Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie

Europejskie pieniądze zmieniają polską gospodarkę wodną

Kluczowym źródłem finansowania inwestycji wodnych jest obecnie program Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko (FEnIKS). W jego ramach Wody Polskie realizują przedsięwzięcia związane z adaptacją do zmian klimatu oraz zapobieganiem skutkom klęsk żywiołowych, takich jak powodzie i susze.

Wśród projektów zidentyfikowanych przez Wody Polskie znajduje się 14 dużych przedsięwzięć infrastrukturalnych o łącznej wartości około 2,5 miliarda złotych oraz 6 projektów renaturyzacyjnych szacowanych na około 130 milionów złotych. W obu przypadkach zdecydowana większość finansowania pochodzi z Unii Europejskiej. Część projektów ma już podpisane umowy o dofinansowanie i jest realizowana we współpracy z Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, a kolejne znajdują się na końcowym etapie przygotowań.

W nadchodzących latach priorytetem będzie obszar szczególnie dotknięty powodzią we wrześniu 2024 roku. Planowane działania obejmują finalizowanie dokumentacji, uzyskiwanie decyzji administracyjnych oraz przygotowanie projektów pod kolejną perspektywę finansową, tak aby około 2029 roku mogły one płynnie wejść w fazę realizacji i zostać zakończone do 2034 roku. Na mapie przyszłych inwestycji znajdują się również Żuławy Wiślane, San, Wisła w rejonie Dęblina i Łomianek, zadania na Odrze na czele z polderem Żelazna oraz długo oczekiwana budowa zbiornika Rzymówka na rzece Kaczawie.

Skala potrzeb w gospodarce wodnej pozostaje jednak ogromna. Zgodnie z Programem planowanych inwestycji obejmuje ona około 1900 zadań o łącznej wartości blisko 98 miliardów złotych. Przychody własne Wód Polskich nie są w stanie pokryć nawet niewielkiej części tych potrzeb, dlatego też środki przeznaczone na inwestycje w ramach FEnIKS to kwota, którą bez wsparcia Unii Europejskiej należałoby gromadzić przez dziesięciolecia.

 

Co Fundusze UE dają obywatelom? Bezpieczeństwo, przestrzeń i rozwój!

Gdy mowa o miliardach złotych z Funduszy Europejskich, naturalnie pojawia się pytanie, w jaki sposób środki te przekładają się na codzienne życie obywateli. Dla mieszkańców terenów nadrzecznych odpowiedź jest jednoznaczna i dotyczy przede wszystkim bezpieczeństwa, które pozostaje wartością nadrzędną i niewymierną.

Doświadczenia ostatnich lat, zwłaszcza powodzie na południowym zachodzie Polski, jasno pokazały znaczenie dobrze zaprojektowanych i konsekwentnie realizowanych inwestycji przeciwpowodziowych. Przykładem jest zbiornik Racibórz, który chroni między innymi Opole, Wrocław oraz inne miejscowości położone w dolinie Odry. Obiekty tego typu umożliwiają przejmowanie nadmiaru wody podczas wezbrań i istotne ograniczenie wysokości fali powodziowej. W praktyce oznacza to ochronę domów, infrastruktury i miejsc pracy, a przede wszystkim ludzkiego życia. Są to korzyści realne i namacalne, a nie abstrakcyjne zapisy w dokumentach.

Zmniejszenie ryzyka powodziowego przekłada się jednak nie tylko na bezpieczeństwo. Wraz z nim pojawia się stabilność, która sprzyja rozwojowi lokalnemu i gospodarczemu. Bezpieczne tereny są bardziej atrakcyjne dla inwestorów, ułatwiają planowanie przestrzenne i sprzyjają powstawaniu nowych miejsc pracy. Dotyczy to zarówno dużych miast, jak i mniejszych miejscowości, dla których ograniczenie zagrożeń stanowi często warunek dalszego rozwoju.

Gospodarka wodna nie ogranicza się wyłącznie do ochrony przeciwpowodziowej i powinna być postrzegana jako spójny system powiązanych działań. Oprócz projektów realizowanych przez Wody Polskie, Fundusze Europejskie oraz Krajowy Plan Odbudowy wspierają także inwestycje w gospodarkę wodno‑ściekową, za które w dużej mierze odpowiadają samorządy. Nowoczesne oczyszczalnie ścieków, sprawna melioracja oraz rozbudowana infrastruktura wodna bezpośrednio wpływają na jakość środowiska i komfort życia mieszkańców.

 

Porównanie doświadczeń z powodzi w 1997 i 2024 - znaczenie inwestycji współfinansowanych przez UE

Czy Polska byłaby w stanie realizować tak szeroko zakrojone działania bez wsparcia unijnego? Nie w takiej skali i nie w takim tempie. Porównanie sytuacji z 1997 i 2024 roku pokazuje wyraźnie skalę zmian. Katastrofalna powódź z końca lat dziewięćdziesiątych miała miejsce w Polsce pozbawionej rozbudowanej infrastruktury przeciwpowodziowej i środków pozwalających na długofalowe planowanie. Po przystąpieniu do Unii Europejskiej w 2004 roku rozpoczął się wieloletni, konsekwentny proces inwestycyjny, oparty na analizach ryzyka i planowaniu wykraczającym poza krótkoterminowe horyzonty.

Efekty tego podejścia były widoczne w 2024 roku, gdy kolejne wezbrania potwierdziły skuteczność wielu kluczowych zabezpieczeń. Polder Racibórz, który uchronił przed skutkami powodzi nawet dwa miliony osób, stał się symbolem skutecznej ochrony. To jednak tylko część niezbędnych działań, bo ochrony wymagają także Wisła i jej dorzecze, San czy Żuławy Wiślane. Dzięki środkom z programu FEnIKS dodatkową ochroną przeciwpowodziową zostanie objętych około 200 tysięcy mieszkańców, co oznacza lepsze zabezpieczenie zabudowy mieszkaniowej, infrastruktury krytycznej, działalności gospodarczej oraz środowiska naturalnego.