Czym jest adaptacja do zmiany klimatu?
Adaptacja do zmiany klimatu polega na przygotowywaniu się do skutków zmian klimatu, które już obserwujemy oraz tych prognozowanych na przyszłość. Obejmuje zarówno działania zmniejszające ryzyko (np. poprawę retencji), jak i rozwiązania oparte na naturalnych procesach (np. zwiększanie powierzchni biologicznie czynnych).
Adaptacja jest realizowana poprzez strategie, programy i projekty na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym, w tym:
- Krajowy Plan Adaptacji do zmian klimatu (KPA), obejmujący sektory m.in. gospodarki wodnej, zdrowia, energetyki, transportu i rolnictwa.
- Miejskie Plany Adaptacji dla miast powyżej 100 tys. mieszkańców - powstałe w ramach projektu pn. Opracowanie planów adaptacji do zmian klimatu w miastach powyżej 100 tys. mieszkańców (MPA44), realizowane w ponad 40 największych miastach, obejmujące m.in. analizy ryzyka, inwestycje zielono‑błękitnej infrastruktury i projekty edukacyjne.
- Miejskie Plany Adaptacji dla miast powyżej 20 tys. mieszkańców - obowiązek wynikający z Ustawy z dnia 27 listopada 2024 r. o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw, która weszła w życie 11.01.2025 r.
- Modernizacje infrastruktury publicznej (szkół, szpitali, dróg) w celu podniesienia jej odporności na ekstremalne warunki pogodowe.
Zazielenianie miast jako kluczowe działanie adaptacyjne
Miasta są szczególnie narażone na skutki zmian klimatu, dlatego rozwój zieleni jest jednym z najważniejszych działań adaptacyjnych. W całej Polsce realizowane są m.in.:
- ochrona i niewycinanie istniejących drzew i krzewów,
- nasadzenia nowych drzew i krzewów,
- tworzenie nowych terenów zieleni: parków, skwerów i terenów rekreacyjnych,
- zakładanie ogrodów deszczowych i zielonych przystanków,
- odtwarzanie naturalnych form zieleni - dolin rzecznych, mokradeł i łąk.
Zieleń obniża temperaturę powietrza, redukuje efekt miejskiej wyspy ciepła, zapewnia cień w upały, poprawia jakość powietrza oraz spowalnia odpływ wody opadowej.
Retencja i zrównoważone gospodarowanie wodą
Retencja wody jest jednym z kluczowych narzędzi w przeciwdziałaniu zarówno suszy, jak i powodziom. W Polsce realizuje się m.in.:
- budowę i modernizację zbiorników wodnych, niecek retencyjnych, rowów chłonnych i systemów kanalizacji deszczowej,
- małą retencję - oczka wodne, stawy, ogrody deszczowe i rozwiązania zwiększające infiltrację wody,
- programy wspierające zbieranie deszczówki i wykorzystanie wody opadowej w gospodarstwach domowych oraz instytucjach publicznych,
- projekty renaturyzacji rzek i odtwarzania mokradeł, które naturalnie magazynują wodę.
Budowanie odporności poprzez współpracę
Skuteczna adaptacja do zmiany klimatu wymaga współpracy na wszystkich poziomach – od inwestycji rządowych i miejskich po decyzje indywidualnych mieszkańców. Lokalne projekty, takie jak zielone podwórka, nasadzenia drzew, ogrody deszczowe czy domowe systemy retencji, wzmacniają efekty większych programów i realnie poprawiają bezpieczeństwo miast.