Wojewódzka Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Szczecinie

 

Za chorobę zawodową, zgodnie z art. 235¹ Kodeksu pracy, uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych „narażeniem zawodowym”.

 

W celu rozpoznania choroby zawodowej konieczne jest spełnienie obydwu nw. warunków. Za chorobę zawodową można uznać tylko wybrane schorzenia spełniające określone kryteria formalne i medyczne.

• Warunek 1: wymieniona została w wykazie chorób zawodowych – który stanowi załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.
• Warunek 2: w wyniku oceny warunków pracy stwierdzono bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy.

 

Aktualny wykaz chorób zawodowych znajduje się w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych oraz rozporządzeniu z dnia 12 listopada 2025 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych.

 

Sposób dokumentowania chorób zawodowych określa:

• rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 01 sierpnia 2002 r. w sprawie sposobu dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób.

 

Postępowanie w przypadku podejrzenia choroby zawodowej

 

Podejrzenie choroby zawodowej może zgłosić:

1. Pracodawca;
2. Każdy lekarz (lekarz sprawujący opiekę profilaktyczną nad zakładem pracy, lekarz każdej specjalności leczący pacjenta, lekarz stomatolog);
3. Pracownik aktualnie zatrudniony* lub były pracownik** (bezrobotny, rencista, emeryt).

Zgłoszenia należy dokonać pisemnie na odpowiednim formularzu stanowiącym załącznik do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 01 sierpnia 2002 r. w sprawie sposobu dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób.

 

Pracodawca dokonując zgłoszenia na druku: zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, oryginał wypełnionego druku przesyła do właściwego:

1. państwowego inspektora sanitarnego,
2. okręgowego inspektora pracy

- których właściwość ustala się według miejsca, w którym praca jest lub była wykonywana przez pracownika, lub według krajowej siedziby pracodawcy, w przypadku, gdy dokumentacja dotycząca narażenia zawodowego jest gromadzona w tej siedzibie.

 

*Pracownik aktualnie zatrudniony dokonuje zgłoszenia przez lekarza sprawującego opiekę profilaktyczną nad zakładem pracy. Schemat postępowania jak wyżej.

 

**Pracownik aktualnie niezatrudniony dokonuje zgłoszenia na druku: zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej. Wypełniony druk przesyła właściwemu państwowemu inspektorowi sanitarnemu ze względu na siedzibę byłego zakładu pracy. Schemat postępowania jak wyżej.

Lekarz kieruje pacjenta na druku skierowanie na badanie w celu rozpoznania choroby zawodowej. Wypełniony druk wraz z dokumentacją medyczną przesyła do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy.

 

Ocena narażenia zawodowego

 

Ocenę narażenia zawodowego dokonuje właściwy państwowy inspektor sanitarny oraz sporządza on kartę oceny narażenia zawodowego, którą wraz ze skierowaniem na badania przekazuje do jednostki orzeczniczej I stopnia.

Jeżeli lekarz orzecznik stwierdzi, że jego dokumentacja jest niewystarczająca do wydania orzeczenia lekarskiego, może zwrócić się o jej uzupełnienie do:

• pracodawcy – w zakresie obejmującym przebieg i organizację pracy zawodowej, pracę w godzinach nadliczbowych, dane o narażeniu zawodowym, stosowanych środków ochronnych, przekazania próbek substancji (w celach diagnostycznych) w przypadku narażenia pracownika na czynniki o działaniu uczulającym (alergenów),
• lekarza profilaktyka - o uzupełnienie oceny narażenia zawodowego lub udostępnienie dokumentacji lekarskiej z badań profilaktycznych,
• lekarza prowadzącego leczenie – o udostępnienie dokumentacji medycznej w zakresie niezbędnym do rozpoznania choroby zawodowej,
• właściwego Państwowego Inspektora Sanitarnego – w zakresie oceny narażenia zawodowego, dokumentacji archiwalnej,
• pracownika lub byłego pracownika – o uzupełnienie wywiadu zawodowego.

 

Jednostki I stopnia wydające orzeczenie:

• poradnie i oddziały chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy,
• kliniki i poradnie chorób zawodowych uniwersytetów medycznych (akademii medycznych),
• poradnie chorób zakaźnych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy albo przychodnie i oddziały chorób zakaźnych poziomu wojewódzkiego – w zakresie chorób zawodowych zakaźnych
  i pasożytniczych,
• podmioty lecznicze, w których nastąpiła hospitalizacja – w zakresie rozpoznawania chorób zawodowych (ostre objawy choroby).

Właściwość jednostki orzeczniczej I stopnia ustala się według miejsca, w którym praca jest lub była wykonywana przez pracownika, a w przypadku, gdy pracownik zamieszkuje w innym województwie niż była wykonywana praca w narażeniu zawodowym, ustala się według aktualnego miejsca zamieszkania pracownika.

Lekarz orzecznik na podstawie dokumentacji medycznej oraz oceny narażenia zawodowego wydaje orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej.

 

Odwołanie od treści orzeczenia jednostki orzeczniczej I stopnia

Pracownik, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego I stopnia o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia w terminie 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia lekarskiego za pośrednictwem jednostki orzeczniczej I stopnia.

 

Jednostki orzeczenie II stopnia wydające

Jednostkami orzeczniczymi II stopnia od orzeczeń wydanych przez lekarzy zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych I stopnia są instytuty badawcze w dziedzinie medycyny pracy. Obecnie tylko jedna jednostka spełnia powyższe wymagania i jest to Instytut Medycyny Pracy im. prof. Jerzego Nofera
w Łodzi.

 

Stwierdzenie choroby zawodowej lub brak podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej

Właściwy państwowy inspektor sanitarny wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub
o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej na podstawie materiału dowodowego,
a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.

 

Tryb odwoławczy

Od decyzji właściwego państwowego inspektora sanitarnego wydanej w I instancji odwołać się może zarówno pracownik albo osoba uprawniona jak i pracodawca w terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji – do właściwego państwowego inspektora sanitarnego II instancji za pośrednictwem organu, który wydał decyzję.

Decyzja wydana przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego w II instancji jest ostateczna
i przysługuje na nią skarga do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji stronie.

 

Od wyroku właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie w terminie 30 dni.

 

W przypadku stwierdzenia choroby zawodowej po zakończeniu postępowania mającego na celu ustalenie uszczerbku na zdrowiu lub niezdolności do pracy w związku ze stwierdzoną chorobą zawodową pracownika lub byłego pracownika pracodawca przesyła zawiadomienie o skutkach choroby zawodowej do Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi oraz do właściwego państwowego inspektora sanitarnego.

 

Choroby zawodowe w Polsce

 

Szczegółowe dane dotyczące stwierdzonych chorób zawodowych opracowywane są przez Instytut Medycyny Pracy w Łodzi w ramach Centralnego Rejestru Chorób Zawodowych. Celem Rejestru jest zbieranie i przetwarzanie danych dotyczących stwierdzonych chorób zawodowych i opracowywanie analiz kształtowania się zapadalności na te choroby. Rejestr jest tworzony na podstawie kart stwierdzenia chorób zawodowych przesyłanych przez państwowych inspektorów sanitarnych, po uprawomocnieniu się decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej.

 

Proszę o przekierowanie na nw. strony:

 

• Publikacja Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi: Choroby zawodowe w Polsce w 2023 roku.

https://www.imp.lodz.pl/pliki/5d06882b1dba08b0c19789c23f5a6d9656357/chorobyzawodowe20232.pdf

• Publikacja Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi: Choroby zawodowe w Polsce w 2024 roku.

https://www.imp.lodz.pl/choroby-zawodowe-w-polsce-w-2024

 

Materiały do pobrania:

• Zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej;
• Skierowanie na badania w związku z podejrzeniem choroby zawodowej;
• Zawiadomienie o skutkach choroby zawodowej;
• Ulotka informacyjna;

 

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy;
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych; 
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 listopada 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych;
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 01 sierpnia 2002 r. w sprawie sposobu dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób.