Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie

Kierujący obiema instytucjami zwrócili uwagę na trwałą, rozwijającą się współpracę między Wodami Polskimi a Wodociągami Miasta Krakowa.  

- Krakowskie Wodociągi to nasz sprawdzony partner w wielu projektach, jeden z liderów w branży w skali europejskiej. Gratuluję i życzę wielu dalszych sukcesów panu prezesowi Piotrowi Ziętarze i jego profesjonalnemu zespołowi współpracowników – podkreślał Mateusz Balcerowicz.  

Jubileusz 125-lecia istnienia Wodociągów Miasta Krakowa to nie tylko święto jednego z najważniejszych przedsiębiorstw komunalnych w regionie, ale przede wszystkim okazja do refleksji nad cywilizacyjnym skokiem, jakiego dokonał Kraków.  

 

Początki: Wielka inwestycja przełomu wieków 

Historia nowoczesnych wodociągów w stolicy Małopolski rozpoczęła się dokładnie 14 lutego 1901 roku. Wówczas to na krakowskim Rynku Głównym doszło do spektakularnego wydarzenia – z hydrantów ustawionych przed Sukiennicami trysnęła woda na wysokość aż 20 metrów. Był to symboliczny moment otwarcia Wodociągu Miejskiego im. Franciszka Józefa, który w tamtym czasie stanowił największe i najbardziej kosztowne przedsięwzięcie budowlane w dziejach miasta. 

System ten czerpał wodę ze złóż wodonośnych w rejonie Bielan, wykorzystując zespół 20 studni wierconych. Woda była transportowana systemem lewarowym do studni zbiorczej, a następnie potężne pompy tłokowe napędzane maszynami parowymi podawały ją na odległość 4,5 km do zbiornika „Kościuszko”, zlokalizowanego pod Kopcem Kościuszki. Dzięki temu, że zbiornik znajdował się 49 metrów powyżej płyty Rynku, woda pod własnym ciśnieniem docierała do najwyżej położonych punktów ówczesnego Krakowa. Choć początkowo z sieci korzystało zaledwie 227 gospodarstw, to dzięki ustawowemu obowiązkowi przyłączania posesji, już w 1908 roku aż 94% budynków w Krakowie posiadało dostęp do miejskiej wody. 

Wraz z planami utworzenia Wielkiego Krakowa w 1911 roku, sieć zaczęła gwałtownie się rozwijać. W 1913 roku ukończono budowę Dworca Wodociągowego przy ul. Senatorskiej 1, który do dziś pozostaje siedzibą spółki. 

 

Rozwój w obliczu wyzwań XX wieku 

Kolejne dekady przynosiły nowe wyzwania technologiczne i środowiskowe. W latach 20. XX wieku, ze względu na malejącą wydajność studni na Bielanach, wprowadzono zasilanie wód podziemnych wodami rzecznymi z Wisły i Sanki poprzez system basenów infiltracyjnych. W latach 30. uruchomiono nowoczesne laboratoria chemiczne i bakteriologiczne, co pozwoliło na stały monitoring jakości dostarczanej cieczy. 

Ważnym etapem było uporządkowanie gospodarki ściekowej. Przed powstaniem wodociągu kanalizacja Krakowa była budowana bezplanowo, a nieczystości spływały bezpośrednio do Wisły. Dopiero „ustawa kanałowa” z 1914 roku i utworzenie w 1935 roku wspólnego przedsiębiorstwa Miejskie Wodociągi i Kanalizacja pozwoliły na kompleksowe rozwiązanie tego problemu. 

Po II wojnie światowej, w obliczu rosnącego zanieczyszczenia Wisły, konieczne stało się poszukiwanie nowych źródeł wody. W 1955 roku oddano do użytku Zakład Rudawa, a w 1974 roku nastąpił przełom – uruchomienie ujęcia na Rabie wraz ze stworzeniem sztucznego Jeziora Dobczyckiego. Dziś Zakład Uzdatniania Wody (ZUW) Raba jest kluczowym filarem systemu, dostarczając około 60% wody dla krakowskiej aglomeracji. 

 

Nowoczesność i fundusze unijne 

Prawdziwa rewolucja modernizacyjna nastąpiła po 2000 roku. Dzięki skutecznemu pozyskiwaniu środków z funduszy unijnych (ISPA, Fundusz Spójności), Kraków zainwestował ponad miliard złotych w infrastrukturę strategiczną. Kluczowym zadaniem była modernizacja i rozbudowa Oczyszczalni Ścieków Płaszów, która stała się jednym z najnowocześniejszych obiektów tego typu w Europie. 

Dzięki tym inwestycjom, Kraków stał się pierwszym dużym miastem w Polsce, które w pełni rozwiązało problemy gospodarki wodno-ściekowej. Obecnie aż 99,5% mieszkańców korzysta z sieci wodociągowej, a 98,5% ma dostęp do kanalizacji. Spółka zarządza imponującą infrastrukturą: czterema zakładami uzdatniania wody, dwiema centralnymi oczyszczalniami ścieków (Płaszów i Kujawy) oraz siecią rurociągów o łącznej długości przekraczającej 4400 kilometrów. 

 

Zielona energia i adaptacja do zmian klimatu 

Wodociągi Miasta Krakowa SA to dziś lider w zakresie wdrażania rozwiązań proekologicznych. Przedsiębiorstwo dąży do samowystarczalności energetycznej, wykorzystując procesy technologiczne do produkcji prądu i ciepła. W Oczyszczalni Płaszów produkuje się dziennie około 15 tys. m³ biogazu, który w układach kogeneracyjnych zamieniany jest na energię. W 2025 roku produkcja energii elektrycznej z samej kogeneracji w Płaszowie wyniosła ponad 11 tys. MWh. 

Spółka inwestuje również w fotowoltaikę (m.in. wielka farma na dachu poletek osadowych w ZUW Raba) oraz turbiny wodne montowane na rurociągach i wylotach ścieków, które odzyskują energię z płynącej wody. Łącznie własna produkcja pokrywa około 23% zapotrzebowania całego przedsiębiorstwa, co znacząco redukuje emisję CO₂. 

W dobie zmian klimatycznych priorytetem stała się ochrona miasta przed skutkami deszczy nawalnych. Spółka stworzyła jeden z najbardziej skomplikowanych w Europie modeli hydraulicznych sieci kanalizacyjnej, działający w czasie rzeczywistym. Budowane są ogromne kolektory retencyjne, takie jak oddany w 2024 roku kolektor „Bonarka” o średnicy 3 metrów, a w planach są kolejne zbiorniki pod Wzgórzem Wawelskim i Błoniami, które odciążą system podczas nawałnic.