Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Białymstoku

Obowiązki operatora w świetle ustawy o substancjach zubożających warstwę ozonową (SZWO) oraz o niektórych fluorowanych gazach cieplarnianych¹, a także rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/573² i 2024/590³
Prewencja uwalniania substancji zubożających warstwę ozonową (SZWO) i fluorowanych gazach cieplarnianych (F-gazów) z urządzeń – operator musi podjąć wszelkie technicznie i ekonomicznie uzasadnione środki zapobiegawcze, aby eliminować wycieki czynnika (art. 4 ust. 3 rozporządzenia (UE) 2024/573 oraz art. 21 rozporządzenia (UE) 2024/590)
Za celowe uwalnianie fluorowanych gazów cieplarnianych lub niezapobieganie wyciekowi fluorowanych gazów cieplarnianych grozi administracyjna kara pieniężna w wysokości od 4 000 zł do 15 000 zł. (art. 48 pkt 33 ustawy o SZWO i F-gazach).
1. Dla urządzeń o wielkości napełnienia co najmniej 5 ton ekwiwalentu CO2 (F-gazy) lub co najmniej 3 kg (SZWO) – obowiązki rejestracyjne w Centralnym Rejestrze Operatorów⁴:
• Obowiązek założenia Karty Urządzenia (KU) w systemie CRO w terminie 15 dni roboczych od dnia dostarczenia urządzenia na miejsce funkcjonowania lub od dnia zakończenia instalacji i napełnienia substancją (art. 14 ust. 4 ustawy o SZWO i F-gazach).
Za niesporządzenie Karty Urządzenia w ustawowym terminie grozi administracyjna kara pieniężna w wysokości od 600 zł do 4 500 zł. (art. 47 pkt 5 ustawy o SZWO i F-gazach).
• Obowiązek dokonania korekty danych w Karcie Urządzenia w ciągu 15 dni roboczych od otrzymania powiadomienia o błędach od wyspecjalizowanej jednostki prowadzącej rejestr (Instytut Chemii Przemysłowej) (art. 14 ust. 5 ustawy o SZWO i F-gazach).
Za niedokonanie korekty w terminie grozi administracyjna kara pieniężna w wysokości od 600 zł do 4 500 zł (art. 47 pkt 5 ustawy o SZWO i F-gazach).
• Obowiązek zapewnienia odpowiednich osób do dokonywania wpisów danych – wpisu danych do Karty Urządzenia mogą dokonywać osoby posiadające certyfikat dla personelu uprawniający do wykonywania czynności, których dane te dotyczą lub osoby posiadające dostęp do KU i dokonujące wpisu na podstawie pisemnego protokołu z wykonanych czynności otrzymanego od ww. osoby (art. 15 ust. 1 ustawy o SZWO i F-gazach).
Za dopuszczenie do dokonania wpisów w Karcie Urządzenia przez osobę bez uprawnień grozi administracyjna kara pieniężna w wysokości od 600 zł do 4 500 zł (art. 47 pkt 7 ustawy o SZWO i F-gazach).
• Obowiązek zachowania terminu wpisu – zapewnienie, aby każda czynność (np. serwis, kontrola szczelności, naprawa) została odnotowana w Karcie Urządzenia w terminie do 15 dni roboczych od jej zakończenia (art. 15 ust. 2 ustawy o SZWO i F-gazach).
Za nieterminowy wpis grozi administracyjna kara pieniężna w wysokości od 600 zł do 4 500 zł (art. 47 pkt 9 ustawy o SZWO i F-gazach).
• Obowiązek przechowywania danych – przechowywanie aktualnej kopii Karty Urządzenia w formie elektronicznej i zabezpieczenie przed dostępem osób trzecich (art. 15 ust. 3 ustawy o SZWO i F-gazach).
2. Dla wszystkich urządzeń podlegających przepisom (niezależnie od wielkości napełnienia czynnikiem chłodniczym) – Procedury w przypadku awarii, serwisu i kontroli bieżących:
• Obowiązek naprawy bez zbędnej zwłoki – w przypadku wykrycia nieszczelności operator musi zapewnić jej natychmiastowe usunięcie (art. 4 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2024/573 oraz art. 21 ust. 4 rozporządzenia (UE) 2024/590).
Za niezapewnienie naprawy [urządzenia] bez zbędnej zwłoki lub niezapewnienie kontroli czy naprawa była skuteczna w ciągu 1 miesiąca grozi administracyjna kara pieniężna w wysokości od 4 000 zł do 15 000 zł. (art. 48 pkt 33 ustawy o SZWO i F-gazach).
• Obowiązek weryfikacji naprawy – zapewnienie wykonania kontroli szczelności po naprawie w okresie od 24 godzin do 1 miesiąca od momentu zakończenia prac naprawczych (art. 4 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2024/573).
Za brak kontroli sprawdzającej we wskazanym oknie czasowym grozi administracyjna kara pieniężna w wysokości od 4 000 zł do 15 000 zł (art. 48 pkt 33 ustawy o SZWO i F-gazach).
• Obowiązek zapewnienia odzysku F-gazów przez osoby, które posiadają odpowiednie certyfikaty personalne przewidziane w art. 10 rozporządzenia (UE) 2024/573 (i analogicznie odzysku SZWO) z likwidowanych urządzeń, w celu poddania tych substancji recyklingowi lub regeneracji albo zniszczeniu (art. 8 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2024/573 oraz 20 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2024/590)
Za brak zapewnienia odzysku SZWO i F-gazów z urządzeń chłodniczych i klimatyzacyjnych grozi administracyjna kara pieniężna w wysokości od 4 000 zł do 15 000 zł (art. 48 pkt 2 i art. 48 pkt 13 ustawy o SZWO i F-gazach).
3. Obowiązek zapewnienia okresowych kontroli szczelności – ich zlecanie zgodnie z poniższym harmonogramem (art. 5 ust. 6 rozporządzenia (UE) 2024/573 oraz art. 21 ust. 3 rozporządzenia (UE) 2024/590):
Za nieterminowe zlecenia obowiązkowych przeglądów szczelności lub całkowity ich brak grozi administracyjna kara pieniężna w wysokości od 4 000 zł do 15 000 zł (art. 48 pkt 7 ustawy o SZWO i F-gazach)
 

Tabela 1: Harmonogram kontroli szczelności urządzeń zawierających SZWO wg rozporządzenia (UE) 2024/590

Wielkość napełnienia w obiegu chłodniczym (SZWO z Załącznika I, np. stary czynnik R22)	Częstotliwość kontroli szczelności
co najmniej 3 kg, ale mniej niż 30 kg substancji	co najmniej raz na 12 miesięcy
co najmniej 30 kg, ale mniej niż 300 kg substancji	co najmniej raz na 6 miesięcy
równa lub większa niż 300 kg substancji	co najmniej raz na 3 miesiące

 

Tabela 2: Harmonogram kontroli szczelności urządzeń zawierających F-gazy wg rozporządzenia (UE) 2024/573

Wielkość napełnienia dla F-gazów / HFC (Załącznik I, np. R410A, R32, R134a)	Wielkość napełnienia dla nowych F-gazów / HFO (Sekcja 1 Załącznika II, np. R1234yf)	Częstotliwość kontroli BEZ detektora wycieków	Częstotliwość kontroli Z detektorem wycieków
Mniejsza niż 50 ton CO2 (obowiązek od co najmniej 5 ton lub od co najmniej 10 ton dla urządzeń hermetycznych)	Mniejsza niż 10 kg czystego czynnika (obowiązek od co najmniej 1 kg lub od co najmniej 2 kg dla urządzeń hermetycznych)	Co najmniej raz na 12 miesięcy	Co najmniej raz na 24 miesiące
Od co najmniej 50 do poniżej 500 ton CO2	Od co najmniej 10 kg do poniżej 100 kg czystego czynnika	Co najmniej raz na 6 miesięcy	Co najmniej raz na 12 miesięcy
Równa lub większa niż 500 ton CO2	Równa lub większa niż 100 kg czystego czynnika	Co najmniej raz na 3 miesiące	Co najmniej raz na 6 miesięcy

Urządzenia oznakowane jako urządzenia hermetycznie zamknięte zwolnione są z kontroli szczelności, jeśli:
− zawierają F-gazy (Załącznik I do (UE) 2024/573) w ilości mniejszej niż 10 ton ekwiwalentu CO2,
− zawierają nowe F-gazy (Sekcja I załącznika II do (UE) 2024/573) w ilości mniejszej niż 2 kg czynnika,
− zawierają substancje zubożające warstwę ozonową SZWO (Załącznik I do (UE) 2024/590) w ilości mniejszej niż 6 kg czynnika.
4. Obowiązkowe systemy wykrywania wycieków:
• Obowiązek montażu systemu wykrywania wycieków – operator urządzeń wymienionych w art. 5 ust. 2 lit. a) - d) rozporządzenia (UE) 2024/573 jest zobowiązany do zainstalowania systemu wykrywania wycieków w urządzeniach zawierających fluorowane gazy cieplarniane wymienione w załączniku I w ilości co najmniej 500 ton ekwiwalentu CO2 lub gazy wymienione w sekcji 1 załącznika II w ilości co najmniej 100 kg (art. 6 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2024/573).
Za brak zainstalowanego systemu wykrywania wycieków, grozi administracyjna kara pieniężna w wysokości od 4 000 zł do 15 000 zł (art. 48 pkt 9 ustawy o SZWO i F-gazach).
• Obowiązek kontroli systemu wykrywania wycieków – operator urządzeń wymienionych w art. 5 ust. 2 lit. a) - e) rozporządzenia (UE) 2024/573 jest zobowiązany do zapewnienia kontroli systemu wykrywania wycieków przynajmniej raz na 12 miesięcy (art. 6 ust. 3 rozporządzenia (UE) 2024/573).
Za niezapewnienie w terminie kontroli systemu wykrywania wycieków grozi administracyjna kara pieniężna w wysokości od 4 000 zł do 15 000 zł (art. 48 pkt 10 ustawy o SZWO i F-gazach).
5. Bez względu na wielkość i typ instalacji – Wymogi formalne dotyczące wykonawców, personelu i sprawozdawczości zewnętrznej:
• Weryfikacja certyfikatów personelu oraz certyfikatów przedsiębiorców firm zewnętrznych – operator, w celu zapobiegania wyciekom oraz zapewnienia prawidłowej eksploatacji instalacji, ma obowiązek dopuszczać do prac konserwacyjnych, naprawczych oraz kontrolnych wyłącznie techników posiadających ważny certyfikat personalny UDT (art. 20 ustawy o SZWO i F-gazach oraz przedsiębiorstwa posiadające certyfikat dla przedsiębiorców (art. 29 ustawy o SZWO i F-gazach).
Za niezapewnienie, aby podmiot, któremu zleca się wykonanie czynności konserwacyjne, naprawcze oraz kontrolne, posiadał certyfikat niezbędny dla danego zastosowania i wykonywanej czynności, grozi administracyjna kara pieniężna w wysokości od 4 000 zł do 15 000 zł (art. 48 pkt 25 ustawy o SZWO i F-gazach).
• Zgodność z innymi rejestrami środowiskowymi – operator musi zadbać, aby dane o masie wycieków i dopełnień czynników chłodniczych w systemie CRO były w 100% zgodne ze sprawozdaniami dla Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBIZE).

^₁ Ustawa z dnia 15 maja 2015 r. o substancjach zubożających warstwę ozonową oraz o niektórych fluorowanych gazach cieplarnianych (Dz. U. z 2020 r., poz. 2065 z późn. zm.)
² Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/573 z dnia 7 lutego 2024 r. w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych, zmieniające dyrektywę (UE) 2019/1937 i uchylające rozporządzenie (UE) nr 517/2014 (Dz.U. L, 2024/573, 20.2.2024)
³ Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/590 z dnia 7 lutego 2024 r. w sprawie substancji zubożających warstwę ozonową i uchylenia rozporządzenia (UE) (WE) nr 1005/2009 (Dz.U. L, 2024/590, 20.2.2024)
⁴ o którym mowa w art. 19 ustawy o SZWO i F-gazach