Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie

Plany renaturyzacji europejskich rzek

Metodyka wyznaczania rzek swobodnie płynących (FFR - Free-Flowing Rivers) jest działaniem w ramach Nature Restoration Law – kluczowego elementu Strategii UE w zakresie różnorodności biologicznej. Strategia ta wyznacza wiążące cele w zakresie przywracania zdegradowanych ekosystemów, w szczególności tych o największym potencjale wychwytywania i magazynowania dwutlenku węgla oraz zapobiegania i ograniczania skutków klęsk żywiołowych. W ramach “Biodiversity Strategy 2030: barrier removal for river restoration” planuje się odtworzenie 25 000 km swobodnie płynących rzek.

Pojęcie swobodnie płynących rzek oznacza rzeki w stanie naturalnym, niezakłócone w ich naturalnych funkcjach i nieograniczone przez sztuczne bariery. Wobec tego Strategia wykracza poza wymagania Ramowej Dyrektywy Wodnej tak, aby wspierać większą integrację wysiłków w celu osiągnięcia nie tylko dobrego stanu ekologicznego, ale także odtworzenia siedlisk i gatunków.

Testy metodyki wyznaczania rzek swobodnie płynących (FFR)

Testy metodyki wyznaczania FFR opierają się na ocenie ciągłości hydromorfologicznej rzeki w trzech głównych aspektach: ciągłość podłużnej (weryfikacji czy istnieją bariery poprzeczne, które zakłócają migrację ryb i transport rumowiska), ciągłości poprzecznej (weryfikacji czy rzeka jest połączona z terenami zalewowymi i czy ma naturalną możliwość rozlewania się) i ciągłości pionowej (weryfikacji czy istnieją umocnienia dna zaburzające naturalne procesy hydrologiczne).

Każdy analizowany odcinek musiał przejść przez kilka etapów oceny, obejmujące m.in. identyfikację jednolitych odcinków, analizę wpływu presji z sąsiednich fragmentów rzeki oraz określenie minimalnej długości wymaganej do utrzymania naturalnych procesów ekologicznych.

Do testów wytypowano 31 rzek zlokalizowanych na obszarze RZGW w Gdańsku i RZGW w Warszawie. W ramach analiz 6 odcinków rzek uzyskało status FFR. Wśród nich znalazły się Kalniczk, Tążyna, Drybok, Dopływ z Kolonii Stare Siedliska, Zborowianka oraz  Wołkowyjka.

Wyniki wskazują, jak wymagające są kryteria swobodnego przepływu i jak dużą rolę odgrywają przegrody poprzeczne, wały przeciwpowodziowe i przekształcenia hydromorfologiczne w tej kwestii.

Dalsze działania

Podczas testów zespół roboczy złożony z przedstawicieli Wód Polskich, IRŚ i WWF Polska zebrał szereg uwag dotyczących metodologii – jej ograniczeń oraz problemów, które zostały szczegółowo opisane w kwestionariuszu przekazanym do ECOSTAT. Te doświadczenia pomogą w dalszym dopracowaniu metodologii i planowaniu działań na rzecz renaturyzacji rzek. To ważne w kontekście ochrony ekosystemów wodnych w Polsce i planach renaturyzacji wód.

Rozporządzenie Nature Restoration Law nakłada na państwa członkowskie UE obowiązek odbudowy co najmniej 20 proc. zniszczonych obszarów przyrodniczych na lądzie i morzu do 2030 roku, a do 2050 roku – ich pełnej regeneracji

Przypomnijmy, że w najbliższych latach Wody Polskie planują objąć pracami renaturyzacyjnymi co najmniej 1491 km rzek i 322 barier migracyjnych w ramach 22 zadań o szacunkowej wartości 600 mln zł. Dodatkowe zadania o wiodącym charakterze renaturyzacyjnym znajdują się również w Programie planowanych inwestycji w gospodarce wodnej Wód Polskich. To ważny krok nie tylko w kierunku wypełnienia przez Polskę unijnych wymogów, ale też dla ochrony i renaturyzacji polskich rzek.