Najważniejsze informacje:

• Miejskie Plany Adaptacji (MPA) pomagają wprowadzić takie zmiany w mieście, które zmniejszą skutki ekstremalnych zjawisk pogodowych, np. fal upałów, suszy czy ulewnych deszczy.
• Dzięki temu życie mieszkańców może być bardziej komfortowe, zdrowsze i bezpieczne.
• Każde miasto liczące co najmniej 20 tys. mieszkańców ma obowiązek przygotować MPA.
• Nabór wniosków projektów na opracowanie lub aktualizację miejskich planów adaptacji do zmian klimatu w programie FEPW trwa do 16 kwietnia 2026 r.

 

Kto z nas nie lubi usiąść latem w parku na ławce w przyjemnym, chłodnym cieniu drzew? Albo przy stawie czy fontannie, które orzeźwiają nas w upał? Zieleń i woda w miastach poza dostarczaniem nam przyjemnych wrażeń ma jeszcze inne plusy. Schładza i oczyszcza powietrze. Pozwala też zatrzymać i magazynować wody z deszczu i śniegu w glebie, roślinach i zbiornikach.

Miejski Plan Adaptacji opisuje co zrobić, aby skutki ekstremalnych stanów pogody, np. upały, susze czy nawalne deszcze, były jak najmniej uciążliwe dla mieszkańców. Zawiera plany zazielenienia miasta i zagospodarowania wód opadowych. A wszystko to po to, aby:

• w czasie roztopów i ulewnych deszczy nie było podtopień,
• wysoka temperatura latem nie była aż tak odczuwalna,
• powietrze było czystsze.

MPA podpowiada też, jak przeciwdziałać tzw. miejskim wyspom ciepła i jak mądrze odbetonować miasta, aby w środowisku zatrzymać jak najwięcej wód opadowych i nie dopuścić do potopień.

Co to są miejskie wyspy ciepła?

To zjawisko wystąpienia w mieście znacznie wyższej temperatury niż na obszarach poza nim. Asfalt, cegła, beton pochłaniają więcej promieni słonecznych niż odbijają. A oddając energię, podwyższają temperaturę w otoczeniu. Temperatura w mieście wzrasta też z powodu działalności człowieka: ogrzewania i klimatyzowania budynków, emisji spalin samochodów, produkcji towarów. Dodatkowo gęsta zabudowa utrudnia przewietrzanie miast. Efekt? Temperatura w mieście jest wyższa o kilka, a nawet kilkanaście stopni Celsjusza niż na terenie poza nim.

Wpływ miejskich wysp ciepła na zdrowie mieszkańców miast nie jest mały. Odczuwalne upały mogą wpływać na nasze gorsze samopoczucie, powodować udary cieplne, sprzyjać zaostrzeniu przewlekłych chorób układu oddechowego i krążenia. Jest to szczególnie niebezpieczne dla osób starszych i dzieci. W warunkach miejskich wysp ciepła rośliny mogą wytwarzać więcej alergenów. A powietrze, którym oddychamy, może być bardziej zanieczyszczone.

Jak można temu przeciwdziałać? Wprowadzić więcej zieleni, drzew czy wody na terenach miast (stawów, fontann itp.), które schładzają powietrze. Bardziej zielone otoczenie jest też zdrowsze i znacznie przyjemniejsze.

Przeciwdziałamy podtopieniom

Innym przykładem negatywnych skutków zmian klimatu są podtopienia po ulewach czy roztopach. Przy nawalnych deszczach studzienki kanalizacyjne nie są w stanie przyjąć tak dużej liczby wody. Znaczny obszar wybetonowanych placów, chodników i dróg zmniejsza powierzchnię gruntu. A to oznacza mniejsze możliwości wchłaniania wody opadowej. Dlatego rozwój zieleni jest jednym z najważniejszych działań adaptacyjnych w miastach.

MPA zawiera informację, jakie działania miasto powinno podjąć, aby skutki ekstremalnych stanów pogodowych były jak najmniej uciążliwe. Na przykład zwiększyć retencję wód, czyli zdolność środowiska (gleby, roślinności, zbiorników) do zatrzymywania i magazynowania wód deszczu i śniegu. Wodę tę można wykorzystać w porach suchych do podlania roślin lub mycia ulic. Innym działaniem jest zwiększenie terenów zielonych, czyli tzw. powierzchni biologicznie czynnych. To nie tylko więcej parków i skwerów, ale także zielone przystanki, zielone dachy, ogrody deszczowe itp.

A wszystko to po to, aby komfort życia i bezpieczeństwo mieszkańców były jeszcze większe.

Nabór wniosków w programie FEPW

Do 16 kwietnia trwa nabór wniosków projektów na opracowanie lub aktualizację Miejskich Planów Adaptacji. Na ten cel miasta mogą pozyskać do 85% dofinansowania z programu Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej 2021-2027.

Jakie samorządy mogą starać się o środki?

Z województw: lubelskiego, podkarpackiego, podlaskiego, świętokrzyskiego, warmińsko-mazurskiego oraz mazowieckiego regionalnego (bez Warszawy i otaczających ją 9 powiatów):

• Miasta średnie tracące funkcje społeczno-gospodarcze oraz inne miasta subregionalne z podregionów z najwyższą kumulacją gmin zmarginalizowanych, liczące 20-100 tys. i działające w ich imieniu jednostki organizacyjne
• Gminy na terenie których położone są uzdrowiska lub obszary ochrony uzdrowiskowej.

Nabór organizuje Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW). Informacje o naborze.

Nasze Ministerstwo zorganizowało w ubiegłym roku szkolenia na temat przygotowania MPA. Wystąpienia prelegentów obejrzysz pod linkiem:

Jak opracować lub zaktualizować Miejski Plan Adaptacji oraz przygotować efektywne inwestycje adaptacyjne? - nagranie ze szkoleń

Do 16 marca trwa inny nabór NFOŚiGW na inwestycje infrastrukturalne, które dostosowują miasta do ekstremalnych stanów pogodowych i łagodzą efekt miejskich wysp ciepła. Więcej szczegółów znajdziesz na stronie NFOŚiGW.

Dodatkowo Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi projekt wsparcia działań adaptacyjnych dla samorządów ze wschodniej Polski. Przeczytasz o nim pod linkiem:  

Miasta Wschodniej Polski zyskają tarczę klimatyczną - rusza nowy projekt adaptacyjny