Rekomendacje dotyczące trwałości dla przedsięwzięć realizowanych w ramach inwestycji B2.2.2/G1.1.2 - część A, wsparcie przedinwestycyjne
Biorąc pod uwagę kierowane do Ministerstwa Klimatu i Środowiska pytania dotyczące obowiązku zapewnienia trwałości przedsięwzięć realizowanych w ramach inwestycji B2.2.2/G1.1.2, przygotowaliśmy dodatkowe wyjaśnienia i rekomendacje, które mogą być pomocne dla Ostatecznych Odbiorców Wsparcia. Niniejszy materiał ma charakter pomocniczy i nie zmienia postanowień umowy o objęcie wsparciem, Regulaminu wyboru przedsięwzięć ani pozostałej dokumentacji naboru. W przypadku rozbieżności pierwszeństwo mają postanowienia umowy, Regulaminu, wniosku o objęcie przedsięwzięcia wsparciem oraz właściwe przepisy prawa.
1. Podstawa i cel wymogu trwałości
Zgodnie ze wzorem umowy o objęcie wsparciem, OOW zobowiązuje się, że realizacja przedsięwzięcia zapewni efekty długoterminowe, tj. efekty przekraczające ramy czasowe obowiązywania rozporządzenia RRF. Postanowienie to zostało ujęte w § 12 wzoru umowy o objęcie wsparciem.
Wymóg ten należy interpretować w kontekście celu RRF oraz inwestycji B2.2.2/G1.1.2. Rozporządzenie RRF zakłada, że plany odbudowy i zwiększania odporności mają wywoływać trwały wpływ, w tym zmiany strukturalne w odpowiednich obszarach polityki lub instytucjach. RRF przewiduje także, że ostateczne kamienie milowe i wartości docelowe muszą zostać osiągnięte nie później niż 31 sierpnia 2026 r., a płatności wkładów finansowych mogą być dokonywane do 31 grudnia 2026 r.
W przypadku inwestycji B2.2.2/G1.1.2 wsparcie przedinwestycyjne służy przygotowaniu społeczności energetycznych do dalszego rozwoju. Na stronie MKiŚ wskazano, że wsparcie przedinwestycyjne obejmuje działania na rzecz opracowania optymalnego modelu prawnoorganizacyjnego i biznesowego potrzebnego do uruchomienia lub rozwoju społeczności energetycznej.
2. Co oznacza trwałość w części przedinwestycyjnej
W części przedinwestycyjnej trwałość nie powinna być rozumiana wyłącznie jako utrzymanie materialnego składnika majątku, ponieważ efektem przedsięwzięcia są najczęściej dokumenty, analizy, modele organizacyjne, koncepcje rozwoju, dokumentacja przygotowawcza, narzędzia, dane, ustalenia partnerskie albo inne rezultaty niematerialne.
W praktyce wymóg trwałości oznacza, że rezultaty przedsięwzięcia powinny:
- pozostawać użyteczne po zakończeniu realizacji przedsięwzięcia, a nie wyłącznie na potrzeby rozliczenia wsparcia;
- wspierać dalszy rozwój społeczności energetycznej, klastra energii, spółdzielni energetycznej albo obywatelskiej społeczności energetycznej OZE;
- być możliwe do wykorzystania po zakończeniu okresu realizacji KPO/RRF, w szczególności jako podstawa do dalszych działań organizacyjnych, prawnych, technicznych, inwestycyjnych lub finansowych;
- być zgodne z zakresem i celem przedsięwzięcia określonym we wniosku oraz umowie;
- nie mieć charakteru pozornego, jednorazowego lub wyłącznie formalnego.
Nie oznacza to automatycznie, że OOW ma obowiązek zrealizować po zakończeniu części przedinwestycyjnej konkretną inwestycję ze środków własnych, jeżeli taki obowiązek nie wynika z umowy, wniosku lub dokumentacji naboru. OOW powinien jednak wykazać, że rezultaty przedsięwzięcia realnie przygotowują społeczność energetyczną do dalszego funkcjonowania lub rozwoju.
3. Minimalne oczekiwania wobec OOW
Rekomenduje się, aby OOW zapewnił, że rezultaty przedsięwzięcia:
| Obszar | Rekomendacja |
| Użyteczność |
dokumenty, analizy i opracowania powinny być możliwe do wykorzystania po zakończeniu przedsięwzięcia, np. przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych, rozmowach z OSD, przygotowaniu wniosków o finansowanie, aktualizacji strategii lub zawieraniu porozumień |
|
Powiązanie z celem inwestycji |
rezultaty powinny być bezpośrednio powiązane z rozwojem społeczności energetycznej, a nie mieć charakteru ogólnych opracowań niezwiązanych z zakresem wsparcia |
| Dostępność i prawa do korzystania | OOW powinien posiadać prawa lub licencje pozwalające na korzystanie z rezultatów po zakończeniu przedsięwzięcia, w zakresie niezbędnym do dalszego rozwoju społeczności energetycznej |
|
Odpowiedzialność organizacyjna |
OOW powinien wskazać, kto po zakończeniu przedsięwzięcia będzie odpowiedzialny za przechowywanie, aktualizację lub wykorzystanie rezultatów |
|
Spójność z dokumentacją |
rezultaty powinny pozostawać spójne z wnioskiem, wskaźnikami przedsięwzięcia, koncepcją rozwoju, OPI, SPDP oraz innymi dokumentami właściwymi dla danego działania |
|
Ślad audytowy |
OOW powinien przechowywać dokumenty potwierdzające osiągnięcie rezultatów i wskaźników oraz umożliwiające weryfikację sposobu wykorzystania wsparcia |
Wzór umowy przewiduje, że OOW realizuje przedsięwzięcie w pełnym zakresie i z należytą starannością, zgodnie z umową, wnioskiem, Regulaminem, wytycznymi oraz przepisami prawa krajowego i unijnego, osiągając wskaźniki wskazane we wniosku. Umowa przewiduje również sprawozdawczość w CST, obejmującą m.in. osiągnięte wartości wskaźników, podejmowane działania, ich efekty oraz zestawienie dokumentów potwierdzających osiąganie wskaźników lub kwalifikowalność wydatków.
4. Przykłady efektów długoterminowych w części przedinwestycyjnej
Za efekty długoterminowe mogą zostać uznane w szczególności:
- koncepcja rozwoju społeczności energetycznej, która określa model funkcjonowania społeczności, jej cele, potrzeby inwestycyjne i kierunki dalszych działań;
- ogólny plan inwestycyjny, wskazujący możliwe inwestycje lub działania rozwojowe wynikające z diagnozy i modelu funkcjonowania społeczności;
- szczegółowy plan działań przedinwestycyjnych, który stanowi podstawę do dalszego przygotowania inwestycji lub rozwoju społeczności energetycznej;
- analizy techniczne, prawne, organizacyjne, środowiskowe, ekonomiczne lub biznesowe, które mogą być wykorzystywane po zakończeniu przedsięwzięcia;
- bilans energetyczny, zestawienia danych, analizy zapotrzebowania i generacji energii, analizy potencjału OZE albo elastyczności;
- modele współpracy członków społeczności energetycznej, porozumienia, projekty dokumentów wewnętrznych lub procedury organizacyjne;
- dokumentacja przygotowawcza do przyszłych inwestycji, np. studia wykonalności, analizy lokalizacyjne, koncepcje techniczne, wstępne założenia do dokumentacji projektowej;
- ustalenia z interesariuszami, np. OSD, JST, członkami społeczności energetycznej, potencjalnymi odbiorcami lub wytwórcami energii;
- narzędzia, arkusze lub modele analityczne, które mogą być dalej wykorzystywane przez OOW lub społeczność energetyczną.
Wskazówki dotyczące opracowywania koncepcji rozwoju przewidują m.in., że koncepcja rozwoju powinna obejmować diagnozę, przewidywany model funkcjonowania społeczności energetycznej, ogólny plan inwestycyjny oraz szczegółowy plan działań przedinwestycyjnych. W odniesieniu do modelu funkcjonowania wskazano, że powinien on być określony co najmniej w perspektywie 2030 r. oraz obejmować cele społeczności energetycznej, w tym w wymiarze energetyczno-środowiskowym.
5. Co nie będzie wystarczające
Za niewystarczające z perspektywy trwałości mogą zostać uznane w szczególności sytuacje, w których:
- opracowanie ma charakter wyłącznie ogólny i nie odnosi się do konkretnej społeczności energetycznej;
- dokumenty nie wynikają z diagnozy i nie są powiązane z planowanym modelem funkcjonowania społeczności;
- OOW nie posiada praw do korzystania z dokumentów po zakończeniu przedsięwzięcia;
- rezultaty nie zostały przekazane OOW lub nie są dostępne dla podmiotów, które mają je wykorzystywać;
- dokumentacja nie pozwala na ustalenie, jakie działania podjęto, jakie efekty osiągnięto i jak efekty te będą wykorzystywane;
- rezultaty są niespójne z wnioskiem, wskaźnikami albo zakresem rzeczowym przedsięwzięcia;
- zmiana zakresu przedsięwzięcia prowadziłaby do sytuacji, w której przedsięwzięcie nie spełniałoby kryteriów wyboru.
Wzór umowy wskazuje, że zmiana warunków realizacji przedsięwzięcia powodująca niezgodność z wnioskiem wymaga uprzedniej zgody IOI w CST, a zmiana umowy nie jest dopuszczalna, jeżeli w jej rezultacie przedsięwzięcie nie uzyskałoby wsparcia na etapie oceny.
6. Jak dokumentować trwałość
Rekomenduje się, aby OOW w dokumentacji rozliczeniowej, w szczególności we wniosku o płatność końcową lub w wyjaśnieniach składanych do IOI, wskazywał:
1. jakie rezultaty zostały wytworzone;
2. z jakiego elementu wniosku, koncepcji rozwoju, OPI, SPDP lub umowy wynika dany rezultat;
3. w jaki sposób rezultat będzie wykorzystywany po zakończeniu przedsięwzięcia;
4. który podmiot będzie odpowiedzialny za dalsze wykorzystanie lub utrzymanie rezultatu;
5. gdzie dokumenty lub narzędzia są przechowywane;
6. czy OOW posiada prawa do ich dalszego wykorzystania;
7. jakie dalsze działania mogą zostać podjęte na podstawie osiągniętych rezultatów;
8. w jaki sposób rezultat przyczynia się do rozwoju społeczności energetycznej.
Przykładowa formuła do wykorzystania przez OOW
OOW potwierdza, że rezultaty przedsięwzięcia, w szczególności [wskazać dokumenty/opracowania/narzędzia/ustalenia], będą wykorzystywane po zakończeniu realizacji przedsięwzięcia jako podstawa do [wskazać dalsze działania, np. rozwoju społeczności energetycznej, przygotowania inwestycji, rozmów z OSD, aktualizacji modelu funkcjonowania, pozyskania finansowania]. Rezultaty pozostają w dyspozycji OOW i/lub partnerów przedsięwzięcia oraz będą przechowywane przez [wskazać podmiot/komórkę organizacyjną]. OOW posiada prawa do korzystania z rezultatów w zakresie niezbędnym do dalszego rozwoju społeczności energetycznej.
7. Najczęściej pojawiające się pytania OOW
Pytanie OOW:
„W umowie widnieje następujący zapis: OOW zobowiązuje się, iż realizacja Przedsięwzięcia zapewni efekty długoterminowe, tzn. efekty przekraczające ramy czasowe obowiązywania rozporządzenia RRF. Zwracam się z prośbą o bardziej szczegółowe wyjaśnienie tej kwestii.”
Odpowiedź:
Zapis ten oznacza, że efekty przedsięwzięcia nie powinny ograniczać się wyłącznie do formalnego wykonania i rozliczenia działań finansowanych w ramach wsparcia przedinwestycyjnego. OOW powinien zapewnić, aby rezultaty przedsięwzięcia były użyteczne również po zakończeniu jego realizacji oraz mogły służyć dalszemu rozwojowi społeczności energetycznej.
W przypadku wsparcia przedinwestycyjnego efektami długoterminowymi mogą być w szczególności: koncepcja rozwoju społeczności energetycznej, ogólny plan inwestycyjny, szczegółowy plan działań przedinwestycyjnych, analizy techniczne, ekonomiczne, prawne, środowiskowe lub organizacyjne, bilans energetyczny, modele współpracy, dokumentacja przygotowawcza do przyszłych inwestycji albo inne opracowania umożliwiające kontynuowanie działań po zakończeniu przedsięwzięcia.
OOW powinien być w stanie wykazać, że rezultaty te są powiązane z celem przedsięwzięcia, pozostają w jego dyspozycji, mogą być wykorzystywane po zakończeniu realizacji przedsięwzięcia i stanowią podstawę do dalszych działań rozwojowych społeczności energetycznej. Nie oznacza to automatycznie obowiązku zrealizowania konkretnej inwestycji po zakończeniu części przedinwestycyjnej, o ile taki obowiązek nie wynika z umowy, wniosku lub dokumentacji naboru.
Pytanie OOW:
Czy trwałość oznacza obowiązek utrzymania rezultatów przez 3 albo 5 lat?
Odpowiedź:
W dokumentacji części przedinwestycyjnej przytoczone postanowienie § 12 umowy nie wskazuje odrębnego okresu 3- albo 5-letniego. Wymóg należy rozumieć funkcjonalnie: efekty przedsięwzięcia powinny być użyteczne po zakończeniu realizacji przedsięwzięcia i po okresie realizacji KPO/RRF, a nie wygasać wraz z rozliczeniem wsparcia. Dla koncepcji rozwoju szczególnie istotne jest, że wymagany model funkcjonowania społeczności energetycznej powinien być określony co najmniej w perspektywie 2030 r.
Pytanie OOW:
Czy OOW musi zrealizować inwestycję po zakończeniu wsparcia przedinwestycyjnego?
Odpowiedź:
Nie wynika to automatycznie z samego zapisu o trwałości. Wsparcie przedinwestycyjne ma przygotować społeczność energetyczną do dalszych działań. OOW powinien jednak wykazać, że rezultaty przedsięwzięcia rzeczywiście mogą służyć dalszemu rozwojowi, przygotowaniu inwestycji, pozyskaniu finansowania lub podjęciu decyzji organizacyjnych, technicznych albo prawnych.
Pytanie OOW:
Czy samo sporządzenie dokumentu wystarczy?
Odpowiedź:
Nie zawsze. Sam fakt sporządzenia dokumentu może być niewystarczający, jeżeli dokument nie jest powiązany z zakresem przedsięwzięcia, nie odpowiada na potrzeby społeczności energetycznej, nie może być wykorzystany po zakończeniu projektu albo OOW nie posiada praw do jego dalszego wykorzystania.
Pytanie OOW:
Czy dokumenty mogą być aktualizowane po zakończeniu przedsięwzięcia?
Odpowiedź:
Tak. Możliwość aktualizacji dokumentów nie narusza wymogu trwałości, o ile pierwotne rezultaty zostały prawidłowo wykonane, są dostępne i mogą stanowić podstawę do dalszych działań. Aktualizacja może być wręcz naturalnym elementem dalszego rozwoju społeczności energetycznej, zwłaszcza przy zmianach technologicznych, rynkowych lub regulacyjnych.
Pytanie OOW:
Czy zmiana zakresu przedsięwzięcia może wpływać na trwałość?
Odpowiedź:
Tak. Zmiana, która powodowałaby niezgodność przedsięwzięcia z wnioskiem albo prowadziła do utraty spełnienia kryteriów wyboru, może mieć znaczenie dla oceny prawidłowości realizacji przedsięwzięcia. Zgodnie z umową zmiana warunków realizacji powodująca niezgodność z wnioskiem wymaga uprzedniej zgody IOI, a zmiana skutkująca niespełnieniem kryteriów wyboru nie jest dopuszczalna.
8. Rekomendacja praktyczna dla OOW
OOW powinien już na etapie realizacji przedsięwzięcia zadbać o to, aby wytwarzane rezultaty były:
- konkretne i powiązane z potrzebami danej społeczności energetycznej;
- zgodne z wnioskiem i umową;
- możliwe do wykorzystania po zakończeniu przedsięwzięcia;
- dostępne dla OOW i właściwych partnerów;
- objęte prawami pozwalającymi na dalsze korzystanie;
- udokumentowane w sposób umożliwiający ich weryfikację;
- powiązane z dalszymi działaniami rozwojowymi, organizacyjnymi, technicznymi, inwestycyjnymi lub finansowymi.
Tak rozumiana trwałość potwierdza, że wsparcie przedinwestycyjne nie służy wyłącznie przygotowaniu dokumentacji na potrzeby rozliczenia, lecz ma prowadzić do realnego i długofalowego wzmocnienia społeczności energetycznych.