Najważniejsze informacje:

• 21 sierpnia 2026 r. ogłoszono nabór w programie „Przestrzeń dla przyrody. Część 5) Zielone gminy – stawiając na bioróżnorodność” z budżetem 40 mln zł.
• Nabór wniosków do programu rozpocznie się 1 października 2026 r. i potrwa do 30 czerwca 2028 r.
• Samorządy będą mogły otrzymać do 95 proc. dofinansowania na działania wspierające ochronę przyrody i ograniczające presję turystyczną.
• Od 6 sierpnia 2026 r. gminy z nowymi lub powiększonymi formami ochrony przyrody mogą korzystać z preferencyjnych zasad w programie „Gospodarka wodno-ściekowa w aglomeracjach”.
• W programie wprowadzono korzystniejsze warunki umarzania pożyczek – nawet do 50 proc. wypłaconego finansowania (maksymalnie do 5 mln zł).
• Korzyści dla samorządów z rezerwatami i parkami narodowymi są planowane w programie „Zielone gminy i parki narodowe – renowacja energetyczna budynków”.

Ochrona przyrody oznacza także nowe możliwości rozwoju

Utworzenie lub powiększenie parku narodowego czy rezerwatu przyrody oznacza dla samorządu zarówno większą ochronę cennych ekosystemów, jak nowe warunki związane z rozwojem lokalnym. Obecność obszarów chronionych może przecież sprzyjać rozwojowi zrównoważonej turystyki, zwiększać atrakcyjność regionu i przynosić korzyści lokalnej gospodarce.

Dlatego wprowadzamy rozwiązania wspierające samorządy w realizacji zadań związanych z ochroną przyrody. Preferencyjne zasady finansowania będą jednocześnie formą dodatkowego wsparcia dla gmin, które ponoszą koszty i muszą uwzględniać dodatkowe wymagania wynikające z funkcjonowania obszarów chronionych.

40 mln zł na ochronę bioróżnorodności i rozwój zielonych gmin

Dzięki programowi „Przestrzeń dla przyrody. Część 5) Zielone gminy – stawiając na bioróżnorodność” samorządy z nowymi lub powiększonymi parkami narodowymi i rezerwatami będą mogły pozyskać do 95 proc. dofinansowania na inwestycje służące ochronie przyrody i ograniczaniu presji turystycznej. O dofinansowanie będą mogły ubiegać się gminy, miasta na prawach powiatu i powiaty, na terenie których od 2024 r. utworzono lub powiększono park narodowy albo rezerwat przyrody.

W realizacji przedsięwzięć będą mogli uczestniczyć również partnerzy poszczególnych projektów ponoszący koszty kwalifikowane, czyli m.in. związki jednostek samorządu terytorialnego, Lasy Państwowe, Wody Polskie, urzędy morskie, parki narodowe i krajobrazowe, regionalne dyrekcje ochrony środowiska, ekologiczne organizacje pozarządowe, uczelnie.

Pieniądze z programu będzie można przeznaczyć na konkretne działania, które pomogą samorządom lepiej chronić przyrodę, a jednocześnie odpowiadać na potrzeby mieszkańców i turystów. Wsparcie obejmie m.in. rozwój infrastruktury, która pozwoli lepiej organizować ruch turystyczny i ograniczać jego wpływ na cenne obszary przyrodnicze. Dofinansowanie będzie można wykorzystać także na ochronę i rozwój zielonej oraz niebieskiej infrastruktury, działania edukacyjne i promocję lokalnych walorów przyrodniczych, ochronę pomników przyrody oraz rozwijanie wiedzy i umiejętności mieszkańców w zakresie ochrony środowiska.

Na realizację programu przeznaczono 40 mln zł. Samorządy będą mogły otrzymać dotację pokrywającą do 95 proc. kosztów kwalifikowanych. Maksymalna kwota wsparcia zostanie wyliczona według określonego w programie wskaźnika proporcjonalnie do liczb hektarów nowego lub powiększonego parku narodowego czy rezerwatu przyrody.

Realizacja programu przewidziana jest na lata 2026-2031. Nabór wniosków ma charakter ciągły i rozpocznie się 1 października 2026 r. i potrwa do 30 czerwca 2028 r.

Korzystniejsze finansowanie inwestycji wodno-ściekowych

Od 6 sierpnia 2026 r. gminy, na terenie których od 2024 r. utworzono lub powiększono park narodowy albo rezerwat przyrody, mogą korzystać z preferencyjnych zasad finansowania inwestycji wodno-ściekowych realizowanych w aglomeracjach. W praktyce oznacza to łatwiejsze finansowanie inwestycji, które bezpośrednio wpływają na jakość życia mieszkańców – m.in. rozwój i modernizację kanalizacji oraz infrastruktury związanej z oczyszczaniem ścieków.

Gminy spełniające określone warunki mogą ubiegać się o pożyczki na korzystniejszych zasadach w programie priorytetowym „Gospodarka wodno-ściekowa w aglomeracjach”. W zakresie oprocentowania przyjęto wskaźnik referencyjny WIBOR 3M – 100 punktów bazowych, nie mniej niż 1 proc. w skali roku. O ile do tej pory redukcja zadłużenia mogła wynieść do 10 proc. całej kwoty (nie więcej niż 1 mln zł), to teraz umorzenie może sięgać nawet do 50 lub 30 proc. wypłaconej kwoty pożyczki (nie więcej niż 5 mln zł). Wysokość umorzenia uzależniona jest od zamożności gminy. Nabór jest prowadzony w trybie ciągłym.

Co ważne, dotychczasowy poziom umorzenia nadal będzie funkcjonował we wdrażanym obecnie programie dotyczącym gospodarki wodno-ściekowej poza granicami aglomeracji.

Jeszcze w tym roku pomoc w poprawie efektywności energetycznej

Jeszcze w 2026 r. oferta wsparcia dla zielonych gmin ma zostać rozszerzona o działania z zakresu efektywności energetycznej. Przygotowywany przez NFOŚiGW program „Zielone gminy i parki narodowe – renowacja energetyczna budynków” ma umożliwić samorządom realizację inwestycji zmniejszających zużycie energii i koszty utrzymania budynków.

Dla zielonych gmin przewidywane są także korzystne zmiany w programach poprawy efektywności energetycznej w budynkach szkolnych i szpitalnych, dla których nabory ze środków Funduszu Modernizacyjnego planowane są również w tym roku.