Najważniejsze: 

• Program wesprze wykup gruntów oraz działania służące ochronie przyrody w parkach narodowych. 
• Wykup gruntów odbywa się na zasadach dobrowolności - dotychczasowi właściciele sprzedają nieruchomość na zasadach rynkowych. 
• Budżet programu wynosi 25 mln zł i jest finansowany z Funduszy Europejskich na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko 2021–2027.  

15 czerwca 2026 r. rozpoczął się nabór wniosków w trybie konkurencyjnym w ramach działania 1.5 „Ochrona przyrody i rozwój zielonej infrastruktury”. Program wspiera poprawę zdolności parków narodowych do zarządzania obszarami chronionymi poprzez wykup gruntów od prywatnych podmiotów na cele ochrony przyrody, co pozwoli na skuteczniejsze zarządzanie tymi terenami. Budżet programu wynosi 25 mln zł ze środków Funduszy Europejskich na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko 2021–2027, a dofinansowanie może sięgnąć do 85% kosztów kwalifikowanych. Nabór potrwa do 21 września 2026 r. 

W ramach programu parki narodowe będą mogły sfinansować wykup nieruchomości gruntowych znajdujących się w granicach parków narodowych, w tym nieruchomości zabudowanych - o ile znajdujące się na nich budynki zostaną przeznaczone do rozbiórki lub adaptacji na miejsca schronienia lub rozrodu dla chronionych gatunków, a także koszty pośrednie związane z realizacją projektu. 

Wykupy gruntów przynoszą konkretne efekty: 

• zwiększają obszar objęty ochroną przyrody, 
• umożliwiają lepszą ochronę siedlisk gatunków zagrożonych, 
• pozwalają scalać tereny i skuteczniej nimi zarządzać, 
• umożliwiają prowadzenie działań ochronnych, które są trudne na gruntach prywatnych, 
• przeciwdziałają fragmentacji siedlisk i degradacji środowiska. 

Program odpowiada na problem rozproszonej struktury własności gruntów w parkach narodowych. Obecność działek prywatnych utrudnia skuteczną ochronę przyrody i prowadzenie spójnych działań. Wykup gruntów pozwala ograniczyć te trudności i poprawić zarządzanie obszarami chronionymi. Co ważne, odbywa się on na zasadzie dobrowolnej. Właściciele sprzedają nieruchomości na podstawie umowy i otrzymują wynagrodzenie rynkowe. Działania te są standardowym narzędziem ochrony przyrody i pozwalają ograniczyć konflikty oraz presję inwestycyjną na cennych obszarach. 

Wsparcie kierowane jest bezpośrednio do parków narodowych, ale jego efekty będą odczuwalne przez wszystkich obywateli. Lepsza ochrona przyrody oznacza korzystniejsze warunki dla zwierząt i roślin oraz rozwój turystyki przyrodniczej. Program przyczynia się także do lepszego zarządzania parkami narodowymi. Dzięki temu możliwe będzie trwałe zachowanie najcenniejszych obszarów przyrodniczych dla przyszłych pokoleń.