Narodowy Fundusz
Ochrony Środowiska
i Gospodarki Wodnej

W skrócie

• Żubr jest objęty ochroną ścisłą, a w prawie Unii Europejskiej ma status gatunku priorytetowego.
• Park co roku zbiera ze swoich łąk 130–150 ton siana, którym zimą dokarmia żubry.
• Zwierzęta mają zapewnioną stałą opiekę weterynaryjną i monitoring, m.in. z użyciem fotopułapek.
• Projekt obejmuje ponad 10,5 tys. ha obszarów Natura 2000.
• NFOŚiGW wspiera projekt kwotą ponad 6,3 mln zł z programu FEnIKS 2021–2027.

Dwie populacje, jeden cel

Park chroni żubry na dwa sposoby. Pierwszy to ochrona w naturze, obejmująca ok. 90–100 zwierząt żyjących swobodnie na obszarze Parku. Opieka nie kończy się jednak na tym terenie – obejmuje także żubry w Puszczy Białowieskiej w granicach obszaru Natura 2000, a czasem także poza nim. Drugi to hodowla w zagrodach Ośrodka Hodowli Żubrów, gdzie żyje do 40 żubrów o znanych rodowodach. Cel jest jeden: utrzymać zdrową i odpowiednio liczną populację, tak jak zakłada plan ochrony parku.

To zadanie jest wciąż aktualne. Żubr jest wymieniony w dyrektywie siedliskowej Unii Europejskiej jako gatunek priorytetowy, a więc taki, za którego ochronę Europa odpowiada w szczególny sposób. Stan ochrony żubra oceniono jako niezadowalający zarówno w planie ochrony Białowieskiego Parku Narodowego, jak i w raporcie przekazanym Komisji Europejskiej za lata 2013–2018.

Siano, pasza i zima w puszczy

Najważniejsze jest pożywienie. Park na bieżąco odnawia łąki kośne, z których co roku zbiera 130–150 ton siana dla żubrów. Do jego zbioru kupił już ciągnik, kosiarkę, przewracarkę, zgrabiarki i prasę. Kupił też przyczepę do przewozu karmy i równiarkę, która pozwala utrzymać i odśnieżać drogi do miejsc zimowego dokarmiania.

Każdego roku park dokupuje też paszę: owies, kukurydzę, buraki i część siana, zarówno dla żubrów w zagrodach, jak i dla tych żyjących na wolności. Pracownicy parku co roku sprzątają miejsca zimowego dokarmiania, bo to ważne dla zdrowia zwierząt. Część prac jest już zakończona: park wyremontował osiem brogów karmowych i odłownię oraz zbudował dwa brogopaśniki z osobnym miejscem karmienia dla cieląt. Drewniane płoty w zagrodach remontuje i konserwuje co roku, odcinek po odcinku – w całym projekcie to 3 km remontu i 3 km konserwacji, łącznie 6 km.

Pod okiem weterynarza i fotopułapek

Przez cały czas trwania projektu żubrami opiekuje się lekarz weterynarii zatrudniony w parku. Badania, w tym sekcje zwierząt padłych w sposób naturalny, pozwolą wcześnie wykrywać zagrożenia dla zdrowia stada, a w razie podejrzenia choroby zakaźnej zostanie przeprowadzona dokładniejsza diagnostyka laboratoryjna. Park będzie też prowadził badania parazytologiczne zarówno w ośrodku hodowli, jak i w populacji wolno żyjącej. Do monitoringu żubrów park kupił już fotopułapki i sprzęt komputerowy, a także sprzęt do bezpiecznego, zdalnego usypiania zwierząt.

Żubr bliżej ludzi

Projekt ma też część edukacyjną. Do końca czerwca 2026 r. park publikował na Facebooku cykl postów „Żubry od A do Ż”, a dziś te treści są dostępne na stronie internetowej parku. Internauci mogą wziąć udział w konkursach na imiona dla żubrów urodzonych w Rezerwacie Pokazowym Żubrów. W planach są też wykłady dla uczniów Technikum Leśnego w Białowieży, Konwent Żubrowy dla dzieci i młodzieży oraz szkolenia dla samorządowców z gmin Białowieża i Narewka. Wszystko po to, by więcej osób wiedziało, jak żubra uratowano i co wciąż mu zagraża.

Inwestujemy w naturę

Projekt kosztuje ponad 7,7 mln zł i potrwa do końca 2029 r. Jego rezultatem ma być utrzymanie dobrego stanu zdrowia i odpowiedniej liczebności żubrów, zarówno w zagrodach, jak i na wolności, a także większa wiedza o tym gatunku w społeczeństwie. NFOŚiGW wspiera polskie parki narodowe od 37 lat, a łączna wartość tego wsparcia przekroczyła 1 mld zł. Ochrona żubra jest jednym z najbardziej znanych przykładów tej pomocy. Dzięki niej król puszczy, niegdyś niemal wymarły, ma szansę na zdrową i stabilną przyszłość w swoim naturalnym domu.