Główny Urząd Nadzoru Budowlanego

Pytanie

Czy producent balustrad stalowych, który uzyskał certyfikat zgodności zakładowej kontroli produkcji wydany przez notyfikowaną jednostkę certyfikującą, może wprowadzić balustrady do obrotu na podstawie normy PN-EN 1090?

Odpowiedź

Balustrady stalowe chroniące przed upadkiem, co do zasady nie są elementami konstrukcyjnymi obiektu, dlatego nie mieszczą się w zakresie normy PN-EN 1090. W związku z tym nie mogą być wprowadzane do obrotu z oznakowaniem CE na podstawie tej normy.

W takim przypadku należy stosować krajowe przepisy dotyczące wyrobów budowlanych – krajowa deklaracja właściwości użytkowych i znak budowlany.

Wyjaśnienie

Certyfikat zakładowej kontroli produkcji a norma EN 1090

Uzyskanie certyfikatu zgodności zakładowej kontroli produkcji, o którym mowa w rozporządzeniu Komisji (UE) Nr 568/2014, jest aktualnie wymagane m.in. w przypadku wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych objętych normą europejską EN 1090-1:2009+A1:2011 (w Polsce PN-EN 1090-1+A1:2012). Norma ta jest nieuchyloną normą zharmonizowaną w rozumieniu rozporządzenia (UE) nr 305/2011.

W przypadku wyrobów budowlanych, które są w pełni objęte niewycofanymi normami zharmonizowanymi, nadal stosuje się wymagania określone przez rozporządzenie (UE) nr 305/2011. Wynika to z przepisów rozporządzenia (UE) 2024/3110.

Zakres stosowania normy EN 1090-1

Norma EN 1090-1:2009+A1:2011 określa wymagania, które dotyczą oceny właściwości elementów i zestawów elementów konstrukcyjnych z aluminium lub stali, wprowadzanych na rynek wyrobów budowlanych. Ocena ta obejmuje wytwarzanie, a tam, gdzie jest to wskazane, również projektowanie konstrukcji. Normę stosuje się zarówno do elementów i ich zestawów wytwarzanych seryjnie, jak i nieseryjnie, przy czym:

• „elementy konstrukcyjne” oznaczają elementy stosowane jako części nośne obiektu, zaprojektowane z uwagi na wymaganą wytrzymałość mechaniczną, stateczność i/lub odporność ogniową, a także użytkowalność i trwałość, które można stosować bezpośrednio w stanie dostawy lub jako elementy wbudowane w konstrukcję obiektu,
• „zestaw konstrukcyjny” to zestaw elementów konstrukcyjnych do scalenia i montażu na budowie. Charakterystykę konstrukcyjną (projekt konstrukcji i charakterystyka wytwarzania), w tym np. nośność elementu, można obliczyć, o ile są spełnione wymagania podane w założeniach projektowych. Obliczenia konstrukcji wykonuje się zgodnie z odpowiednimi, wskazanymi Eurokodami (np. EN 1993 Eurokod 3: Projektowanie konstrukcji stalowych).

Czy balustrady są elementami konstrukcyjnymi

Komisja Europejska zamieściła na swojej stronie internetowej odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania, które dotyczą stosowania rozporządzenia Nr 305/2011. Odpowiedź na pytanie 31 wyjaśnia, że oznakowanie CE w oparciu o normę EN 1090-1:2009+A1:2011 dotyczy tylko tych wyrobów budowlanych, które spełniają wszystkie, wymienione w odpowiedzi warunki m.in. że pełnią one funkcję konstrukcyjną w obiekcie budowlanym (czyli takich, których zniszczenie lub uszkodzenie wpłynie na spełnienie wymagania podstawowego nośności i stateczności obiektu).

Natomiast balustrady, poręcze i ich elementy montowane są na schodach, balkonach czy przy ścianach  – co do zasady – w celu zapewnienia bezpieczeństwa użytkowania obiektów budowlanych, to jest w celu ochrony osób przed upadkiem. Według GUNB, takie balustrady nie stanowią części nośnej obiektu budowlanego ponieważ ich uszkodzenie nie wpływa na nośność i stateczność obiektu. Nie odpowiadają wówczas definicji „elementu konstrukcyjnego” ani nie stanowią konstrukcyjnych wyrób budowlanych, o których mowa w ww. odpowiedzi Komisji Europejskiej na pytanie nr 31.

Dlaczego balustrady nie podlegają oznakowaniu CE na podstawie EN 1090

Zatem balustrady stalowe, które chronią przed upadkiem (jeżeli nie mają jednocześnie pełnić funkcji konstrukcyjnej w obiekcie) nie są objęte normą zharmonizowaną EN 1090-1+A1:2012. Tym samym nie mogą być wprowadzane do obrotu jako wyroby budowlane oznakowane CE na podstawie deklaracji właściwości użytkowych sporządzonej z zastosowaniem normy EN 1090-1+A1:2012.

Balustrady i poręcze, które chronią przed upadkiem, nie są również objęte żadną inną normą zharmonizowaną w rozumieniu rozporządzenia (UE) nr 305/2011.

Krajowe zasady wprowadzania balustrad do obrotu

Należy zatem zwrócić uwagę na wymagania krajowe, które dotyczą wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych z obowiązkiem m.in. sporządzenia krajowej deklaracji właściwości użytkowych i umieszczenia znaku budowlanego zgodnie z:

• ustawą o wyrobach budowlanych
• i rozporządzeniem w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym.

Wymagania te stosuje się wyłącznie do wyrobów budowlanych, które nie podlegają wymaganiom europejskim i które zostały uwzględnione w załączniku nr 1 do ww. rozporządzenia. Załącznik ten określa grupy wyrobów budowlanych objętych obowiązkiem sporządzenia krajowej deklaracji właściwości użytkowych i wymagane dla tych grup krajowe systemy oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych.

W załączniku tym w grupie wyrobów budowlanych lp. 33 Zestawy budowlane, komponenty budowlane, prefabrykaty zostały wymienione m.in. Zestawy do wykonywania balustrad i poręczy chroniących przed upadkiem.

Dla tych wyrobów wskazano krajowy system oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych „4”, a w odniesieniu do zastosowań tych zestawów objętych wymaganiami w zakresie reakcji na ogień – systemy „1”, „3” i „4” w zależności od deklarowanej klasy reakcji na ogień.

Znak budowlany umieszcza się na wyrobie budowlanym, dla którego producent sporządził, na swoją wyłączną odpowiedzialność, krajową deklarację właściwości użytkowych wyrobu budowlanego. Zadeklarowane właściwości użytkowe zgodnie z właściwą Polską Normą wyrobu lub krajową oceną techniczną, należy odnieść do tych zasadniczych charakterystyk, które mają wpływ na spełnienie wymagań podstawowych przez obiekty budowlane, zgodnie z zamierzonym zastosowaniem tego wyrobu.

Krajowa ocena techniczna jest wymagana w przypadku wyrobu budowlanego nieobjętego lub nie w pełni objętego Polską Normą wyrobu.

Podstawa prawna

1. Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) Nr 568/2014 z dnia 18 lutego 2014 r. zmieniające załącznik V do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011 dotyczącego oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych wyrobów budowlanych (Dz. Urz. UE L 157 z 27.05.2014, str. 76): załącznik V
2. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 305/2011 z dnia 9 marca 2011 r. ustanawiające zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylające dyrektywę Rady 89/106/EWG (Dz. Urz. UE L 88 z 04.04.2011, str. 5, z późn. zm.).: załącznik I – wymagania podstawowe dla obiektów budowlanych (1. Nośność i stateczność, 4. Bezpieczeństwo użytkowania i dostępność obiektów).
3. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/3110 z dnia 27 listopada 2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych zasad wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylenia rozporządzenia (UE) nr 305/2011 (Dz. Urz. UE L z 18.12.2024): art. 94 i art. 95 ust. 3
4. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1213): art. 5 ust. 2, art. 8 ust. 1, art. 9 ust. 1
5. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 r. w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz. U. z 2023 r. poz. 873):  § 7 ust. 1
6. Norma europejska EN 1090-1:2009+A1:2011 Wykonanie konstrukcji stalowych i aluminiowych – Część 1: Zasady oceny zgodności elementów konstrukcyjnych (wprowadzona do zbioru Polskich Norm wprowadzona normą PN-EN 1090-1+A1:2012): podrozdziały 3.1.9 i 3.1.10

O cyklu

W cyklu edukacyjnym: Ciekawe interpretacje GUNB wyjaśniamy wybrane przepisy prawa, które mogą budzić wątpliwości lub rozbieżne interpretacje. Znajdują się tu interpretacje przepisów ustawy – Prawo budowlane i ustawy o wyrobach budowlanych, jak również wyroki sądów, orzeczenia, odpowiedzi na pytania, wyjaśnienia.

Więcej interpretacji znajdziesz tu: Ciekawe interpretacje GUNB

Zapraszamy także do śledzenia nas na LinkedIn: profil GUNB