Kryterium X 

Puszcza Białowieska została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO również na podstawie Kryterium X, które potwierdza że:

Obiekt obejmuje siedliska naturalne najbardziej reprezentatywne i najważniejsze dla ochrony in situ różnorodności biologicznej, włączając te, w których występują zagrożone gatunki o wyjątkowej uniwersalnej wartości z punktu widzenia nauki lub ochrony przyrody.

Puszcza spełnia to kryterium z perspektywy trzech poziomów różnorodności: siedliskowej, gatunkowej i genetycznej. Zachowały się na jej obszarze wszystkie reprezentatywne ekosystemy i zbiorowiska leśne typowe dla tej części Europy, takie jak grądy olsy, bory i bory mieszane bagienne. Siedliska te chronią wysoką różnorodność gatunkową flory, fauny i grzybów, zwłaszcza tych uzależnionych od obfitości martwego drewna. Rezerwuar genetyczny stanowią liczne gatunki zagrożone wyginięciem oraz gatunki reliktowe, które przetrwały tu mimo niekorzystnych zmian środowiskowych w innych regionach.

Puszcza ostoją żubrów

Żubr nizinny to symbol Puszczy Białowieskiej i największy lądowy ssak Europy, ale również symbol sukcesu przyrodników w ochronie zagrożonych gatunków. W 1919 r. ostatni puszczański żubr został zastrzelony, przetrwały tylko 54 osobniki w ogrodach zoologicznych i prywatnych zwierzyńcach Europy. W 1929 rozpoczęto program przywrócenia populacji żubrów w Puszczy. Pierwsze dwa żubry zostały wypuszczone na wolność w 1952 roku. Dzisiaj wolnożyjąca populacja żubra nizinnego wynosi około 900 osobników w polskiej części Puszczy Białowieskiej, około 3000 w Polsce i ponad 12 tysięcy na świecie.

Grupa organizmów związanych z martwym drewnem

W Puszczy Białowieskiej żyje 59 gatunków ssaków, ponad 250 gatunków ptaków, 7 gadów i 13 płazów. Niezwykle cenne są grupy organizmów saproksylicznych, które żyją w martwym drewnie. To właśnie one wyróżniają Puszczę spośród lasów Europy. Znaczny udział stanowią relikty puszczańskie, czyli gatunki wskazujące na dojrzałość lasu i minimalne zakłócenia przez człowieka. 

Martwe drewno jest niezbędne do występowania dla tysięcy gatunków flory, fauny i fungi. Wszystkie gatunki dzięciołów Europy występują w Puszczy, przy czym na uwagę zasługuję występowanie dzięcioła białogrzbietowego i dzięcioła trójpalczastego wskazujące na obecność starych drzewostanów.

Ponad połowa puszczańskich owadów żyje w martwym drewnie, w tym takie unikaty jak konarek tajgowy czy zmorsznik białowieski. Puszcza jest też najcenniejszym obszarem półkuli północnej pod względem występowania grzybów. Około 90% wszystkich polskich gatunków grzybów poliporodialnych, czyli reducentów martwych drzew, występuje w Puszczy. Wśród roślin ze znaczną liczbą gatunków reliktowych wyróżniają się mchy, wątrobowce i porosty, które porastają drzewa i martwe kłody.