• Strategiczny plan adaptacji do zmian klimatu do 2020 z perspektywą do 2030 (SPA2020) – pierwszy ogólnopolski dokument adaptacyjny, wskazujący priorytetowe sektory narażone na zmiany klimatu (gospodarka wodna, rolnictwo, leśnictwo, zdrowie, energetyka, budownictwo, transport i inne). Obecnie w MKiŚ są prowadzone prace nad Krajową Strategią Adaptacji (KSA) do 2040r. 
• Krajowy Plan na rzecz Energii i Klimatu (KPEiK) 2021–2030 – program obejmuje działania adaptacyjne i łagodzące, m.in. przeciwdziałanie suszy, wzmacnianie ochrony przeciwpowodziowej czy rozwój systemów monitorowania zagrożeń klimatycznych.
• Polityka Ekologiczna Państwa 2030 (PEP2030) – dokument strategiczny państwa w obszarze środowiska, którego jednym z kluczowych założeń jest łagodzenie zmiany klimatu i adaptacja do ich skutków poprzez wzmacnianie odporności środowiska, gospodarki i społeczeństwa na ryzyka klimatyczne. 
• Regionalne Plany Adaptacji (RPA) – strategie opracowywane przez województwa w celu zwiększenia odporności regionów na skutki zmiany klimatu, oparte na analizach ryzyka i scenariuszach klimatycznych. Województwa śląskie, małopolskie i dolnośląskie jako pierwsze opracowały własne regionalne strategie adaptacyjne. RPA wykorzystują analizy ryzyka klimatycznego z projektu Klimada 3.0 i stanowią podstawę do planowania przestrzennego i inwestycyjnego na poziomie regionu.
• Miejskie Plany Adaptacji dla miast powyżej 100 tys. mieszkańców –  strategiczne dokumenty przygotowywane dla dużych miast w celu oceny ich podatności na zmiany klimatu oraz zaplanowania działań zwiększających odporność na zagrożenia klimatyczne i ekstremalne zjawiska pogodowe. Plany zostały zrealizowane w ponad 40 największych miastach, obejmujące m.in. analizy ryzyka, inwestycje błękitno-zielonej infrastruktury i projekty edukacyjne. 
• Miejskie Plany Adaptacji dla miast powyżej 20 tys. mieszkańców – to strategiczne dokumenty, które pomagają miastom powyżej 20 tys. mieszkańców przygotować się na skutki zmiany klimatu poprzez identyfikację zagrożeń i planowanie działań zwiększających odporność miejską. Miasta pow. 20 tys mieszkańców są zobowiązane, aby uchwalić MPA do 02.01.2028 r. Obowiązek uchwalenia MPA wynika z Ustawy z dnia 27 listopada 2024 r. o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw, która weszła w życie 11.01.2025 r.

Krajowa strategia adaptacji 

Ministerstwo Klimatu i Środowiska przygotowuje Krajową strategię adaptacji do zmiany klimatu, czyli dokument programowy określający kierunki polityki adaptacyjnej Polski. Strategia obejmuje dziewięć priorytetowych obszarów adaptacji, skupiających się wokół zagadnień związanych z wodą, żywnością, środowiskiem, energetyką i ciepłownictwem, transportem i cyfryzacją, przestrzenią do życia, zdrowiem, działalnością gospodarczą i społeczeństwem.

Ze strategią komplementarne są dokumenty sektorowe takie jak: Krajowy Plan Odbudowy Zasobów Przyrodniczych i Narodowy Program Leśny. Natomiast Plan działań adaptacyjnych, integralnie powiązany z Krajową strategią adaptacji, tworzy z nią spójne ramy działań adaptacyjnych.

Projekt: Wsparcie działań adaptacyjnych dla Polski Wschodniej 

Projekt "Wsparcie działań adaptacyjnych dla Polski Wschodniej”, realizowany przez zespół w Ministerstwie Klimatu i Środowiska, w ramach programu Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej 2021-2027 to kompleksowe wsparcie dla miast i gmin makroregionu Polski Wschodniej w przygotowaniu się na skutki zmiany klimatu. Celem projektu jest zwiększenie odporności miast na ekstremalne zjawiska pogodowe, takie jak fale upałów, susze czy intensywne opady, a także wzmocnienie kompetencji administracji samorządowej w planowaniu i realizacji działań adaptacyjnych. 

Działania zespołu MKiŚ koncentrują się na wsparciu miast powyżej 20 tys. mieszkańców z makroregionu Polski Wschodniej, w zakresie tworzenia Miejskich Planów Adaptacji, realizowania inwestycji w błękitno-zieloną infrastrukturę oraz pozyskiwania funduszy na powyższe działania.  

Całkowita wartość projektu: 6 269 130,00 zł. Dofinansowanie ze środków Unii Europejskiej: 5 328 760,00 zł. Projekt wzmocni kompetencje administracji lokalnej, zwiększając jej zdolność do skutecznego pozyskiwania środków zewnętrznych oraz prowadzenia długofalowej, zrównoważonej polityki rozwojowej. Dotychczasowe spotkania regionalne odbyły się m.in. w Żyrardowie, Latoszynie-Zdrój, Augustowie, Ostrowcu Świętokrzyskim, Siedlcach, Zamościu i Warszawie (sierpień 2026 r.) oraz szereg indywidulanych spotkań z miastami będącymi beneficjentami projektu.  

Dlaczego Polska Wschodnia?

Makroregion Polski Wschodniej obejmuje województwa: podkarpackie, lubelskie, świętokrzyskie, podlaskie, warmińsko-mazurskie oraz część województwa mazowieckiego. To obszar o dużym potencjale rozwojowym, który jednocześnie mierzy się z istotnymi wyzwaniami społecznymi, gospodarczymi i klimatycznymi. Aż 58 z 75 średnich miast Polski Wschodniej (powyżej 15 tys. mieszkańców) traci funkcje społeczno-gospodarcze i ma ograniczone zasoby kadrowe do prowadzenia działań rozwojowych. Mimo dostępnych funduszy z Unii Europejskiej zainteresowanie adaptacją do zmiany klimatu w tym regionie pozostaje na relatywnie niskim poziomie. Wśród głównych wyzwań, z którymi mierzą się miasta i gminy makroregionu Polski Wschodniej są przede wszystkim brak środków i zdolności administracyjnych pracowników JST w zakresie planowania i realizacji zadań adaptacyjnych, dlatego poza wsparciem finansowym niezbędne jest wzmocnienie instytucjonalne.

Jakie będą rezultaty projektu? 

Realizacja projektu przyniesie wymierne i długofalowe efekty dla miast Polski Wschodniej, ich administracji oraz mieszkańców. W szczególności projekt przyczyni się do: 

• wzmocnienia potencjału administracyjnego miast Polski Wschodniej, poprzez rozwój kompetencji pracowników jednostek samorządu terytorialnego w zakresie planowania, wdrażania i monitorowania działań adaptacyjnych do zmiany klimatu, 
• opracowania lub aktualizacji Miejskich Planów Adaptacji, zgodnie z aktualnymi wymogami prawnymi i dostosowanych do lokalnych uwarunkowań środowiskowych, społecznych i przestrzennych, 
• poprawy jakości życia mieszkańców, dzięki realizacji działań ograniczających negatywne skutki ekstremalnych zjawisk pogodowych, takich jak fale upałów, susze czy intensywne opady deszczu,
• zwiększenia skali i jakości inwestycji w adaptację do zmiany klimatu, w tym inwestycji w błękitno-zieloną infrastrukturę, systemy retencji wód opadowych oraz rozwiązania oparte na naturze, 
• skuteczniejszej ochrony ludzi, infrastruktury technicznej oraz mienia, poprzez ograniczenie ryzyka strat wynikających z coraz częstszych i bardziej intensywnych zjawisk klimatycznych. 

Dzięki współpracy z grupą ekspertów z Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz ekspertami zewnętrznymi samorządy zyskały dostęp do praktycznej wiedzy i wsparcia doradczego, które pozwolą lepiej zaplanować i skutecznie wdrażać działania adaptacyjne. 

Projekt sprzyja również budowaniu trwałego dialogu i współpracy pomiędzy samorządami, administracją centralną, ekspertami oraz partnerami zaangażowanymi w realizację polityk klimatycznych. Jednocześnie zwiększa zainteresowanie miast i gmin sięganiem po dostępne źródła dofinansowania oraz skutecznym wykorzystywaniem funduszy europejskich na działania adaptacyjne. 

Adaptacja miast i regionów jest spójna:

• Z koordynacją zlewniową przez włączenie samorządów do planowania retencji w skali zlewni,
• Z programem „Tarcza Wschód” przez działania w gminach pasa przygranicznego.