Niedźwiedzie coraz częściej pojawiają się na terenach zamieszkałych przez ludzi, a to zagrożenie zarówno dla nich, jak i dla nas. Dlatego rusza projekt wart 16 milionów złotych na terenie Podkarpacia i Małopolski. Jego głównym celem jest ograniczenie konfliktów między ludźmi a niedźwiedziami.

W ramach projektu będą zabezpieczane śmietniki, prowadzone działania edukacyjne, monitoring i szybkie interwencje specjalistów a wszystko po to, by niedźwiedzie pozostały samodzielne w naturze, a ludzie bezpieczni.

Więcej szczegółów o projekcie w pozostałej części materiału.

Kto z nas w dzieciństwie nie bawił się w zabawę „Stary niedźwiedź mocno śpi”? Ale czy ta zabawa ma w sobie choć ziarnko prawdy?
Otóż tak – większość niedźwiedzi w Polsce rzeczywiście zapada w sen zimowy. Jest jednak pewne „ale”.

Łagodne zimy oraz łatwa dostępność pokarmu sprawiają, że niektóre osobniki pozostają aktywne również zimą i wędrują po lasach. Niedźwiedzie zapadają w sen dopiero wtedy, gdy drastycznie spada temperatura i znikają łatwo dostępne źródła pożywienia. W Bieszczadach i Tatrach regularnie odnotowuje się tropy niedźwiedzi, które zamiast spać zimą, żerują.

W takich warunkach głodne niedźwiedzie znacznie częściej zbliżają się do ludzi. Zjawisko to nasila się szczególnie:

• na przedwiośniu (marzec–kwiecień),
• jesienią (wrzesień–listopad).

Niedźwiedzie są zwierzętami, które chętnie wybierają „łatwe kalorie”. Zapach odpadków (kompostu, resztek jedzenia czy zawartości śmietników) jest dla nich bardzo atrakcyjny i łatwy do zlokalizowania. Zwierzęta zbliżają się do ludzkich osiedli zwłaszcza wtedy, gdy mają ograniczony dostęp do naturalnego pożywienia lub gdy nauczą się, że w pobliżu ludzi jedzenie jest łatwo dostępne i wysokoenergetyczne.

Z czasem niedźwiedzie żerujące na odpadkach tracą naturalny strach przed człowiekiem (tzw. habituacja), przez co stają się coraz bardziej niebezpieczne. Niestety, takie osobniki często muszą być odławiane lub uśmiercane, ponieważ stanowią realne zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego.

Aby temu zapobiec, powstał projekt
„Ochrona niedźwiedzia brunatnego poprzez minimalizowanie sytuacji konfliktowych z jego udziałem na terenie województwa podkarpackiego i małopolskiego”, realizowany w ramach Programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko.

W ramach projektu zakłada się 4 kluczowe działania, które mają unormować sytuację na styku ludzi i niedźwiedzi. Poniżej wykaz działań:

 1. Prewencja – poprzez poprawę bazy żerowej w naturalnych siedliskach niedźwiedzi (nasadzenia, grodzenie i pielęgnacja sadów) oraz działania mające na celu zmniejszenie dostępności resztek żywności pozostawianych przez ludzi poprzez zakup kontenerów niedźwiedzioopornych, które zostaną przekazane lokalnym gminom w formie wsparcia infrastrukturalnego, mającego na celu lepsze zabezpieczenie odpadów.

2. Edukacja – działania skierowana do mieszkańców i turystów, realizowana m.in. poprzez montaż tablic informacyjnych w terenie oraz organizację spotkań edukacyjnych. Celem działań jest podniesienie świadomości społecznej, zmniejszenie ryzyka konfliktów człowiek–niedźwiedź oraz edukacja w zakresie właściwego postępowania na terenach występowania dużych drapieżników, w tym ograniczenia dostępności resztek żywności pozostawianych przez ludzi. Działania obejmą także wymianę doświadczeń między gminami, wsparcie samorządów w gospodarowaniu odpadami (ze szczególnym uwzględnieniem zabezpieczenia pojemników).

3. Zarządzanie adaptacyjne konfliktem – stworzenie platformy koordynującej działania różnych podmiotów oraz wymianę informacji i dobrych praktyk.

4. Reagowanie interwencyjne – działania obejmą powołanie i funkcjonowanie specjalistycznej grupy interwencyjnej. Działanie grupy zaplanowane są do końca 2029 r. Ich zadaniem będzie szybkie reagowanie w sytuacjach konfliktowych, monitorowanie osobników, płoszenie, odłów, sedację (czyli farmakologiczne uspokojenie zwierzęcia ) w celu oznakowania i pobrania prób oraz ewentualne przemieszczenie zwierząt. Nie przewiduje się stosowania metod letalnych(czyli uśmiercania osobników). Osobniki problemowe będą monitorowane i w razie konieczności płoszone.
 

• Lepsza ochrona niedźwiedzi - niedźwiedzie nie muszą być zabijane ani usuwane. Są chronione w humanitarny sposób.
• Niedźwiedzie żyją naturalnie - nie będą przyzwyczajać się do jedzenia ze śmietników i nie zatracą strachu przed ludźmi.
• Zdrowsze środowisko naturalne - lepsza baza pokarmowa w lasach zmniejsza presję na tereny zamieszkałe przez ludzi.
• Mniej konfliktów człowieka z przyrodą - ludzie i dzikie zwierzęta mogą bezpieczniej współistnieć na tym samym obszarze.
• Ograniczenie szkód w mieniu oraz zmniejszenie kosztów odszkodowań wypłacanych przez Skarb Państwa.

Całkowity koszt inwestycji to 16 milionów złotych, z czego ponad 13,6 milionów pochodzi z Funduszy Europejskich. 

Zakończenie projektu planowane jest na koniec 2029 roku. 

1. Czy niedźwiedzie w Polsce zawsze zapadają w sen zimowy?

Tak i nie. Większość niedźwiedzi w Polsce rzeczywiście zapada w sen zimowy, jednak przy łagodnych zimach lub dużej dostępności pożywienia niektóre osobniki pozostają aktywne również zimą i przemieszczają się po lasach.

2. Gdzie najczęściej obserwuje się aktywne zimą niedźwiedzie?

Tropy aktywnych zimą niedźwiedzi często odnotowywane są w Bieszczadach oraz Tatrach, gdzie zwierzęta zamiast spać, żerują.

3. Kiedy niedźwiedzie najczęściej zbliżają się do ludzi?

Ryzyko zbliżania się niedźwiedzi do ludzi wzrasta w okresach głodu, szczególnie:

• na przedwiośniu (marzec–kwiecień),
• jesienią (wrzesień–listopad).

4. Dlaczego niedźwiedzie pojawiają się w pobliżu domów i osiedli?

Niedźwiedzie poszukują „łatwych kalorii”. Zapach odpadków, resztek jedzenia, kompostu czy śmietników jest dla nich bardzo atrakcyjny i łatwy do zlokalizowania, zwłaszcza gdy naturalnego pożywienia jest niewiele.

5. Czym jest habituacja i dlaczego jest niebezpieczna?

Habituacja to utrata naturalnego strachu przed ludźmi. Niedźwiedzie, które regularnie żerują na odpadkach, stają się coraz śmielsze i potencjalnie niebezpieczne, co może prowadzić do zagrożenia dla bezpieczeństwa publicznego.

6. Co dzieje się z niedźwiedziami, które stanowią zagrożenie?

Osobniki przyzwyczajone do kontaktu z ludźmi często muszą być odławiane lub uśmiercane, ponieważ stanowią realne zagrożenie dla ludzi. Projekt ma zapobiegać takim sytuacjom.

7. Na czym polega prewencja?

Prewencja obejmuje:

• poprawę bazy żerowej w naturalnych siedliskach niedźwiedzi,
• nasadzenia, grodzenie i pielęgnację sadów,
• zakup i przekazanie gminom kontenerów niedźwiedzioopornych ograniczających dostęp zwierząt do odpadów.

8. Jakie działania edukacyjne są planowane?

Działania edukacyjne skierowane do mieszkańców i turystów obejmują:

• montaż tablic informacyjnych,
• organizację spotkań edukacyjnych,
• edukację w zakresie bezpiecznego zachowania na terenach występowania dużych drapieżników,
• badania ankietowe dotyczące postaw społecznych wobec niedźwiedzi,
• wymianę doświadczeń i wsparcie samorządów w gospodarowaniu odpadami.

9. Czym jest zarządzanie adaptacyjne konfliktem?

To stworzenie platformy współpracy pomiędzy różnymi podmiotami, umożliwiającej koordynację działań, wymianę informacji oraz dobrych praktyk w zakresie zapobiegania konfliktom z udziałem niedźwiedzi.

10. Na czym polegać będzie reagowanie interwencyjne w ramach projektu?

Reagowanie interwencyjne obejmuje powołanie specjalistycznej grupy działającej do końca 2029 r., odpowiedzialnej za:

• monitoring niedźwiedzi,
• płoszenie osobników problemowych,
• odłów i sedację,
• znakowanie, pobieranie prób,
• ewentualne przemieszczenie zwierząt.
  W projekcie nie stosuje się metod letalnych.