Wojewódzka Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Białymstoku

Od 01.01.2017 roku Państwowa Inspekcja Sanitarna sprawuje nadzór nad rolniczym handlem detalicznym produktów pochodzenia roślinnego.

Od 01.01.2019 roku wprowadzono zmiany w ustawodawstwie w celu ułatwienia sprzedaży żywności przez rolników do sklepów i restauracji.

Rolniczy handel detaliczny produktów pochodzenia roślinnego – to handel polegający na produkcji żywności pochodzącej w całości lub części z własnej uprawy i zbywaniu tej żywności konsumentowi końcowemu lub do zakładów prowadzących handel detaliczny z przeznaczeniem dla konsumenta finalnego. Mogą to być produkty nieprzetworzone (np. ziemniaki, jabłka, truskawki, itp.) lub przetworzone (np. dżemy, soki, przetwory owocowo-warzywne, oleje, napoje bezalkoholowe, przyprawy, pieczywo, potrawy bez udziału produktów pochodzenia zwierzęcego (tj. mleko, jaja, twaróg – np. pierogi z owocami).

Rolnicy, którzy posiadają własne gospodarstwo. Podmiot musi posiadać zaświadczenie o wpisie do ewidencji gospodarstw rolnych.

Rodzaje i ilości zbywanej żywności w ramach rolniczego handlu detalicznego określone są w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16.12.2016 r. w sprawie maksymalnej ilości żywności zbywanej w ramach rolniczego handlu detalicznego oraz zakresu i sposobu jej dokumentowania (Dz.U. z 2016 r. poz. 2159).

Surowce pochodzenia roślinnego określone w załączniku nr 1 do w/w rozporządzenia muszą pochodzić wyłącznie z własnej uprawy (są to nieprzetworzone płody rolne tj. zboża, owoce, warzywa, ziarna, orzechy, zioła).

Natomiast do produkcji przetworów z owoców i warzyw, pieczywa, olejów, gotowych posiłków (żywności określonej w załączniku nr 2 do w/w rozporządzenia) – surowce nie muszą pochodzić wyłącznie z własnej uprawy. Rolnik, który posiada własne jabłka, do wytworzenia np. soku jabłkowo-aroniowego może dokupić aronię od innego, legalnie działającego producenta. Nawet niewielkie ilości produktów pochodzących z własnego gospodarstwa mogą być zawarte w produkcie końcowym np. dżem z aronii z domieszką jabłek (tylko jabłka mogą pochodzić z własnej uprawy i nie ma minimalnego poziomu ilości dodawanych jabłek do dżemu).

Należy jednak przy tym pamiętać, że chcąc korzystać ze zwolnień podatkowych, istnieje limit max. 50% zakupywanych surowców spoza gospodarstwa, nie licząc wody.

• nabywcy indywidualni – odbiorcą żywności wytworzonej przez rolnika w ramach RHD może być konsument końcowy;
• zakłady prowadzące handel detaliczny z przeznaczeniem dla konsumenta finalnego tj. sklepy, restauracje – zakłady te muszą być zlokalizowane na obszarze województwa, w którym ma miejsce prowadzenie produkcji tej żywności w ramach RHD, lub na obszarach powiatów lub miast stanowiących siedzibę wojewody lub sejmiku województwa, sąsiadujących z tym województwem.

Nie można zbywać żywności wyprodukowanej w ramach rolniczego handlu detalicznego z udziałem pośrednika np. hurtowni.

• na terenie gospodarstwa rolnego,
• w miejscach, w których produkty zostały wytworzone,
• w miejscach przeznaczonych do prowadzenia handlu tj. na targowiskach, jarmarkach, festynach,
• do zakładów prowadzących handel detaliczny z przeznaczeniem dla konsumenta finalnego.

W każdym miejscu zbywania żywności w ramach RHD umieszcza się w sposób czytelny i widoczny dla konsumenta:

• napis „rolniczy handel detaliczny”
• dane obejmujące imię i nazwisko albo nazwę i siedzibę podmiotu prowadzącego RHD
• adres miejsca prowadzenia produkcji tej żywności.

Sprzedaż nie może odbywać się z udziałem pośrednika, z wyjątkiem zbywania takiej żywności podczas wystaw, festynów, targów, kiermaszów, organizowanych w celu promocji żywności, jeżeli pośrednik zbywa konsumentom finalnym żywność:

• wyprodukowaną przez tego pośrednika w ramach RHD,
• wyprodukowaną przez inny podmiot prowadzący RHD na obszarze powiatu, w którym pośrednik ten prowadzi produkcję żywności w ramach RHD, lub na obszarze powiatu sąsiadującego z tym powiatem.

Znakowanie opakowanej żywności musi być zgodne z wymaganiami:

• rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 z dnia 25.10.2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności (…) (Dz.Urz. UE L 304 z późn. zm.)
• rozporządzenia MRiRW z dnia 23.12.2014 r. w sprawie znakowania poszczególnych rodzajów środków spożywczych (Dz.U. z 2015 r., poz. 29 z późn. zm.).

Do podstawowych informacji należy:

• nazwa produktu,
• wykaz składników, ze wskazaniem składników alergennych,
• data przydatności do spożycia lub minimalnej trwałości,
• dane i adres producenta żywności,
• specjalne warunki przechowywania,
• instrukcję użycia, w przypadku gdy w razie braku takiej informacji, użycie danego środka spożywczego byłoby utrudnione,
• numer partii produkcyjnej,
• ilość netto żywności.

Podmiot prowadzący rolniczy handel detaliczny żywnością pochodzenia roślinnego powinien jedynie zarejestrować się we właściwym organie Państwowej Inspekcji Sanitarnej (np. tam gdzie produkowany jest sok z własnych owoców).

Wzór wniosku o rejestrację RHD dla produktów pochodzenia niezwierzęcego, który należy złożyć do terenowo właściwej powiatowej lub granicznej stacji sanitarno-epidemiologicznej, określa załącznik nr 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 29.05.2007 r. w sprawie wzorów dokumentów dotyczących rejestracji i zatwierdzania zakładów produkujących lub wprowadzających do obrotu żywność podlegających urzędowej kontroli Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. Nr 106, poz. 730 z późn. zm.).

Poprzez rejestrację rolniczego handlu detalicznego rozumie się automatycznie rejestrację produkcji pierwotnej dokonywanej przez rolników. W przypadku prowadzenia produkcji pierwotnej spełnione muszą być również wymagania higieniczne dla tego typu działalności określone w załączniku I do rozporządzenia (WE) nr 852/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29.04.2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych (Dz.Urz. UE L 139 z późn. zm.).

W przypadku żywności pochodzenia zwierzęcego (tj. mleko, mięso, sery, miód, jaja, wyroby wędliniarskie) lub żywności zawierającej jednocześnie w swoim składzie składniki pochodzenia zwierzęcego i roślinnego (tj. pierogi z mięsem, kartacze, ciasta, sękacze) – rolnik powinien zarejestrować się we właściwym terenowo organie Inspekcji Weterynaryjnej.

Natomiast, gdy rolnik w swoim gospodarstwie produkuje różny asortyment żywności (pochodzenia roślinnego i zwierzęcego, wówczas ma obowiązek zgłoszenia oraz zarejestrowania swojej działalności we właściwym organie zarówno Państwowej Inspekcji Sanitarnej, jak i Inspekcji Weterynaryjnej.

Obowiązują przepisy rozporządzenia (WE) nr 852/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych – załącznik II.

Produkcja żywności w ramach rolniczego handlu detalicznego może być prowadzona m.in. w kuchniach i pomieszczeniach przydomowych (pomieszczeniach używanych jako prywatne domy mieszkalne). Działalność ta może być też prowadzona w małym przydomowym zakładzie. Możliwe jest też wykorzystywanie do wytworzenia takiej żywności tzw. „inkubatorów przetwórstwa lokalnego”.

Inkubator przetwórstwa lokalnego to zakład przetwórczy udostępniany lokalnym rolnikom w celu przetwarzania produktów pierwotnych pochodzących z ich gospodarstw. Rolnik korzysta z usługi udostępniania pomieszczeń oraz urządzeń i sprzętu kuchennego inkubatora.

Dla rolniczego handlu detalicznego, który będzie dotyczył produkcji żywności w warunkach domowych, zastosowanie ma rozdział III załącznika II w/w rozporządzenia, który dotyczy pomieszczeń używanych głównie jako prywatne domy mieszkalne, ale gdzie regularnie przygotowuje się żywność w celu wprowadzania do obrotu. Są to wymagania podstawowe – główne kryteria, które muszą być spełnione, aby został osiągnięty cel jakim jest bezpieczeństwo żywności.

Przy wdrażaniu wymagań higieniczno-sanitarnych, pomocne mogą być „Wytyczne Dobrej Praktyki Higienicznej i Produkcyjnej przy produkcji żywności niezwierzęcego pochodzenia w warunkach domowych z wykorzystaniem surowców roślinnych z własnych upraw oraz w ramach rolniczego handlu detalicznego” - wytyczne te są obecnie aktualizowane.

Wytyczne obejmują produkcję żywności z wykorzystaniem surowców roślinnych pochodzących z własnych upraw. Dotyczą one procesu produkcji/przetwarzania żywności, który odbywa się przy wykorzystaniu sprzętu i urządzeń gospodarstwa domowego w kuchni domowej z przeznaczeniem do wprowadzenia do obrotu.