytorialna, niezależność polityczna lub bezpieczeństwo którejkolwiek ze stron.

2. PLANOWANIE CYWILNE NATO

Planowanie cywilne jest istotnym elementem zarządzania kryzysowego NATO. Obejmuje gromadzenie, analizowanie i wymianę przez państwa członkowskie informacji o krajowych działaniach planistycznych, aby zapewnić możliwie najskuteczniejsze wykorzystanie dostępnych zasobów i zdolności w sytuacjach kryzysowych, zgodnie z celami Sojuszu.

Planowanie cywilne pozostaje przede wszystkim w kompetencji poszczególnych państw członkowskich i jest realizowane zgodnie z ich suwerennymi decyzjami. Współpraca NATO zwiększa jednak skuteczność działań krajowych i wspiera bezpieczeństwo całego obszaru euroatlantyckiego. W razie zagrożeń wojskowych, działań hybrydowych, terroryzmu, cyberataków, klęsk naturalnych lub katastrof technicznych, których skutki przekraczają możliwości jednego państwa, współpraca międzynarodowa umożliwia wykorzystanie dodatkowych sił i środków.

Wobec pogarszającego się i złożonego środowiska bezpieczeństwa szczególnego znaczenia nabierają przygotowania cywilne i wojskowe oraz współdziałanie obu sektorów. NATO wzmacnia odporność na różnorodne zagrożenia, w tym hybrydowe. Odporność stanowi warunek wiarygodnego odstraszania i obrony oraz skutecznego wykonywania podstawowych zadań Sojuszu. Za gotowość cywilną odpowiadają przede wszystkim państwa członkowskie. Budowa odporności narodowej wspiera realizację zobowiązań wynikających z art. 3 Traktatu Północnoatlantyckiego.

Główne cele planowania cywilnego NATO obejmują:

  1. utrzymywanie ciągłości rządzenia i działania administracji podczas konfliktu zbrojnego, działań hybrydowych oraz zagrożeń poniżej progu wojny;

  2. zwiększanie skuteczności wykorzystania krajowych zasobów cywilnych i infrastruktury na potrzeby cywilne oraz wojskowe;

  3. ochronę ludności i udzielanie jej pomocy;

  4. zapobieganie sytuacjom kryzysowym i ograniczanie ich skutków;

  5. wzmacnianie odporności w zakresie ciągłości działania administracji i kluczowych usług, dostaw energii, wody i żywności, łączności i transportu, a także reagowania na niekontrolowany ruch ludności i zdarzenia powodujące dużą liczbę ofiar.

Współpraca w NATO umożliwia wymianę informacji o przedsięwzięciach krajowych i międzynarodowych, dzielenie się doświadczeniami i dobrymi praktykami oraz rozwijanie wspólnych standardów i procedur. Planowanie, koordynowanie wybranych działań i wspólne ćwiczenia zwiększają interoperacyjność instytucji i służb odpowiedzialnych za bezpieczeństwo.

W ujęciu NATO planowanie cywilne obejmuje pięć głównych ról CEP:

  1. wsparcie cywilne dla wojskowych działań Sojuszu wynikających z art. 5 Traktatu Północnoatlantyckiego;

  2. wsparcie działań reagowania kryzysowego niewynikających z art. 5;

  3. wsparcie władz państwowych w razie nagłych zdarzeń o charakterze cywilnym;

  4. wsparcie władz w zakresie ochrony ludności w przypadku użycia czynników CBRN (chemicznych, biologicznych, radiologicznych i nuklearnych);

  5. współpraca z państwami partnerskimi.

3. ODPORNOŚĆ PAŃSTWA I SIEDEM BAZOWYCH WYMOGÓW ODPORNOŚCI NATO

Odporność oznacza ograniczanie podatności państwa na zagrożenia oraz zdolność do szybkiego odtwarzania funkcji i usług po zakłóceniach spowodowanych katastrofami naturalnymi i technicznymi, terroryzmem, zagrożeniami hybrydowymi lub konfliktem zbrojnym. W NATO odporność wiąże się także ze zdolnością do wspierania sił zbrojnych zasobami cywilnymi i infrastrukturą w czasie pokoju, kryzysu i wojny.

Po szczytach NATO w Newport w 2014 r. i Warszawie w 2016 r. sojusznicy zintensyfikowali działania na rzecz odporności i uzgodnili siedem bazowych wymogów odporności (Seven Baseline Resilience Requirements), tj.:

  1. zapewniona ciągłość rządzenia i podstawowych usług administracji publicznej;

  2. odporne dostawy energii;

  3. zdolność do skutecznego radzenia sobie z niekontrolowanym przemieszczaniem się ludności;

  4. odporne zasoby żywności i wody;

  5. zdolność do radzenia sobie z dużą liczbą poszkodowanych i ofiar;

  6. odporne cywilne systemy łączności;

  7. odporne cywilne systemy transportowe.

W budowę odporności zaangażowane są organy administracji rządowej, ministerstwa, siły zbrojne, sektor prywatny i organizacje pozarządowe. Odporność narodowa i sojusznicza stanowi podstawę wiarygodnego odstraszania i obrony, ochrony społeczeństw oraz skutecznego wykonywania zadań NATO. Sojusz współpracuje w tym obszarze z partnerami, w szczególności z Unią Europejską, oraz wspiera ochronę infrastruktury krytycznej, kluczowych gałęzi przemysłu i łańcuchów dostaw.

4. ROLA RZĄDOWEGO CENTRUM BEZPIECZEŃSTWA

Znaczenie zarządzania kryzysowego, planowania cywilnego i odporności podkreślają kluczowe dokumenty NATO, w tym Koncepcja Strategiczna przyjęta w Madrycie w czerwcu 2022 r.

Głównym organem NATO w obszarze odporności jest Komitet ds. Odporności (Resilience Committee – RC), działający pod auspicjami Rady Północnoatlantyckiej (North Atlantic Council – NAC). Komitet koordynuje współpracę sojuszniczą w zakresie gotowości cywilnej i odporności, wymianę informacji oraz opracowywanie wytycznych wspierających państwa w realizacji uzgodnionych zobowiązań.

4.1. Funkcja Dyrektora RCB przy Komitecie ds. Odporności NATO

Dyrektor Rządowego Centrum Bezpieczeństwa pełni funkcję Narodowego Przedstawiciela Wysokiego Szczebla do spraw Odporności przy Komitecie ds. Odporności NATO. Wyznaczenie do pełnienia tej funkcji następuje na podstawie art. 11 ust. 3 w związku z art. 11 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym (Dz.U. z 2023 r. poz. 122) i obowiązuje na czas zajmowania stanowiska Dyrektora Rządowego Centrum Bezpieczeństwa.

W ramach tej funkcji Dyrektor RCB reprezentuje Rzeczpospolitą Polską w obszarze odporności na forum Komitetu ds. Odporności NATO oraz uczestniczy w koordynacji krajowych działań związanych z realizacją zobowiązań sojuszniczych w zakresie odporności i gotowości cywilnej.

RCB koordynuje współpracę krajową w zakresie swojej właściwości, wspiera przygotowywanie stanowisk krajowych, wymianę informacji oraz współdziałanie administracji cywilnej z Ministerstwem Obrony Narodowej.

4.2. Grupy planistyczne NATO

W strukturach Komitetu Odporności NATO funkcjonuje sześć wyspecjalizowanych grup planistycznych:

  1. Grupa ds. Ochrony Ludności (Civil Protection Group – CPG);

  2. Grupa ds. Transportu (Transport Group – TG);

  3. Grupa ds. Łączności Cywilnej (Civil Communications Planning Group – CCPG);

  4. Grupa ds. Planowania Energetycznego (Energy Planning Group – EPG);

  5. Wspólna Grupa ds. Zdrowia (Joint Health Group – JHG);

  6. Grupa ds. Żywności i Rolnictwa (Food and Agriculture Planning Group – FAPG).

Należy odróżniać grupy planistyczne NATO od krajowych grup roboczych ds. odporności. Grupy sojusznicze działają w ramach swoich mandatów i struktur NATO, natomiast krajowe grupy robocze wspierają koordynację działań polskich resortów i instytucji służących realizacji zobowiązań sojuszniczych.

4.3. Krajowe grupy robocze ds. odporności

Na poziomie krajowym funkcjonuje sześć grup roboczych ds. odporności, obejmujących następujące obszary:

  1. Grupa Ochrony Ludności;

  2. Grupa Energii;

  3. Grupa Żywności i Produkcji Rolnej;

  4. Grupa Zdrowia;

  5. Grupa Łączności Cywilnej;

  6. Grupa Transportu.

Grupy te wspierają koordynację działań polskich resortów i instytucji w zakresie realizacji zobowiązań NATO dotyczących odporności państwa. W ich pracach uczestniczą przedstawiciele właściwych resortów i instytucji cywilnych oraz Ministerstwa Obrony Narodowej.

Koordynatorzy krajowych grup roboczych

Koordynatorami grup roboczych są przedstawiciele wyznaczeni przez:

  1. ministra właściwego do spraw administracji publicznej oraz ministra właściwego do spraw wewnętrznych – dla Grupy Ochrony Ludności;

  2. ministra właściwego do spraw energii – dla Grupy Energii;

  3. ministra właściwego do spraw rolnictwa oraz ministra właściwego do spraw rynków rolnych – dla Grupy Żywności i Produkcji Rolnej;

  4. ministra właściwego do spraw zdrowia – dla Grupy Zdrowia;

  5. ministra właściwego do spraw wewnętrznych – dla Grupy Łączności Cywilnej;

  6. ministra właściwego do spraw transportu – dla Grupy Transportu.

Za funkcjonowanie poszczególnych grup roboczych odpowiadają wyznaczeni koordynatorzy. Organizują oni i prowadzą prace grup w przypisanych im obszarach, zapewniając współpracę właściwych resortów i instytucji oraz przygotowywanie uzgodnionych stanowisk i propozycji działań.

W grupach Ochrony Ludności oraz Żywności i Produkcji Rolnej koordynatorzy są wyznaczani przez dwóch właściwych ministrów, zgodnie z podziałem określonym powyżej.

Opracowywanie narodowych celów odporności

Krajowe grupy robocze opracowują narodowe cele odporności, spójne z celami i wymaganiami NATO, z uwzględnieniem specyfiki krajowej oraz właściwości poszczególnych obszarów.

Narodowe cele odporności służą ukierunkowaniu działań administracji publicznej na wzmacnianie odporności państwa, monitorowaniu postępów w realizacji zobowiązań sojuszniczych oraz zapewnieniu koordynacji działań międzyresortowych i współpracy cywilno-wojskowej.

Prace grup powinny uwzględniać zarówno krajowe potrzeby i możliwości, jak i uzgodnione cele oraz wymagania NATO w zakresie gotowości cywilnej i odporności. Umożliwia to spójne planowanie działań, identyfikowanie obszarów wymagających wzmocnienia oraz ocenę postępów w realizacji zobowiązań sojuszniczych.

Rola RCB w koordynacji krajowych grup roboczych

Rządowe Centrum Bezpieczeństwa koordynuje współpracę systemową i międzyresortową w zakresie odporności, wspiera wymianę informacji, uzgadnianie stanowisk krajowych oraz współdziałanie administracji cywilnej z Ministerstwem Obrony Narodowej.

RCB wspiera powiązanie prac krajowych grup roboczych z działaniami prowadzonymi w ramach Komitetu ds. Odporności NATO i właściwych sojuszniczych grup planistycznych. Wspiera również przygotowywanie krajowych stanowisk i odpowiedzi na zagadnienia dotyczące gotowości cywilnej oraz realizacji zobowiązań sojuszniczych.

Koordynacja systemowa realizowana przez RCB nie zastępuje odpowiedzialności koordynatorów za funkcjonowanie poszczególnych grup roboczych. Podział zadań zapewnia rozdzielenie odpowiedzialności za prowadzenie prac w poszczególnych obszarach odporności od koordynacji współpracy międzyresortowej na poziomie krajowym.

4.4. Współpraca ekspercka i ocena odporności

RCB uczestniczy w konferencjach, warsztatach i seminariach NATO związanych z zarządzaniem kryzysowym i odpornością oraz wspiera przenoszenie uzgodnionych rekomendacji do praktyki krajowej. Centrum koordynuje również udział polskich ekspertów cywilnych w pracach i zespołach eksperckich wspierających NATO, zgodnie z krajowymi ustaleniami i aktualnymi mandatami tych zespołów.

Siedem bazowych wymogów odporności NATO podlega regularnej ocenie, również w ramach Procesu Planowania Obronnego NATO (NATO Defence Planning Process – NDPP). RCB koordynuje prace polskich instytucji i służb cywilnych w zakresie swojej właściwości oraz współpracuje przy przygotowywaniu odpowiedzi na zagadnienia dotyczące gotowości cywilnej, w tym w ramach Kwestionariusza Zdolności Planowania Obronnego NATO (Defence Planning Capability Survey – DPCS).

Centrum Operacyjno-Analityczne RCB uczestniczy w obiegu informacji związanym z Euroatlantyckim Centrum Koordynacji Reagowania na Katastrofy (Euro-Atlantic Disaster Response Coordination Centre – EADRCC). Centrum to wspiera koordynację międzynarodowej pomocy w przypadku katastrof i sytuacji nadzwyczajnych, funkcjonuje całodobowo i prowadzi ćwiczenia służące poprawie interoperacyjności międzynarodowych operacji reagowania.

5. ĆWICZENIA ZARZĄDZANIA KRYZYSOWEGO NATO

Ważnym elementem współpracy RCB z NATO i państwami członkowskimi są ćwiczenia zarządzania kryzysowego (Crisis Management Exercise – CMX). Są to cykliczne ćwiczenia strategiczne doskonalące konsultacje i kolektywne podejmowanie decyzji przez ośrodki decyzyjne państw członkowskich oraz polityczne i wojskowe struktury Sojuszu, w szczególności w sytuacjach odnoszących się do art. 4 i 5 Traktatu Północnoatlantyckiego.

Ćwiczenia prowadzone są na podstawie scenariuszy hipotetycznych, lecz możliwych sytuacji kryzysowych, bez angażowania rzeczywistych sił i środków.

RCB koordynuje ćwiczenia CMX na poziomie krajowym i we współpracy ze strukturami NATO, pełniąc funkcję krajowego punktu kontaktowego. Centrum koordynuje także udział strony cywilnej w ćwiczeniach wojskowych NATO, w których instytucje pozamilitarne wspierają realizm scenariuszy oraz uwzględnienie zagrożeń hybrydowych, odporności i gotowości cywilnej.

6. SYSTEM REAGOWANIA NATO (NATO RESPONSE SYSTEM – NRS)

Rządowe Centrum Bezpieczeństwa jest krajowym punktem kontaktowym w zakresie wymiany informacji i koordynacji zadań strony cywilnej związanych z systemem NATO Response System (NRS). Centrum współpracuje w tym zakresie z właściwymi ministerstwami, instytucjami, Siłami Zbrojnymi RP, Biurem Bezpieczeństwa Narodowego oraz Stałym Przedstawicielstwem RP przy NATO.

NATO Response System został wprowadzony w 2024 r., zastępując NATO Crisis Response System (NCRS). NRS stanowi sojusznicze ramy wspierające przygotowanie do reagowania na kryzysy, wyzwania i inne sytuacje nadzwyczajne w całym spektrum potencjalnych operacji, misji i działań NATO. Wspiera przygotowanie, podejmowanie decyzji oraz koordynację działań między państwami członkowskimi, strukturami Kwatery Głównej NATO i dowództwami strategicznymi.

NRS wspiera realizację trzech podstawowych zadań NATO: obrony kolektywnej, zarządzania kryzysowego oraz kooperatywnego bezpieczeństwa. Wymaga współdziałania struktur politycznych, wojskowych i cywilnych, a jego stosowanie pozostaje powiązane z aktualną dokumentacją i procedurami sojuszniczymi. Szczegółowe narzędzia, procedury i nazewnictwo należy odczytywać zgodnie z obowiązującą wersją dokumentacji NRS, a nie z wcześniejszymi opisami NCRS.

W Polsce zadania wynikające z członkostwa w NATO, w tym dotyczące systemu reagowania Sojuszu, są uwzględniane w krajowych rozwiązaniach prawnych i proceduralnych. Na podstawie art. 7 ust. 4 ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym Prezes Rady Ministrów określa, w drodze zarządzenia, wykaz przedsięwzięć i procedur systemu zarządzania kryzysowego z uwzględnieniem zobowiązań wynikających z członkostwa Rzeczypospolitej Polskiej w NATO oraz wskazuje organy odpowiedzialne za ich uruchamianie.

RCB realizuje zadania związane ze współpracą z NATO we współdziałaniu z wieloma ministerstwami i instytucjami, w szczególności z Ministerstwem Spraw Zagranicznych, Ministerstwem Obrony Narodowej, Siłami Zbrojnymi RP, Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji, Biurem Bezpieczeństwa Narodowego oraz Stałym Przedstawicielstwem RP przy NATO.

7. PODSUMOWANIE ROLI RCB

Rządowe Centrum Bezpieczeństwa wspiera realizację zobowiązań Rzeczypospolitej Polskiej wynikających z członkostwa w NATO w obszarze zarządzania kryzysowego, planowania cywilnego, gotowości cywilnej i odporności państwa.

Do istotnych zadań RCB należą:

  1. koordynowanie współpracy systemowej i międzyresortowej w zakresie odporności oraz gotowości cywilnej;

  2. wspieranie współpracy krajowych grup roboczych ds. odporności z właściwymi strukturami NATO;

  3. wspieranie wymiany informacji oraz przygotowywania stanowisk krajowych;

  4. koordynowanie udziału strony cywilnej w ćwiczeniach CMX i wybranych ćwiczeniach NATO;

  5. udział w pracach związanych z oceną realizacji bazowych wymogów odporności NATO, w tym w ramach NDPP i DPCS;

  6. współpraca z EADRCC w zakresie wymiany informacji i koordynacji reagowania na katastrofy;

  7. współpraca z właściwymi ministerstwami, instytucjami i Siłami Zbrojnymi RP w zakresie realizacji zadań wynikających z systemu NRS.

Sprawna realizacja tych zadań wymaga współdziałania administracji rządowej, instytucji cywilnych, Sił Zbrojnych RP i sektora prywatnego. Krajowe grupy robocze ds. odporności, działające pod kierownictwem koordynatorów wyznaczonych przez właściwych ministrów, opracowują narodowe cele odporności zgodne z celami i wymaganiami NATO oraz wspierają ich wdrażanie w poszczególnych obszarach. RCB zapewnia koordynację systemową i międzyresortową, wspierając spójność działań krajowych z zobowiązaniami sojuszniczymi.

Logo Biuletynu Informacji Publicznej
Informacje o publikacji dokumentu
Pierwsza publikacja:
13.11.2024 12:43 Beata Wiączek
Wytwarzający/ Odpowiadający:
Rządowe Centrum Bezpieczeństwa
Tytuł Wersja Dane zmiany / publikacji
Współpraca w ramach NATO 5.0 30.10.2026 11:21 Mikołaj Stępniak
Współpraca w ramach NATO 4.0 30.10.2026 11:20 Mikołaj Stępniak
Współpraca w ramach NATO 3.0 30.10.2026 11:19 Mikołaj Stępniak
Współpraca w ramach NATO 2.0 30.10.2026 11:18 Mikołaj Stępniak
Współpraca w ramach NATO 1.0 13.11.2024 12:43 Beata Wiączek

Aby uzyskać archiwalną wersję należy skontaktować się z Redakcją BIP

{"register":{"columns":[]}}