Wojewódzka Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Białymstoku

Główny Inspektorat Sanitarny we współpracy z Centrum Medycznym Kształcenia Podyplomowego oraz Narodowym Instytutem Onkologii od 21 do 25 września 2026 roku prowadzi kampanię pn. „Nie odbieraj sobie głosu”. Jest ona częścią ogólnopolskiej akcji społecznej zainicjowanej przez Ministerstwo Zdrowia pod hasłem „Profilaktyka – podaj dalej”.
 

 

 

Cele kampanii

Głównym celem kampanii „Nie odbieraj sobie głosu” jest zwiększenie świadomości społecznej na temat związku zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego HPV z nowotworami głowy i szyi, ze szczególnym uwzględnieniem mężczyzn, wśród których rośnie liczba zachorowań na nowotwory HPV-zależne.

 

Cele szczegółowe kampanii to:

• zwiększenie świadomości pierwszych objawów choroby
• wczesne rozpoznanie niepokojących objawów
• zachęcenie do szybkiego zgłaszania się do lekarza
• podkreślenie znaczenia współpracy lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, specjalistów i instytucji publicznych w walce z nowotworami głowy i szyi
• promocja szczepień ochronnych przeciw zakażeniu wirusem HPV, nie tylko wśród dziewcząt i kobiet, ale także wśród chłopców i mężczyzn.

 

Dane statystyczne występowania nowotworów głowy i szyi

Rak głowy i szyi jest piątym najczęściej występującym nowotworem złośliwym oraz ósmą najczęstszą przyczyną zgonów z powodu nowotworów złośliwych w Europie.

W Polsce nowotwory regionu głowy i szyi stanowią około 5% wszystkich zarejestrowanych nowotworów złośliwych – jest to ponad 7% zachorowań wśród mężczyzn i ponad 2% wśród kobiet; zachorowalność jest więc prawie 4-krotnie wyższa wśród mężczyzn niż u kobiet. Chociaż uważane są za chorobę, której można zapobiec, około 60% wszystkich nowotworów głowy i szyi jest diagnozowanych u chorych w późnym stadium zaawansowania klinicznego. W tej grupie, dwie trzecie chorych nie przeżywa 5 lat.

 

Reguła „1 przez 3”

Specjaliści stworzyli regułę „1 przez 3”, która w łatwy sposób umożliwia wczesne rozpoznanie nowotworów głowy i szyi. Polega ona na ty, że każdy, kto zauważy u siebie jeden lub więcej z wyselekcjonowanych objawów nowotworów głowy i szyi, trwających co najmniej 3 tygodnie, powinien niezwłocznie zgłosić się do lekarza.

 

Nowotwory okolic głowy i szyi – miejsca najczęstszego występowania

Nowotwory głowy i szyi rozwijają się w górnej części przewodu pokarmowego i oddechowego, w miejscach takich jak: wargi, jama ustna, gardło, krtań, jama nosowa, zatoki oboczne nosa, ucho, gruczoły ślinowe.

 

Objawy chorobowe – objawy alarmowe

Objawy, które powinny zwrócić naszą uwagę, to w szczególności:

- niegojące się owrzodzenie

- biały lub czerwony nalot w jamie ustnej

- ból gardła

- chrypka

- ból podczas połykania lub trudności z połykaniem

- guz na szyi

- jednostronna niedrożność nosa lub krwista wydzielinę z nosa.

 

Główne czynniki ryzyka

Aż 80% nowotworów wiąże się z zewnętrznymi czynnikami ryzyka, związanymi ze stylem życia, którymi są:

• palenie tytoniu oraz używanie innych wyrobów tytoniowych
• nadużywanie alkoholu
• zakażenie wirusem HPV (wirusem brodawczaka ludzkiego)
• nieprawidłowa higiena jamy ustnej

 

HPV i nowotwory okolic głowy i szyi

Pod pojęciem wirusa brodawczaka ludzkiego HPV mieści się grupa powszechnie spotykanych wirusów wnikających do skóry oraz błon śluzowych m.in. w okolicach jamy ustnej, gardła i narządów płciowych.

 

Występuje ponad 100 typów wirusa HPV. Dla większości osób infekcje są przemijające. U zakażonej osoby wirus niekiedy potrafi pozostać nieaktywny nawet przez miesiące. Niektóre jego typy (znane jako typy wysokiego ryzyka) predysponują do powstania niektórych nowotworów złośliwych, w tym nowotworów okolic głowy i szyi.

 

Infekcja wirusem HPV występuje powszechnie i jest łatwo przekazywana podczas stosunku seksualnego. Nawet w przypadku posiadania tylko jednego partnera, wciąż istnieje ryzyko zakażenia. Zakażenie może nie dawać żadnych objawów.

 

W niektórych rejonach świata ponad połowa nowotworów złośliwych okolic głowy i szyi ma związek z infekcją wirusem HPV. Chorzy z HPV-zależnym nowotworem głowy i szyi są zazwyczaj młodsi, w dobrym stanie ogólnym, niepalący i niepijący alkoholu.

 

Szczepienia ochronne przeciwko HPV ratują życie

W Polsce dostępne są dwa rodzaje szczepionek, które zapobiegają infekcji wirusem HPV.

Dzieci w wieku od 9 do 14 lat są objęte bezpłatnymi szczepieniami:

• Cervarix (2-walentna szczepionka) – chroni przed typami 16 i 18 wirusa HPV, 
• Gardasil 9 (9-walentna szczepionka) – zapewnia szerszą ochronę, obejmującą dodatkowo typy 6, 11, 31, 33, 45, 52 i 58 HPV.

Dla młodzieży w wieku powyżej 14. roku życia do ukończenia 18 lat:

• Cervarix – 100% refundacji, 
• Gardasil 9 w tej grupie wiekowej jest dostępna za pełną odpłatnością albo z częściową refundacją, w zależności od decyzji samorządów.

Dla osób po 18. roku życia:

• szczepionka Cervarix dostępna jest z 50% refundacją, 
• szczepionka Gardasil 9 jest dostępna z pełną odpłatnością.

 

Szczepionki przeciw zakażeniu wirusem HPV zapewniają skuteczną ochronę przeciwko niektórym typom wirusa HPV i są zalecane przede wszystkim przed rozpoczęciem współżycia seksualnego – wtedy ich skuteczność jest najwyższa.

 

Zachęcamy rodziców, którzy mają dzieci w wieku 9-18 lat do szczepień przeciwko zakażeniu wirusem HPV, które chronią przed rakiem szyjki macicy, sromu i pochwy u kobiet, rakiem prącia u mężczyzn, a także nowotworami odbytu oraz głowy i szyi u obojga płci.

 

Apelujemy, aby o nowotworach głowy i szyi mówić głośno i często. Wczesne ich rozpoznanie daje pacjentom realną szansę na skuteczne leczenie, dlatego tak ważna jest edukacja społeczeństwa oraz budowanie świadomości pierwszych objawów choroby.

 

Opracowanie: Oddział Promocji Zdrowia i Komunikacji Społecznej WSSE w Białymstoku.