Najważniejsze informacje

• W lutym 2025 r. systemy elektroenergetyczne Litwy, Łotwy i Estonii odłączyły się od systemu rosyjskiego i zostały zsynchronizowane z systemem Europy kontynentalnej.
• Synchronizacja nie odbyłaby się bez wsparcia Komisji Europejskiej oraz zaangażowania finansowego, politycznego i technicznego Polski.
• Pod koniec stycznia 2026 r. Komisja Europejska ogłosiła, że 113 mln euro w ramach instrumentu „Łącząc Europę” zostanie przeznaczonych na zwiększenie odporności i ochronę krytycznej infrastruktury energetycznej umożliwiającej synchroniczną pracę systemów państw bałtyckich i Europy kontynentalnej.
• Po raz pierwszy w ramach instrumentu „Łącząc Europę” sfinansowane zostaną projekty związane z zapewnieniem odporności i ochrony krytycznej infrastruktury energetycznej, zwiększając zdolność systemu energetycznego UE do reagowania na nowe zagrożenia.

Podpisane podczas polskiej prezydencji Memorandum zakłada wspólne działania na rzecz ochrony infrastruktury energetycznej Morza Bałtyckiego. Dziś do tego politycznego porozumienia Komisja Europejska dokłada znaczące środki, które podniosą bezpieczeństwo energetyczne w naszym regionie. Jestem przekonana, że te potrzebne inwestycje są w interesie całej Europy

– mówi ministra klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska.

Podczas polskiej prezydencji z sukcesem zakończono synchronizację krajów bałtyckich z siecią kontynentalną. To historyczny krok uniezależniania się Estonii, Litwy, Łotwy i całej Unii Europejskiej od Rosji. Na czas polskiej prezydencji przypadł finał tego procesu. W wydarzeniu zorganizowanym z okazji synchronizacji 9 lutego 2025 r. w Wilnie wzięła udział ministra Paulina Hennig-Kloska.

16 czerwca 2025 r. ministra Hennig-Kloska wraz ze swoimi bałtyckimi odpowiednikami podpisała Memorandum w sprawie ochrony infrastruktury energetycznej Morza Bałtyckiego. Jego celem jest wzmocnienie współpracy poprzez wspólne działania zapobiegawcze, wykrywanie zagrożeń, reagowanie na incydenty, odstraszanie potencjalnych przeciwników.

Dodatkowo operatorzy systemów przesyłowych zawarli porozumienie techniczne o współpracy, a rządy państw regionu zaktualizowały Memorandum BEMIP (Baltic Energy Market Interconnection Plan), potwierdzając wolę kontynuowania integracji i inwestycji w infrastrukturę krytyczną.

Wzmocnienie współpracy umożliwia też kolejne inwestycje. Wśród 14 transgranicznych projektów dotyczących infrastruktury energetycznej z instrumentu „Łącząc Europę” 113 mln euro z ogólnej puli około 650 mln euro trafi na zwiększenie odporności i ochronę krytycznej infrastruktury energetycznej przed zagrożeniami fizycznymi, cybernetycznymi i innymi zagrożeniami w Polsce, Estonii, na Łotwie i Litwie w ramach synchronizacji bałtyckiej. Po raz pierwszy w ramach instrumentu „Łącząc Europę” finansowane są projekty dotyczące odporności i ochrony krytycznej infrastruktury energetycznej, zwiększając zdolność systemu energetycznego UE do reagowania na nowe zagrożenia.

Formalne przyjęcie decyzji o przyznaniu finansowania nastąpi w najbliższych tygodniach. Następnie Europejska Agencja Wykonawcza ds. Klimatu, Infrastruktury i Środowiska (CINEA) przygotuje umowy z beneficjentami. Kolejne zaproszenie do składania wniosków dotyczących infrastruktury energetycznej w ramach instrumentu „Łącząc Europę” zaplanowano na drugi kwartał 2026 r.

Projekty wybrane do dofinansowania uzyskały status projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania (PCI) i projektów będących przedmiotem wzajemnego zainteresowania (PMI) w 2024 r. w ramach polityki transeuropejskich sieci energetycznych (TEN-E). Projekty będące przedmiotem wspólnego zainteresowania mają na celu uzupełnienie unijnego rynku energii i przyczynienie się do osiągnięcia celów neutralności klimatycznej, zapewniając wszystkim Europejczykom dostęp do przystępnej cenowo, niezawodnej i odnawialnej energii. PMI obejmują infrastrukturę transgraniczną między UE a państwami trzecimi, przyczyniając się do realizacji celów UE w zakresie energii i klimatu.