Większy wpływ obywateli na programy ochrony powietrza
23.06.2026
Rząd przyjął projekt nowelizacji Prawa ochrony środowiska. Wprowadza on możliwość uproszczonej aktualizacji obecnych programów ochrony powietrza przez samorządy województw. Umożliwia też mieszkańcom i organizacjom społecznym skuteczne zaskarżanie programów ochrony powietrza, ich aktualizacji oraz planów działań krótkoterminowych. Przewiduje także możliwość składania skarg na bezczynność organów odpowiedzialnych za ich przyjęcie.
Najważniejsze:
- Projekt wprowadza możliwość skutecznego zaskarżania programów ochrony powietrza, ich aktualizacji oraz planów działań krótkoterminowych.
- Dotyczy to zarówno mieszkańców danego obszaru, firm i innych podmiotów działających na nim od co najmniej 2 lat oraz organizacji społecznych zajmujących się ochroną powietrza lub zdrowia ludzi również od co najmniej 24 miesiące.
- Obecnie skarżący często muszą wykazać przed sądem, że działania lub zaniechania władz odnoszą się do ich konkretnej sytuacji prawnej - projekt usuwa tę barierę.
- Zmiana ustawy stanowi też odpowiedź na postulaty urzędów marszałkowskich, które wskazują na potrzebę skoncentrowania się na realizacji obowiązujących programów ochrony powietrza, bez konieczności opracowywania nowych dokumentów.
- Projekt wprowadza przepisy przejściowe, które umożliwiają samorządom województw przyjmowanie uproszczonych aktualizacji programów ochrony powietrza. Rozwiązanie to pozwoli kontynuować rozpoczęte działania naprawcze i - w razie potrzeby – wzmocnić je.
Programy ochrony powietrza oraz plany działań krótkoterminowych są przygotowywane w sytuacji, gdy w danym regionie stwierdza się przekroczenia norm jakości powietrza. Jakość tych programów - jak również ich brak - ma bezpośrednie znaczenie dla zdrowia i życia mieszkańców. Nowelizacja daje społeczności lokalnej realne narzędzia do kwestionowania zarówno uchwał sejmiku województwa, jak i zaniechania ich podjęcia, co wzmacnia przejrzystość i odpowiedzialność władz regionalnych.
Dotychczas sądy często odrzucały skargi, ponieważ skarżący musieli wykazać, że działania lub zaniechania władz odnoszą się do ich konkretnej sytuacji prawnej. Projekt ma usunąć tę barierę i wzmocnić społeczną kontrolę nad działaniami władz w obszarze jakości powietrza.
Wprowadzono również dodatkowe wymogi wobec firm i organizacji, aby zapobiec nadużyciom polegającym na zakładaniu podmiotów wyłącznie w celu składania skarg. Zmiany te dostosowują polskie przepisy do standardów Unii Europejskiej i wzmacniają system ochrony środowiska.
Projekt przewiduje również przepisy przejściowe, które umożliwiają samorządom województw przyjmowanie uproszczonych aktualizacji programów ochrony powietrza. Rozwiązanie to pozwoli kontynuować rozpoczęte działania naprawcze i - w razie potrzeby - je wzmocnić.