Na zaawansowanym etapie są prace nad projektem ustawy o zmianie ustawy o lasach oraz niektórych innych ustaw (UD61) https://legislacja.gov.pl/projekt/12388203/katalog/13074755#13074755
Przewidziane jest dodanie w art. 35 ust. 6, który ma na celu na celu doprecyzowanie zakresu odpowiedzialności nadleśniczego za zdarzenia w lesie wynikające z działania sił przyrody (naturalnych procesów przyrodniczych). Las charakteryzuje się występowaniem często nieprzewidywalnych zjawisk przyrodniczych, takich jak przewrócenie się drzew na skutek wichury czy odłamanie konarów, których nie sposób całkowicie wyeliminować, nawet przy właściwej pielęgnacji drzewostanu.
Dotychczasowa interpretacja art. 35 ust. 1 prowadziła do przypisywania nadleśniczemu odpowiedzialności za wszystkie wypadki związane ze stanem lasu, co w praktyce skutkowało niesprawiedliwym obciążeniem służby leśnej za zdarzenia, którym realnie nie można było zapobiec.
Projektowany przepis ma na celu przywrócenie równowagi między ochroną przyrody a odpowiedzialnością zarządców lasów, uwzględniając specyfikę środowiska leśnego jako przestrzeni naturalnej, w której pewien poziom ryzyka dla człowieka jest nieunikniony.
Wprowadzane wyłączenie odpowiedzialności nadleśniczego dotyczy szkód wynikających z działania sił przyrody (naturalnych procesów przyrodniczych), a także sytuacji, gdy do wypadku dochodzi wyłącznie na skutek działania osoby poszkodowanej lub osoby trzeciej, za którą nadleśniczy nie ponosi odpowiedzialności.

Ustalenia dotyczące lasów społecznych zostaną utrwalone w formie decyzji o uznaniu lasu za las ochronny, o których mowa w art. 15 ustawy o lasach1. Minister właściwy do spraw środowiska, w drodze decyzji, uznaje las za ochronny lub pozbawia go tego charakteru, na wniosek Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych, zaopiniowany przez radę gminy – w odniesieniu do lasów stanowiących własność Skarbu Państwa, zgodnie z art. 16 ustawy o lasach.
Czy możemy zrobić proste kryterium, że jak jest las podmiejski o powierzchni mniejszej niż 200 ha to z automatu nie ma w nim gospodarki surowcowej? Wyznaczanie stref w takich małych lasach to nieporozumienie.
W aktualnie prowadzonym procesie nie planuje się wprowadzania automatycznego kryterium wyłączającego gospodarkę surowcową w lasach podmiejskich o powierzchni poniżej 200 ha. Poszczególne kompleksy leśne różnią się bowiem funkcjami społecznymi, przyrodniczymi i gospodarczymi, a także stopniem presji związanej z użytkowaniem rekreacyjnym.
Celem realizowanego przez IOŚ-PIB procesu jest wypracowanie rozwiązań dostosowanych do lokalnych uwarunkowań, dlatego również w przypadku mniejszych kompleksów leśnych konieczne może być wyznaczanie stref o różnych zasadach zagospodarowania i ochrony. Jednocześnie jednym z elementów konsultacji będzie ocena, czy w danych przypadkach stosowanie bardziej uproszczonych zasad byłoby zasadne i akceptowalne społecznie.

Dokument MKiŚ pn. „Ramowe sposoby prowadzenia gospodarki w lasach o wiodącej funkcji społecznej (LoWFS) wokół miast”2 stanowi punkt odniesienia dla interpretacji scenariuszy gospodarki leśnej oraz kierunków planowanych działań w nowych planach urządzania lasu. Dokument ten został opracowany jako rozwinięcie założeń i rekomendacji wypracowanych w ramach Ogólnopolskiej Narady o Lasach (ONoL), której celem było wzmocnienie funkcji społecznych i przyrodniczych lasów oraz większe dostosowanie sposobu prowadzenia gospodarki leśnej do oczekiwań społecznych i wyzwań związanych ze zmianą klimatu.
W tym kontekście scenariusze należy traktować jako modele docelowego sposobu gospodarowania, dostosowane do funkcji i stanu poszczególnych fragmentów lasu, a nie jako założenie powrotu do rębni zupełnych po to, aby następnie je modyfikować. Dokument wskazuje kierunek dostosowywania gospodarki leśnej do funkcji społecznych, rekreacyjnych i przyrodniczych lasu. W scenariuszach 2 i 3 podkreślono potrzebę unikania zrębów oraz utrzymywania możliwie ciągłej pokrywy leśnej, natomiast scenariusz 4 dopuszcza prowadzenie gospodarki tradycyjnej, ale w formule zmodyfikowanej prospołecznie, z większą retencją drzew i ograniczaniem cięć zupełnych tam, gdzie jest to możliwe.
Scenariusze należy więc interpretować jako narzędzie różnicowania sposobu prowadzenia gospodarki leśnej na poszczególnych obszarach lasów społecznych, zgodnie z ich funkcją społeczną i uwarunkowaniami przyrodniczymi.

Aktualnie prowadzony przez IOŚ-PIB proces dotyczy tylko lasów stanowiących własności Skarbu Państwa, zarządzanych przez PGL Lasy Państwowe.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska podjęło decyzję, że spośród aglomeracji, wokół których prowadzony był pierwszy etap wyznaczania lasów społecznych, tylko Wrocław i Kielce zostały wskazane jako aglomeracje, w których I etap pilotażu doprowadził do zaawansowanych uzgodnień za równo w zakresie obszaru lasów społecznych, jak i zasad gospodarowania w lasach społecznych. W ww. miastach oceniono, że I etap pilotażu doprowadził do na tyle zaawansowanych ustaleń, że mogą być one utrwalone w formie lasów ochronnych, o których mowa w art. 15 ustawy o lasach. W Katowicach porozumienie dotyczyło obszaru lasów społecznych, natomiast w zakresie zasad gospodarowania nie osiągnięto porozumienia.

Organizatorem procesu w II etapie pilotażu jest IOŚ-PIB. Nie ograniczamy działań konsultacyjnych z udziałem interesariuszy do grona osób, które wzięły udział w procesach w I etapie – niemniej zapraszamy je do udziału w dalszych pracach. W I i III kroku prac eksperckich będziemy wykorzystywać m.in. wyniki prac zespołów z I etapu, razem z nowymi informacjami pozyskanymi z geoankiety.
Cztery scenariusze prowadzenia gospodarki leśnej w lasach o wiodącej funkcji społecznej zostały opisane w dokumencie „RAMOWE SPOSOBY PROWADZENIA GOSPODARKI W LASACH O WIODĄCEJ FUNKCJI SPOŁECZNEJ (LoWFS) WOKÓŁ MIAST”, który można znaleźć pod linkiem: https://www.gov.pl/web/klimat/ramowe-sposoby-prowadzenia-gospodarki-w-lasach-o-wiodacej-funkcji-spolecznej-lowfs-wokol-miast

Ze szczegółowym harmonogramem prac dla wszystkich aglomeracji można zapoznać się pod tym linkiem https://ios.edu.pl/wp-content/uploads/2026/05/ls-harmonogramszczegolowy.pdf . Został on przygotowany wspólnie z Ministerstwem Klimatu i Środowiska. II etap prac nie przewiduje zmian w postaci rozszerzenia o nowe aglomeracje czy nowe obszary leśne dla poszczególnych aglomeracji. Zasięgi lasów społecznych w ramach pilotażu zostały rozstrzygnięte przez MKiŚ w roku 2025 i są dostępne na stronie MKiŚ https://www.gov.pl/web/klimat/zasieg-lasow-spolecznych-w-pilotazu.
Ze względu na wysoki stopień zakończonych prac w I etapie pilotażu ustanowienie lasów społecznych dla dwóch aglomeracji z pierwotnych 11 – Wrocław i Kielce – będzie realizowane poza aktualnymi działaniami IOŚ-PIB – bezpośrednio przez Regionalną Dyrekcję Lasów Państwowych we Wrocławiu oraz w Radomiu. Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych we Wrocławiu w czerwcu 2026 r. będzie finalizować proces opiniowania wniosków o ustanowienie lasów ochronnych dla aglomeracji wrocławskiej.

Wszystkie informacje dotyczące kontynuacji pilotażu w II etapie będą komunikowane m.in. na stronie IOŚ-PIB - https://ios.edu.pl/informacje-prasowe/ruszyl-drugi-etap-pilotazu-wyznaczania-lasow-spolecznych-wokol-najwiekszych-aglomeracji-w-polsce/ oraz w serwisie internetowym dot. lasów społecznych oraz w serwisie internetowym dot. lasów społecznych MKiŚ - https://www.gov.pl/web/klimat/lasyspoleczne.
Geoankieta będzie udostępniona publicznie za pośrednictwem kanałów komunikacji elektronicznej IOŚ-PIB i innych podmiotów, przede wszystkim MKiŚ, DGLP. Planowane jest również nawiązanie współpracy z samorządami. Zaproszenia na spotkania będą publikowane przez analogiczne kanały informacji na co najmniej miesiąc przed terminem spotkania.
Dodatkowo zostanie uruchomiony formularz kontaktowy dla osób zainteresowanych pilotażem. Do osób, które wypełnią formularz kontaktowy, będziemy przesyłać informacje o aktualnie prowadzonych procesach konsultacyjnych w danych aglomeracjach.

Interesariuszami procesu są podmioty i osoby zainteresowane procesem wyznaczania lasów społecznych – zarówno te zinstytucjonalizowane, takie jak Lasy Państwowe, samorządy (zarówno na poziomie gminy, powiatu czy województwa), sformalizowane w zarejestrowanych organizacjach pozarządowych, ale również nieformalne, takie jak mieszkańcy czy przedsiębiorcy. Dla każdej lokalizacji przeprowadzone zostanie mapowanie interesariuszy. Wszyscy interesariusze samodzielnie muszą zgłosić chęć wzięcia udziału w procesie. Opis mapowania będzie dokumentowany na potrzeby publicznego raportu podsumowującego II etap pilotażu.
Interesariusze będą zaangażowani do procesu w dwóch krokach: w kroku II – w ramach udziału w geoankiecie, i w kroku IV – w ramach spotkań konsultacyjno-warsztatowych. Dla każdej aglomeracji będzie przygotowana dedykowana geoankieta. Dodatkowo planowane są co najmniej dwa spotkania konsultacyjno-warsztatowe dla każdej aglomeracji. Geoankiety będą dostępne online, natomiast spotkania będą organizowane stacjonarnie w lokalizacji podanej z przynajmniej miesięcznym wyprzedzeniem, w miejscach wybranym przez IOŚ po uwzględnieniu lokalnego rozmieszczenia obszarów wyznaczanych lasów społecznych (w celu zapewnienia jak najlepszego dostępu zainteresowanym interesariuszom).

Dostęp do geoankiety nie będzie wymagał przechodzenia przez złożone procedury weryfikacji ani logowania, co ma zapewnić jej szeroką dostępność zgodnie z zasadą powszechności – jedną z siedmiu zasad konsultacji (https://www.gov.pl/attachment/41b34da4-91cd-4389-b643-a63d155e017d).

Po zamknięciu geoankiety zostanie przeprowadzona analiza wypełnionych ankiet. Elementem tej analizy będzie m.in. identyfikacja ewentualnej manipulacji wynikających z użycia oprogramowania do automatycznego wypełniania ankiety bez udziału człowieka lub masowego wprowadzania odpowiedzi przez tę samą osobę lub podmiot - w przypadku uzasadnionego podejrzenia tego rodzaju ankiety zostaną wyłączone z dalszej analizy. Sama konstrukcja geoakiety (np. konieczność ręcznego zaznaczenia na mapie obszaru lub obiektu) zdecydowanie zmniejsza ryzyko zautomatyzowanych odpowiedzi. Dane dotyczące zebranych geoankiet, metod weryfikacji i przypadków odrzuconych odpowiedzi będą zawarte w raporcie końcowym z pilotażu.

Geoankieta w takiej postaci nie będzie badaniem reprezentatywnym w sensie statystycznym – dlatego nie będzie analizowana i interpretowana przy pomocy testów statystycznych. Zebrane opinie mają umożliwić ekspertom IOŚ-PIB opracowanie koncepcji podziałów obszarów na strefy odpowiadające czterem scenariuszom prowadzenia gospodarki leśnej.

Zapisy na spotkania będą analizowane pod kątem deklarowanej przynależności do danej grupy zmapowanych wcześniej interesariuszy. Liczba dostępnych miejsc na każdym spotkaniu będzie podzielona proporcjonalnie do liczby grup (np. zmapowanie wykaże 10 grup interesariuszów – dla każdej grupy będą przewidziane 3 miejsca – w razie wątpliwości co do deklarowanej przynależności instytucjonalnej będzie prowadzona weryfikacja wybranych zgłoszeń).
Spotkania będą prowadzone stacjonarnie przez ekspertów IOŚ-PIB w formule konsultacyjno-warsztatowej. W ramach spotkania uczestnicy będą proszeni o m.in. wyrażenie opinii na temat proponowanego przyporządkowania scenariuszy do obszarów. Na spotkaniach nie będzie wymagana jednomyślność – poszczególne głosy interesariuszy wyrażone w dyskusji będą rejestrowane w celu określenia maksymalnej zgodności dla poszczególnych podziałów i zebrania wszystkich głosów odrębnych. Na podstawie zebranych wniosków i głosów interesariuszy na spotkaniach eksperci IOŚ-PIB sformułują propozycję podziału obszarów leśnych na cztery scenariusze i dodatkowe rekomendacje dla zagospodarowania rekreacyjnego i gospodarowania wodą. Tak przygotowana dokumentacja mapowo-tekstowa zostanie przedłożona MKiŚ jako podstawa do opiniowania przygotowanych przez poszczególne regionalne dyrekcje lasów państwowych wniosków o ustanowienie lasów ochronnych. Prace zostaną podsumowane w formie raportu końcowego i udostępnione publicznie.

W odniesieniu do postulatu rozszerzenia kompetencji gmin w zakresie zakazu wycinki drzew w zespołach przyrodniczo-krajobrazowych warto zaznaczyć, że takie rozwiązanie mogłoby stworzyć pośredni mechanizm ochrony — silniejszy niż ochrona krajobrazowa, ale mniej restrykcyjny niż rezerwat. Niemniej jednak proponowana zmiana wykracza poza bezpośredni zakres pilotażu lasów społecznych, ponieważ dotyczy kompetencji gmin wynikających z przepisów o ochronie przyrody, a nie zasad wyznaczania i gospodarowania w lasach społecznych.

Postulat ochrony zasobów wodnych jest istotną przesłanką przy określaniu zasad gospodarowania w lasach społecznych. W toku prac brane są pod uwagę funkcje wodochronne i retencyjne lasu, zwłaszcza w kontekście suszy i zmiany klimatu, a także wpływ działań gospodarczych na lokalne stosunki wodne oraz odporność ekosystemu.
W ramach pilotażu funkcje społeczne lasu nie są rozumiane wyłącznie jako rekreacyjne. Obejmują także rolę lasu w życiu lokalnych społeczności, związaną z jakością życia, możliwością codziennego kontaktu z przyrodą, lokalnym mikroklimatem oraz retencją wody. Przy określaniu zasad
gospodarowania uwzględnia się zarówno sposób korzystania z lasu przez mieszkańców, jak i konieczność zachowania ekosystemów, ochrony zasobów wodnych oraz ograniczania presji na obszary szczególnie wrażliwe.

Lasy społeczne nie są tożsame z rezerwatami przyrody ani nie mają zastępować ochrony rezerwatowej. Są odrębnym mechanizmem, który może obejmować obszary ważne nie tylko ze względu na wartości przyrodnicze, ale także ze względu na ich znaczenie dla mieszkańców, krajobrazu, klimatu lokalnego czy układu przestrzennego. Ochrona rezerwatowa i lasy społeczne odpowiadają na różne potrzeby i nie są traktowane jako rozwiązania zamienne w procesie pilotażu.

Pilotaż koncentruje się przede wszystkim na wyznaczaniu lasów społecznych oraz określeniu zasad gospodarowania na tych obszarach. Lasy społeczne nie będą automatycznie wyłączone z gospodarki łowieckiej, a kwestie polowań, obwodów łowieckich oraz zasad wykonywania gospodarki łowieckiej regulowane są odrębnymi przepisami i nie stanowią bezpośredniego przedmiotu pilotażu. Oznacza to, że sam udział danego obszaru w pilotażu nie przesądza o zakazie polowań ani o zmianie granic obwodów łowieckich. Ewentualne ograniczenia w tym zakresie wymagałyby odrębnych podstaw prawnych, właściwych procedur oraz decyzji podejmowanych przez odpowiednie organy. W ramach pilotażu analizowane są zasady prowadzenia gospodarki leśnej, przede wszystkim w kontekście jego funkcji przyrodniczych i społecznych, w tym rekreacyjnych, a także funkcji wodochronnych i krajobrazowych.

Podczas webinarium, które odbyło się 8 maja 2026 r., zaprezentowano podmioty, które wzięły udział w konsultacjach społecznych Raportu „Analiza pierwszego etapu pilotażu wyznaczania lasów społecznych w jedenastu aglomeracjach. Zidentyfikowane problemy i bariery oraz rekomendacje dla dalszych etapów procesu”. Konsultacje te odbywały się od 23 grudnia 2025 r. do 2 lutego 2026 r., a uwagi można było zgłaszać za pomocą formularza oraz pisemnie do IOŚ-PIB. Wszystkie zgłoszone uwagi zostały rozpatrzone. „Raport z konsultacji społecznych” zawiera opis konsultacji oraz tabelę, w której zestawiono uwagi, podano w jaki sposób uwagi zostały rozpatrzone oraz w jaki sposób wpłynęły na treść konsultowanego Raportu.
Raport „Analiza pierwszego etapu pilotażu wyznaczania lasów społecznych w jedenastu aglomeracjach. Zidentyfikowane problemy i bariery oraz rekomendacje dla dalszych etapów procesu” został opracowany na podstawie:
• analizy dokumentacji procesu oraz informacji uzyskanych od uczestników podczas webinariów (23 i 29 września 2025 r.),
• ankiety skierowanej do uczestników wyżej wymienionych webinariów,
• uwag zgłoszonych w ramach konsultacji społecznych.
Raport uwzględnia wkład wniesiony przez wszystkich uczestników I etapu pilotażu w jego udokumentowane rezultaty.
Oba raporty są dostępne na stronie internetowej IOŚ-PIB https://ios.edu.pl/raporty-i-analizy/inne/wyznaczanie-lasow-spolecznych-raport-podsumowujacy-pierwszy-etap-pilotazu/

Ministerstwo Klimatu i Środowiska, w ramach pilotażowego procesu wyznaczania lasów społecznych wokół wybranych polskich miast, opracowało zbiór zasad prowadzenia gospodarki w lasach społecznych. Zasady te są określone w dokumencie pn. „Ramowe zasady prowadzenia gospodarki w lasach o wiodącej funkcji społecznej wokół miast”, opublikowanym na stronie MKiŚ https://www.gov.pl/web/klimat/ramowe-sposoby-prowadzenia-gospodarki-w-lasach-o-wiodacej-funkcji-spolecznej-lowfs-wokol-miast .
Dla lasów o wiodącej funkcji społecznej (lasów społecznych) przewidziano cztery scenariusze gospodarowania:
1) Procesy naturalne,
2) Leśnictwo bliskie naturze,
3) Leśnictwo stabilizacyjne,
4) Leśnictwo tradycyjne zmodyfikowane prospołecznie.
Uzgodnienia dotyczące zasad gospodarowania w lasach społecznych będą obejmowały wskazanie obszarów, na których stosowane będą poszczególne scenariusze. Podstawową jednostką określającą ich zasięg przestrzenny będzie wydzielenie leśne, przy czym zasadą powinno być tworzenie większych, zgrupowanych bloków wydzieleń. Na obszarach objętych scenariuszem 1, gdzie priorytetowe znaczenie mają funkcje przyrodnicze, „łączna powierzchnia lasów wyłączonych z funkcji pozyskania drewna1 nie powinna być wyższa niż 14% ogólnej powierzchni lasów Skarbu Państwa.