Czym jest adaptacja do zmiany klimatu?
Adaptacja do zmiany klimatu polega na przygotowywaniu się do skutków zmian klimatu, które już obserwujemy oraz tych prognozowanych na przyszłość. Obejmuje zarówno działania zmniejszające ryzyko (np. poprawę retencji), jak i rozwiązania oparte na naturalnych procesach (np. zwiększanie powierzchni biologicznie czynnych).
Adaptacja jest realizowana poprzez strategie, programy i projekty na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym, w tym:
- Strategiczny plan adaptacji do zmian klimatu do 2020 z perspektywą do 2030 (SPA2020) – pierwszy ogólnopolski dokument adaptacyjny, wskazujący priorytetowe sektory narażone na zmiany klimatu (gospodarka wodna, rolnictwo, leśnictwo, zdrowie, energetyka, budownictwo, transport i inne).
- Krajowy Plan na rzecz Energii i Klimatu (KPEiK) 2021–2030 – program obejmuje działania adaptacyjne i łagodzące, m.in. przeciwdziałanie suszy, wzmacnianie ochrony przeciwpowodziowej czy rozwój systemów monitorowania zagrożeń klimatycznych.
- Polityka Ekologiczna Państwa 2030 (PEP2030) – dokument strategiczny państwa w obszarze środowiska, którego jednym z kluczowych założeń jest łagodzenie zmian klimatu i adaptacja do ich skutków poprzez wzmacnianie odporności środowiska, gospodarki i społeczeństwa na ryzyka klimatyczne.
- Regionalne Plany Adaptacji (RPA) - strategie opracowywane przez województwa w celu zwiększenia odporności regionów na skutki zmian klimatu, oparte na analizach ryzyka i scenariuszach klimatycznych. Województwa śląskie, małopolskie i dolnośląskie jako pierwsze opracowały własne regionalne strategie adaptacyjne. PA wykorzystują analizy ryzyka klimatycznego z projektu Klimada 3.0 i stanowią podstawę do planowania przestrzennego i inwestycyjnego na poziomie regionu.
- Miejskie Plany Adaptacji dla miast powyżej 100 tys. mieszkańców - powstałe w ramach projektu pn. Opracowanie planów adaptacji do zmian klimatu w miastach powyżej 100 tys. mieszkańców (MPA44), realizowane w ponad 40 największych miastach, obejmujące m.in. analizy ryzyka, inwestycje zielono‑błękitnej infrastruktury i projekty edukacyjne. Miejskie Plany Adaptacji dla miast powyżej 100 tys. mieszkańców to strategiczne dokumenty przygotowywane dla dużych miast w celu oceny ich podatności na zmiany klimatu oraz zaplanowania działań zwiększających odporność na zagrożenia klimatyczne i ekstremalne zjawiska pogodowe. Plany zostały zrealizowane w ponad 40 największych miastach, obejmujące m.in. analizy ryzyka, inwestycje zielono błękitnej infrastruktury i projekty edukacyjne.
- Miejskie Plany Adaptacji dla miast powyżej 20 tys. mieszkańców - to strategiczne dokumenty, które pomagają miastom powyżej 20 tys. mieszkańców przygotować się na skutki zmian klimatu poprzez identyfikację zagrożeń i planowanie działań zwiększających odporność miejską. Miasta pow. 20 tys mieszkańców są zobowiązane, aby uchwalić MPA do 02.01.2028 r. Obowiązek uchwalenia MPA wynika z Ustawy z dnia 27 listopada 2024 r. o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw, która weszła w życie 11.01.2025 r.
Zazielenianie miast jako kluczowe działanie adaptacyjne
Miasta są szczególnie narażone na skutki zmian klimatu, dlatego rozwój zieleni jest jednym z najważniejszych działań adaptacyjnych. W całej Polsce realizowane są m.in.:
- ochrona i niewycinanie istniejących drzew i krzewów,
- nasadzenia nowych drzew i krzewów,
- tworzenie nowych terenów zieleni: parków, skwerów i terenów rekreacyjnych,
- zakładanie ogrodów deszczowych i zielonych przystanków,
- odtwarzanie naturalnych form zieleni - dolin rzecznych, mokradeł i łąk.
Zieleń obniża temperaturę powietrza, redukuje efekt miejskiej wyspy ciepła, zapewnia cień w upały, poprawia jakość powietrza oraz spowalnia odpływ wody opadowej.
Retencja i zrównoważone gospodarowanie wodą
Retencja wody jest jednym z kluczowych narzędzi w przeciwdziałaniu zarówno suszy, jak i powodziom. W Polsce realizuje się m.in.:
- budowę i modernizację zbiorników wodnych, niecek retencyjnych, rowów chłonnych i systemów kanalizacji deszczowej,
- małą retencję - oczka wodne, stawy, ogrody deszczowe i rozwiązania zwiększające infiltrację wody,
- programy wspierające zbieranie deszczówki i wykorzystanie wody opadowej w gospodarstwach domowych oraz instytucjach publicznych,
- projekty renaturyzacji rzek i odtwarzania mokradeł, które naturalnie magazynują wodę.
Budowanie odporności poprzez współpracę
Skuteczna adaptacja do zmiany klimatu wymaga współpracy na wszystkich poziomach – od inwestycji rządowych i miejskich po decyzje indywidualnych mieszkańców. Lokalne projekty, takie jak zielone podwórka, nasadzenia drzew, ogrody deszczowe czy domowe systemy retencji, wzmacniają efekty większych programów i realnie poprawiają bezpieczeństwo miast.