1. Cel waloryzacji określonej w art. 436 pkt 4 lit. b) ustawy Pzp

Zgodnie z treścią art. 436 pkt 4 lit. b) tiret drugie ustawy Pzp[1], umowa w sprawie zamówienia publicznego, zawierana na okres dłuższy niż 12 miesięcy, powinna zawierać postanowienia określające zasady wprowadzania zmian wysokości wynagrodzenia w przypadku zmiany wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę albo wysokości minimalnej stawki godzinowej, ustalonych na podstawie ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, jeżeli zmiany te będą miały wpływ na koszty wykonania zamówienia przez wykonawcę.

Celem art. 436 pkt 4 lit. b) ustawy Pzp jest ochrona wykonawcy przed stratami, jakie może on ponieść w związku z podwyższeniem wskazanych w tym przepisie elementów publicznoprawnych oraz koszów określanych przez przepisy prawa wchodzących w koszty realizacji zamówienia. Z drugiej strony, w przypadku obniżenia wymienionych w art. 436 pkt 4 lit. b) ustawy Pzp obciążeń publicznoprawnych, które miałyby wpływ na koszty wynagrodzenia wykonawcy, ochrona przysługuje zamawiającemu.

Klauzula waloryzacyjna z art. 436 pkt 4 lit. b) tiret drugie ustawy Pzp jest rozwiązaniem mającym na celu ograniczenie ryzyka zwiększenia kosztów realizacji zamówienia związanego ze zmianą wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę albo wysokości minimalnej stawki godzinowej.

Granice czasowe, w jakich dochodzi do spełnienia przesłanek waloryzacji na podstawie 436 pkt 4 lit. b) tiret drugie ustawy Pzp są obiektywnie weryfikowalne, gdyż wynikają wprost z dat wskazanych w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej.[2] W roku 2027 będzie to dzień 1 stycznia, od którego minimalne wynagrodzenie za pracę wynosić będzie 4.950,00 zł, zaś minimalna stawka godzinowa
32,30 zł[3].

2. Obowiązek zawarcia odpowiednich klauzul waloryzacyjnych w projektowanych postanowieniach umowy

Przepis art. 436 pkt 4 lit. b) tiret drugie ustawy Pzp ma charakter bezwzględnie obowiązujący i dotyczy wszystkich umów w sprawie zamówienia publicznego zawartych na okres dłuższy niż 12 miesięcy, bez względu na przedmiot zamówienia czy tryb postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, w wyniku którego umowa została zawarta.

Oznacza to, że zamawiający jest zobligowany do wprowadzenia do projektowanych postanowień umowy, które następnie zostaną zawarte w umowie w sprawie zamówienia publicznego, zapisów dotyczących zasad odpowiedniej zmiany wysokości wynagrodzenia w przypadkach wskazanych w ww. przepisie.

Przywołana norma prawna nie przewiduje automatycznego podwyższenia wynagrodzenia wykonawcy w razie zaistnienia zmiany wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę albo wysokości minimalnej stawki godzinowej. Stwarza podstawę do jego zmiany, jednak jedynie pod warunkiem, że zmiany te będą miały wpływ na koszty wykonania zamówienia przez wykonawcę. Wpływ ten musi zaś zostać wykazany, by mógł uzasadniać stosowne zmiany wynagrodzenia ustalonego umową w sprawie zamówienia publicznego.

W projektowanych postanowieniach umowy zamawiający powinien zawrzeć zapisy określające mechanizm waloryzacyjny, m.in. w zakresie obowiązków dowodowych zmierzających do wykazania, że zmiana przepisów prawa w zakresie minimalnego wynagrodzenia za pracę albo minimalnej stawki godzinowej wywarła wpływ na koszty wykonania zamówienia przez wykonawcę.

Mając na względzie cel przepisu i ustalone w nim warunki waloryzacji przyjąć należy, że klauzule powinny określać m.in. wymagane od wykonawcy informacje oraz dokumenty, stanowiące podstawę dokonania obliczeń ustalających zmiany wynagrodzenia pracowników (np. pisemne zestawienie wynagrodzeń, zarówno przed, jak i po zmianie) wraz z określeniem zakresu (części etatu), w jakim będą wykonywać prace bezpośrednio związane z realizacją przedmiotu umowy oraz części wynagrodzenia odpowiadającej temu zakresowi, a także niezbędnej dokumentacji dowodowej. W szczególności, istotne jest uwzględnienie w projektowanych postanowieniach umownych żądania złożenia przez wykonawcę wnioskującego o waloryzację dokładnego wyliczenia kwoty należnego mu wynagrodzenia po zmianie umowy wskutek zmiany wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę albo zmiany minimalnej stawki godzinowej. Wynagrodzenie wykonawcy z tytułu realizacji umowy w sprawie zamówienia publicznego będzie mogło zostać zmienione w części, która obejmuje koszty wynagrodzenia za pracę.

Kluczowe jest zatem, aby poprzez odpowiednie zapisy umowy zamawiający zapewnił sobie skuteczne narzędzie weryfikacji zaistnienia podstaw do waloryzacji wynagrodzenia, zaś wykonawcy jak najbardziej efektywną możliwość wykazania związku pomiędzy wnioskowaną kwotą podwyższenia wynagrodzenia a wpływem zmiany na koszty wykonania zamówienia.

3. Zakres waloryzacji wynikającej z art. 436 pkt 4 lit. b) tiret drugie

Zasady waloryzacji określone na podstawie art. 436 pkt 4 lit. b) tiret drugie ustawy Pzp znajdą zastosowanie wówczas, gdy osobie zatrudnionej bezpośrednio przy realizacji zamówienia, przysługuje wynagrodzenie w kwocie niższej niż płaca minimalna. Nie jest uzasadnione, aby wykonawca wnioskujący o waloryzację na ww. podstawie prawnej mógł uzyskać pokrycie zmiany wynagrodzenia innych pracowników niż pracownicy zatrudnieni bezpośrednio przy realizacji zamówienia. Ze strony zamawiającego brak jest natomiast uzasadnienia dla limitowania zmiany wysokości wynagrodzenia wykonawcy, które prowadziłoby do obejścia stosowania przepisu art. 436 pkt 4 lit. b) tiret drugie ustawy Pzp. Waloryzacja wynagrodzenia określonego w umowie powinna nastąpić w takim stopniu oraz w takim zakresie, w jakim wynika to ze zmiany przepisów oraz w jakim dotyczy to danego wykonawcy, tj. z uwzględnieniem konkretnego (mierzalnego) wpływu zaistniałych zmian wysokości obciążeń publicznoprawnych na wzrost kosztów realizacji zamówienia przez danego wykonawcę.

Przyjęcie poglądu, że klauzula waloryzacyjna  skonstruowana na podstawie art. 436 pkt 4 lit. b) tiret drugie ustawy Pzp znajduje również zastosowanie do zmiany kosztów wykonania zamówienia wywołanych zmianą kosztów wynagrodzeń osób pośrednio przyczyniających się do wykonania zamówienia w przedsiębiorstwie wykonawcy oraz że stanowi podstawę zmiany kosztów wykonania zamówienia wynikających ze zmiany wynagrodzeń wyższych niż minimalne, mogłoby powodować nieuzasadnione uprzywilejowanie w umowie pozycji ekonomicznej wykonawcy w stosunku do pozycji zamawiającego. Prowadziłoby to do nadmiernego, nieproporcjonalnego obciążenia zamawiających w stosunku do wykonawców realizujących umowę w sprawie zamówienia publicznego.

Obowiązek zmiany wynagrodzenia wykonawcy ogranicza się zatem do zmiany kosztów wykonania zamówienia związanej ze zmianą wynagrodzeń osób bezpośrednio zatrudnionych przy wykonywaniu danego zamówienia, odpowiednio do nowych stawek określonych przepisami prawa.

W kontekście powyższego wydaje się właściwe, aby wniosek wykonawcy o dokonanie waloryzacji wynagrodzenia w oparciu o klauzulę umowną opartą na podstawie art. 436 pkt 4 lit. b) ustawy Pzp tiret drugie obejmował jedynie takie dodatkowe koszty realizacji umowy, które wykonawca będzie obowiązkowo ponosił w związku z podwyższeniem wysokości płacy minimalnej albo minimalnej stawki godzinowej. Zamawiający może przy tym zastrzec, że nie będzie akceptował kosztów wynikających z podwyższenia wynagrodzeń pracownikom wykonawcy, które nie są konieczne w celu ich dostosowania do wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę ani minimalnej stawki godzinowej, w szczególności koszty podwyższenia wynagrodzenia w kwocie przewyższającej wysokość płacy minimalnej czy też przewyższającej wysokość minimalnej stawki godzinowej. Zamawiający na podstawie umownej klauzuli waloryzacyjnej powinien mieć prawo zweryfikowania, czy wnioskowana przez wykonawcę zmiana wysokości wynagrodzenia jest adekwatna do zmian wprowadzonych przepisami prawa w zakresie wskazanym w art. 436 pkt 4 lit. b) tiret drugie ustawy Pzp. Kwota, o jaką zmienione zostanie wynagrodzenie, nie powinna być ani niższa, ani wyższa niż to wynika ze zmiany przepisów prawa[4].

4. Relacja art. 436 pkt 4 lit. b) tiret drugie ustawy Pzp do art. 439 ustawy Pzp

Jak wskazano wyżej, art. 436 pkt 4 lit. b) ustawy Pzp tiret drugie powinien mieć zastosowanie wyłącznie do zmiany kosztów wykonania zamówienia w związku ze zmianą wysokości stawki minimalnego wynagrodzenia za pracę (minimalnej stawki godzinowej) osób bezpośrednio zatrudnionych przy wykonywaniu danego zamówienia.

Z kolei przepis art. 439 ust. 1 ustawy Pzp kreuje odrębną od unormowanej w art. 436 pkt 4 lit. b) tiret drugie ustawy Pzp podstawę waloryzacji. Celem waloryzacji z art. 439 ust. 1 ustawy Pzp jest zachowanie równowagi ekonomicznej stron umowy w sprawie zamówienia publicznego, która może zostać zaburzona w wyniku zmian stosunków gospodarczych, czyli zmiany ceny materiałów lub kosztów związanych z realizacją zamówienia.

Zgodnie z treścią art. 439 ust. 1 ustawy Pzp umowa, której przedmiotem są roboty budowlane, dostawy lub usługi, zawarta na okres dłuższy niż 6 miesięcy, zawiera postanowienia dotyczące zasad wprowadzania zmian wysokości wynagrodzenia należnego wykonawcy w przypadku zmiany ceny materiałów lub kosztów związanych z realizacją zamówienia.

Jak wynika z brzmienia przepisu, konieczne jest by klauzula waloryzacyjna konstruowana na podstawie tego przepisu odnosiła się do zmiany kosztów związanych z realizacją zamówienia, co oznacza, że chodzi o koszty, których poniesienie jest konieczne do zrealizowania danej umowy (przedmiotu danej, konkretnej umowy). W postanowieniach art. 439 ust. 2 ustawy Pzp wymienione zostały obligatoryjne elementy, które powinny zostać uwzględnione przy konstruowaniu klauzul waloryzacyjnych, zasady kształtowania ich przez zamawiającego. Zamawiający, wprowadzając do umowy odpowiednią klauzulę ma pozostawioną swobodę w doprecyzowaniu jej elementów, co pozwala uwzględnić specyfikę danego zamówienia.

Jak wynika z treści art. 439 ust. 2 pkt 3 ustawy Pzp, konstruując umowne postanowienia waloryzacyjne, zamawiający zobowiązany jest wskazać sposób określenia wpływu zmiany ceny materiałów lub kosztów na koszt wykonania zamówienia oraz wskazać okresy, w których może następować zmiana wynagrodzenia wykonawcy. W art. 439 ust. 4 ustawy Pzp zostało zdefiniowane, że przez zmianę ceny materiałów lub kosztów rozumie się wzrost odpowiednio cen lub kosztów, jak i ich obniżenie, względem ceny lub kosztu przyjętych w celu ustalenia wynagrodzenia wykonawcy zawartego w ofercie. Zakres zmian determinujących zmianę wartości wynagrodzenia został określony szeroko, co pozwala na zaliczenie do tej kategorii również kosztów pośrednio związanych z realizacją zamówienia.

 

---

[1]   Ustawa z dnia 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2026 r., poz. 793 ze zm.), zwana dalej „ustawą Pzp”.

[2] Zwane dalej „rozporządzeniem”

[3]  Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 września 2026 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia
za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2027 r. (Dz. U. z 2026 r., poz. 1213).

[4] Wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z dnia 9 marca 2015 r., sygn. akt KIO 346/15, Legalis nr 1214041.