Definicja 

Odporność klimatyczna oznacza zdolność systemów społecznych, gospodarczych i ekologicznych do przygotowania się na skutki zmiany klimatu, ograniczania ich negatywnego wpływu oraz odbudowy po ich wystąpieniu, bez utraty podstawowych funkcji. Pojęcie obejmuje zarówno zapobieganie szkodom (przez ograniczanie ekspozycji i wrażliwości), jak i zdolność do reakcji w sytuacji kryzysu. 

Adaptacja a mitygacja 

Polityka klimatyczna opiera się na dwóch filarach. Mitygacja to ograniczanie przyczyn zmiany klimatu, czyli przede wszystkim emisji gazów cieplarnianych. Adaptacja to działania, które pomagają ludziom, infrastrukturze i ekosystemom dostosować się do skutków zmiany klimatu, których nie da się już uniknąć. Nawet pełna realizacja celu neutralności klimatycznej Unii Europejskiej w 2050 r. nie zatrzyma skutków emisji już skumulowanych w atmosferze. Adaptacja jest konieczna niezależnie od tempa działań na rzecz mitygacji. 

Co składa się na odporność? 

Odporność klimatyczna obejmuje wiele wymiarów:

• Odporność infrastruktury, czyli drogi, sieci elektroenergetyczne i wodno-kanalizacyjne zaprojektowane z uwzględnieniem przyszłych warunków klimatycznych.
• Odporność miast, czyli błękitno-zielona infrastruktura, retencja, ochrona przed wyspami ciepła.
• Odporność rolnictwa, czyli odmiany odporne na suszę, retencja na gruntach rolnych, ochrona gleb.
• Odporność lasów, czyli różnorodność gatunkowa, mała retencja, ochrona przed pożarami.
• Odporność zdrowotna, czyli przygotowanie systemu opieki zdrowotnej na fale upałów i choroby wektorowe.
• Odporność społeczna, czyli wsparcie osób wrażliwych, ograniczanie ubóstwa energetycznego. 

Jak budujemy odporność klimatyczną?

Obecne wyzwania klimatyczne wymagają dwóch równoległych typów działań:   

• natychmiastowego reagowania na sytuacje kryzysowe,
• długoterminowego ograniczania ryzyka poprzez działania adaptacyjne.

Za bieżącą reakcję na zagrożenia, takie jak gwałtowne opady, wichury, nawałnice czy fale upałów, odpowiada przede wszystkim Rządowe Centrum Bezpieczeństwa oraz jednostki systemu zarządzania kryzysowego, w tym:  

• Państwowa Straż Pożarna,  
• Ochotnicze Straże Pożarne,  
• Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie,  
• Służby ratownicze i administracja lokalna.   

Ich zadania obejmują monitorowanie zagrożeń, ostrzeganie mieszkańców, prowadzenie akcji ratowniczych oraz usuwanie skutków zdarzeń ekstremalnych.  

Działania prewencyjne – budowanie odporności  

Długofalowe ograniczanie ryzyka realizowane jest przez administrację rządową, samorządy oraz instytucje odpowiedzialne za gospodarkę wodną, planowanie przestrzenne, ochronę przyrody i infrastrukturę. W ramach tych działań realizowane są m.in.:

• Programy poprawy bezpieczeństwa powodziowego, w tym modernizacja wałów przeciwpowodziowych, budowa polderów i zbiorników retencyjnych,  
• Plany zarządzania ryzykiem powodziowym i suszowym, które obejmują analizę zagrożeń oraz katalog działań profilaktycznych,
• Aktualizacja dokumentów planistycznych, tak aby zapobiegać zabudowie na terenach zalewowych i poprawiać odporność infrastruktury,
• Wsparcie finansowe dla samorządów, umożliwiające realizację lokalnych projektów adaptacyjnych (np. w ramach programów FEnIKS, FEPW lub LIFE). 

Rola Unii Europejskiej 

Adaptacja jest jednym z filarów Europejskiego prawa o klimacie (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1119). Unijna strategia adaptacji do zmian klimatu z 2021 r. zobowiązuje państwa członkowskie do opracowania krajowych strategii adaptacyjnych. W Polsce przygotowuje ją Ministerstwo Klimatu i Środowiska.