1. Kto odpowiada za wdrażanie lokalnej polityki odporności klimatycznej (adaptację do zmian klimatu) i zieleń w miastach? 

Każda gmina musi dbać o zieleń miejską i drzewa – to jej obowiązek. Szczegółowe zasady dotyczące ochrony zieleni i drzew reguluje ustawa o ochronie przyrody, a odpowiedzialność za te sprawy spoczywa na urzędach i instytucjach publicznych.  

Natomiast władze miast, które mają co najmniej 20 tysięcy mieszkańców, są odpowiedzialne za planowanie i wdrażanie działań chroniących lokalne środowisko przed negatywnymi skutkami zmian klimatu. 

2. Jaki działania poprawiające odporność klimatyczną możesz zrobić na własną rękę? 

Możesz zwiększyć odporność swojej nieruchomości na ulewne deszcze, okresy bezdeszczowe i wysokie temperatury: 

• odbetonuj, gdzie jest to możliwe, uszczelnioną powierzchnię na swoim podwórku,  
• załóż w tych miejscach rabaty, trawniki, łąki kwietne – im większe rośliny, tym gleba ma lepsze zdolności do wchłaniania wody, 
• sadź nowe drzewa i nie wycinaj już rosnących - drzewa dają cień w upały, zmniejszają nagrzewanie gruntu oraz sąsiadujących budynków, 
• drogę dojazdową, miejsce postojowe możesz wykonać z płyt ażurowych lub żwiru, 
• zbieraj wodę deszczową i wykorzystuj do podlewania roślin w okresach bezopadowych. 

Takie działania, w obrębie swojego podwórka, zwiększają odporność naszych lokalnych przestrzeni na negatywne skutki zmiany klimatu.  

Dodatkowo, warto brać udział w życiu miasta/gminy, zachęcać do podjęcia działań władze gminne, a także zabierać głos podczas np. konsultacji z mieszkańcami różnych inwestycji, budżetu obywatelskiego, projektów lub dokumentów. Jeżeli interesuje Cię ten temat, możecie pytać o założenia i konsultować przyjęte rozwiązania ze swoimi samorządami, a może nawet uczestniczyć w ich wdrażaniu. Najważniejsze gminne dokumenty uwzględniające kwestie adaptacji do zmian klimatu, w konsultacje których warto się zaangażować to Miejskie Plany Adaptacji do zmian klimatu (MPA) Gminne Programy Ochrony Środowiska, Strategie rozwoju gminy oraz dokumenty planistyczne. 

3. Jak sobie radzić z wysoką temperaturą i nasłonecznieniem? 

Upalne dni mogą prowadzić do poważnych konsekwencji dla zdrowia, szczególnie dla osób starszych, chorych oraz dzieci. Lekarze zalecają, żeby w te dni szczególnie dbać o nawodnienie organizmu. Jednorazowo na słońcu nie powinno się przebywać dłużej niż 20 minut, szczególnie w godzinach 11-15, kiedy słońce świeci najmocniej. Warto poszukać schronienia, czyli miejsc, gdzie temperatura jest niższa niż na zewnątrz, np. w klimatyzowanych budynkach, centrach handlowych, kinach lub piwnicach czy podziemnych garażach, kościołach. Miasta często oferują mieszkańcom ogólnodostępne punkty chłodu oraz źródła wody pitnej - warto sprawdzić na stronie internetowej miasta/gminy. Pamiętajmy też, że w parkach i miejscach, gdzie jest dużo drzew, temperatura jest znacznie niższa niż wśród betonu. W walce z upałem z pewnością pomogą jasne, lekkie ubrania z naturalnych materiałów (bawełna, len), które nie będą pochłaniały promieni UV.

4. Jakie zagrożenia związane ze zmianą klimatu mogą dotknąć przestrzeń miejską? 

Miastom zagrażają skutki zmian klimatu, takie jak: 

• upały i miejskie wyspy ciepła (wyższe temperatury na obszarach silnie zurbanizowanych niż otaczających je obszarach podmiejskich) , 
• gwałtowne burze i ulewne deszcze, które mogą powodować lokalne podtopienia i zakłócenia w działaniu miejskiej infrastruktury (np. kanalizacji czy dróg), 
• susze, prowadzące do braków wody oraz prądu, wpływające niekorzystnie na zieleń miejską. 

Te zjawiska mogą występować osobno, ale często się ze sobą łączą i wzajemnie nasilają, przez co ich skutki są jeszcze poważniejsze. 

5. Co mogą zrobić miasta, żeby ograniczyć skutki negatywnych skutków zmiany klimatu? 

Poszczególne miasta podejmują działania w zakresie bezpiecznego zagospodarowania wód opadowych, zwiększania retencji wodnej, budowy systemów informowania i wczesnego ostrzegania, modernizacji zabezpieczeń przeciwpowodziowych itp.  

Miasta liczące co najmniej 20 tys. Mieszkańców, zgodnie z ustawą - Prawo ochrony środowiska [link], są zobligowane do opracowania Miejskich Planów Adaptacji, w których uwzględniają szereg działań adaptacyjnych zwiększają ich odporność na zmiany klimatu.  Termin uchwalenia MPA – do 2 stycznia 2028 r. Miasta mają obowiązek monitorować wdrażanie MPA, a co dwa lata w latach parzystych przekazywać sprawozdanie z wdrażania MPA do Instytutu Ochrony Środowiska - Państwowego Instytutu Badawczego. Również miasta poniżej 20 tys. mieszkańców z własnej inicjatywy opracowują takie plany, by wzmocnić swoją odporność na negatywne skutki zmiany klimatu. 

Miasta mogą skorzystać ze środków na: 

• opracowanie MPA (Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej)  
• wdrażanie (Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej), (Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko 2021-2027 2.4), (Fundusze Europejskie na Infrastruktury, Klimat, Środowisko 2.1)

Pytania dotyczące projektu „Wsparcie działań adaptacyjnych dla Polski Wshodniej” 

1. Kto może brać udział w projekcie? 

 Lista beneficjentów1 projektu: „Wsparcie działań adaptacyjnych dla Polski Wschodniej” 

• woj. lubelskie: 
  • Biała Podlaska, Biłgoraj, Chełm, Kraśnik, Lubartów, Łuków, Zamość, Puławy, Świdnik 
  • Uzdrowisko Krasnobród, Uzdrowisko Nałęczów, Obszar Ochrony Uzdrowiskowej Biszcza; 
• woj. mazowieckie: 
  • Ciechanów, Mława, Ostrołęka, Ostrów Mazowiecka, Siedlce, Płock, Płońsk, Sochaczew, Wyszków, Żyrardów; 
• woj. podkarpackie: 
  • Dębica, Jarosław, Jasło, Krosno, Mielec, Przemyśl, Sanok, Stalowa Wola, Tarnobrzeg, 
  • Obszar Ochrony Uzdrowiskowej Latoszyn, Uzdrowisko Horyniec-Zdrój, Uzdrowisko Iwonicz-Zdrój, Uzdrowisko Latoszyn-Zdrój, Uzdrowisko Polańczyk, Uzdrowisko Rymanów-Zdrój; 
• woj. podlaskie: 
  • Augustów, Bielsk Podlaski, Grajewo, Hajnówka, Łomża, Suwałki, Zambrów, 
  • Uzdrowisko Augustów, Uzdrowisko Supraśl; 
• woj. świętokrzyskie: 
  • Ostrowiec Świętokrzyski, Sandomierz, Skarżysko-Kamienna, Starachowice, 
  • Uzdrowisko Busko-Zdrój, Uzdrowisko Solec-Zdrój, Obszar Ochrony Uzdrowiskowej Kazimierza Wielka, Obszar Ochrony Uzdrowiskowej Czarniecka Góra, Obszar Ochrony Uzdrowiskowej Pińczów; 
• woj. warmińsko-mazurskie: 
  • Bartoszyce, Działdowo, Ełk, Giżycko, Iława, Kętrzyn, Mrągowo, Ostróda, Szczytno, 
  • Uzdrowisko Gołdap, Obszar Ochrony Uzdrowiskowej Frombork, Obszar Ochrony Uzdrowiskowej Górowo Iławeckie, Obszar Ochrony Uzdrowiskowej Lidzbark Warmiński, Obszar Ochrony Uzdrowiskowej Miłomłyn. 

2. Czy jeśli miasto otrzymało dofinansowanie z działania FEPW.02.02 Adaptacja do zmian klimatu na opracowanie miejskiego planu adaptacji może liczyć na wsparcie w ramach tego projektu?   

Tak, jeśli jest to miasto uwzględnione powyżej. 

3. W jakim zakresie miasto może skorzystać ze wsparcia w ramach projektu? Czy możemy skonsultować, właściwie gotowy plan adaptacji?  

Realizując projekt staramy się podejść indywidualnie do sytuacji każdego miasta, dlatego zachęcamy do kontaktu z nami, aby dobrać odpowiednie wsparcie dostosowane do potrzeb miasta.  

4. Czy liczba miast biorących udział w projekcie „Wsparcie działań adaptacyjnych dla Polski Wschodniej” jest ograniczona? 

Wszystkie miasta będące beneficjentami mogą wziąć udział. 

5. W jakim zakresie gmina uzdrowiskowa może skorzystać ze wsparcia w tym projekcie „Wsparcie działań adaptacyjnych dla Polski Wschodniej”?  

Gmina uzdrowiskowa może konsultować z nami projekty mające na celu poprawę odporności klimatycznej na swoim terenie oraz skorzystać ze środków przeznaczonych na ich realizację. 

6. Jak można się zgłosić do projektu „Wsparcie działań adaptacyjnych dla Polski Wschodniej”? 

Wystarczy do nas napisać: adaptacja.polskawschodnia@klimat.gov.pl