Dolnośląski Urząd Wojewódzki

Wojewoda, w świetle art. 86 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym oraz art. 78 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa, jest organem nadzoru nad działalnością odpowiednio gminy, powiatu i województwa. Z zakresu nadzoru Wojewody wyłączone są sprawy finansowe (np. uchwalenie budżetu, podatków lokalnych). Organem nadzoru w zakresie spraw finansowych, zgodnie z powyższymi przepisami, jest regionalna izba obrachunkowa, tu: Regionalna Izba Obrachunkowa we Wrocławiu.

Organ nadzoru może wkraczać w działalność jednostek samorządu terytorialnego tylko w przypadkach określonych ustawami. Działalność nadzorcza przejawia się w badaniu z urzędu legalności, tj. zgodności z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, stanowionych uchwał przez radę gminy, radę powiatu, sejmik województwa, a także zgromadzenie związku gmin, powiatów.

Jedynym kryterium pełnionego nadzoru jest zgodność z przepisami prawa. Organ nadzoru nie ma podstaw prawnych do stosowania i oceny działalności jednostek samorządu terytorialnego i ich związków według innych kryteriów (np. celowości, rzetelności, gospodarności, słuszności).

Postępowanie nadzorcze prowadzone jest z urzędu. Wnioski czy też skargi osób trzecich mają jedynie charakter pomocniczy i nie stanowią, co do zasady, podstawy wszczęcia postępowania nadzorczego. Ewentualne interwencje osób trzecich mogą być przez organ nadzoru traktowane co najwyżej jako „sygnał w sprawie”. Ocena, czy doręczona uchwała wymaga wzruszenia, jest jednak wyłączną domeną organu nadzoru, postępowanie zaś w tego rodzaju sprawach może być prowadzone tylko z urzędu, a złożenie w tej materii wniosku przez jakikolwiek podmiot nie skutkuje wszczęciem postępowania.

Postępowanie nadzorcze nie jest postępowaniem administracyjnym regulowanym przepisami ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Tym samym osoba trzecia kierująca do Wojewody pismo (wniosek, skarga itp.) o podjęcie działań nadzorczych wobec uchwały rady gminy, rady powiatu, sejmiku województwa, nie ma przymiotu strony postępowania administracyjnego, a tym samym brak jest podstaw do żądania informowania
o toku prowadzonego postępowania nadzorczego. Stronami postępowania nadzorczego są właściwy organ nadzoru, tu: Wojewoda oraz konkretna gmina, powiat czy też województwo, w tym w szczególności organy danej jednostki samorządu terytorialnego. Nie są natomiast takimi stronami osoby trzecie, które podejmują różnego rodzaju interwencje
w tych sprawach w postaci wniosków i skarg na akty prawne organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków.

Przepisy prawa nie określają trybu, sposobu czy terminów rozpatrywania tej kategorii pism; w szczególności nie mają zastosowania przepisy dotyczące terminów załatwiania spraw określone w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.

Wojewoda w ramach swoich kompetencji nadzorczych działa w interesie publicznym stojąc na straży porządku prawnego, a tym samym w żadnym wypadku nie może działać
w interesie podmiotów indywidualnych. Przedmiotem badania organu nadzoru są zatem akty o charakterze administracyjnopublicznym, bądź akty wywołujące bezpośrednie skutki
w sferze publicznej i stanowiące wyraz realizacji kompetencji administracyjnopublicznych jednostki samorządu terytorialnego, a nie interesu indywidualnego osoby trzeciej. Wojewoda nie jest upoważniony do badania zgodności z prawem uchwał przez pryzmat naruszenia interesu prawnego osoby trzeciej.

W szczególności wskazuje się, że organ nadzoru wobec uchwał w sprawie:

• uchwalenia planu ogólnego,
• planu zagospodarowania przestrzennego gminy/województwa,
• studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego,
• zintegrowanego planu inwestycyjnego,
• w sprawie uchwalenia miejscowego planu rewitalizacji lub jego zmiany,
• w sprawie uchwalenia gminnego programu rewitalizacji,
• w sprawie ustalenia lokalizacji inwestycji mieszkaniowej,
• oraz uchwał inicjujących podjęcie ww. uchwał

nie jest upoważniony do badania legalności uchwały przez pryzmat prawa własności nieruchomości osoby trzeciej. Naruszenie interesu prawnego związanego z przekroczeniem granic władztwa planistycznego i zasady proporcjonalności nie mogą stanowić podstaw do ingerencji organu administracji publicznej.

Dochodzenie naruszonego interesu prawnego przez uchwałę lub zarządzenie musi odbywać się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu, zgodnie z poniższymi przepisami ustawy o samorządzie gminnymi, samorządzie powiatowym i samorządzie województwa.

Pouczenia:

Zgodnie z art. 101 ust. 1, ust. 2 i ust. 2a ustawy o samorządzie gminnym: „1. Każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego. 2. Przepisu ust. 1 nie stosuje się, jeżeli w sprawie orzekał już sąd administracyjny i skargę oddalił. 2a. Skargę na uchwałę lub zarządzenie o których mowa w ust. 1, można wnieść do sądu administracyjnego w imieniu własnym lub reprezentując grupę mieszkańców gminy, którzy na to wyrażą pisemną zgodę.”.

Zgodnie z art. 87 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 ustawy o samorządzie powiatowym: „1. Każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą podjętą przez organ powiatu w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę do sądu administracyjnego. 2. Przepisu ust. 1 nie stosuje się, jeżeli w sprawie orzekał już sąd administracyjny i skargę oddalił. 3. Skargę na uchwałę, o której mowa w ust. 1, można wnieść do sądu administracyjnego w imieniu własnym lub reprezentując grupę mieszkańców powiatu, którzy na to wyrażą pisemną zgodę.”.

Zgodnie z art. 90 ust. 1 i ust. 3 ustawy o samorządzie województwa: „1. Każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone przepisem aktu prawa miejscowego, wydanym w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć przepis do sądu administracyjnego. 3. Przepisu ust. 1 nie stosuje się, jeżeli w sprawie orzekał już sąd administracyjny i skargę oddalił.”.