12 maja - Europejski Dzień Walki z Czerniakiem
12.05.2026
12 maja obchodzimy Europejski Dzień Walki z Czerniakiem. Profilaktykę promujemy przez cały rok, ale szczególnie w tym dniu mówimy o profilaktyce czerniaka i jego wczesnym wykrywaniu.
Czym jest czerniak
Czerniak to nowotwór złośliwy skóry wywodzący się z melanocytów (komórek barwnikowych), który może powstać z istniejącego znamienia lub pojawić się na zdrowej skórze. Często może być wynikiem nadmiernej ekspozycji na promieniowanie UV. Czerniak rozrasta się na powierzchni skóry i wrasta w jej głąb. Charakteryzuje się bardzo agresywnym wzrostem, powoduje szybkie i liczne przerzuty, trudne do leczenia farmakologicznego.
Co może powodować czerniaka?
- intensywna, przerywana ekspozycja na promieniowanie UV (oparzenia słoneczne, solaria)
- jasna karnacja, piegi, blond lub rude włosy, jasne oczy, skłonność do oparzeń
- duża liczba znamion barwnikowych
- historia czerniaka w rodzinie (predyspozycje genetyczne)
W jakich partiach ciała czerniak może się pojawić?
- najczęściej na plecach (u mężczyzn) i nogach (u kobiet)
- może pojawić się na skórze głowy, w jamie ustnej, jelitach, a nawet w oku
Jak zapobiegać zachorowaniu na czerniaka?
Stosuj ZŁOTE ZASADY OCHRONY SKÓRY:
- unikaj przebywania w pełnym słońcu między godzinami 11.00 a 16.00
- chroń skórę – stosuj kremy z wysokimi filtrami UV, noś czapkę i okulary przeciwsłoneczne, odzież z długimi rękawami – latem nawet podczas pochmurnych dni należy stosować ochronę
- pamiętaj o ochronie skóry także podczas przebywania na świeżym powietrzu
- nie opalaj się w solarium – u młodych ludzi jest to najważniejszy czynnik wywołujący czerniaki. Od 2018 roku korzystanie z solariów przez osoby poniżej 18. roku życia jest w Polsce zabronione
- raz w miesiącu oglądaj swoją skórę – sprawdź, czy Twoje znamiona nie zmieniają się lub czy nie pojawiły się nowe
- jeśli zauważysz, że coś podejrzanego dzieje się z Twoim znamieniem, idź do dermatologa lub chirurga-onkologa
- przynajmniej raz w roku odwiedzaj dermatologa lub chirurga-onkologa, aby sprawdził czy wszystko w porządku
Na co zwrócić uwagę przy samobadaniu skóry?
Samobadanie skóry i obserwacja zmian i znamion na skórze to podstawowa zasada profilaktyki czerniaka. Kierujemy się zasadą ABCDE, tzn.:
- A jak asymetria, czyli znamię wylewające się na jedną stronę
- B jak brzegi poszarpane, nierównomierne, ze zgrubieniami
- C jak czerwony, czarny, niejednolity kolor
- D jak duży rozmiar, znamię większe niż 5 milimetrów
- E jak ewolucja, czyli znamię zmieniające się
Jak Państwowa Inspekcja Sanitarna zachęca do profilaktyki czerniaka?
Już od 7 lat realizujemy program edukacyjny pod nazwą „Znamię! Znam je?” we współpracy z Fundacją Gwiazda Nadziei z Katowic. Program skierowany jest do uczennic i uczniów klas starszych szkół podstawowych i szkół średnich. Do tej pory edukacją objęliśmy ponad 44 000 uczestników z województwa podlaskiego.
Pamiętajmy:
- wczesne wykrycie czerniaka jest kluczowe – w początkowym stadium niemal w 100% jest on uleczalny
- sprawdzajmy skórę i znamiona również u naszych najmłodszych oraz u seniorów!
Oprac. Oddział Promocji Zdrowia i Komunikacji Społecznej