Narodowy Fundusz
Ochrony Środowiska
i Gospodarki Wodnej

• Blisko 14 mln zł z Funduszy Europejskich trafi do Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Rzeszowie na realizację programu, który pomoże zmniejszyć liczbę spotkań ludzi z niedźwiedziami brunatnymi w województwach podkarpackim i małopolskim
• Umowę o dofinansowaniu projektu ze strony Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej podpisał Robert Gajda, zastępca prezesa zarządu NFOŚiGW, ze strony beneficjenta Sławomir Serafin, dyrektor RDOŚ w Rzeszowie. Na spotkaniu obecni byli również Paulina Hennig-Kloska, ministra Klimatu i Środowiska, Teresa Kubas-Hul, wojewoda podkarpacki, Elżbieta Burkiewicz, posłanka na Sejm RP, Piotr Otawski, dyrektor Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska oraz przedstawiciele Lasów Państwowych, Parków Narodowych, nadleśnictw i samorządów.
• Przedsięwzięcie będzie realizowane w latach 2025–2029.

Powołujemy profesjonalną grupę interwencyjną, która będzie składała się docelowo z około 20 osób. Jej zadaniem będzie zakładanie obroży telemetrycznych konkretnym osobnikom, byśmy mogli monitorować ich przemieszczanie się. To umożliwi nam płoszenie ich odpowiednio wcześnie, aby nie wchodziły na uczęszczane drogi i tereny zabudowane. W ten sposób jesteśmy w stanie zwiększyć bezpieczeństwo ludzi i unikać zbędnych zagrożeń. Nie przez zabijanie niedźwiedzi, a poprzez ich płoszenie

- mówiła ministra Paulina Hennig-Kloska.

Ochrona niedźwiedzia brunatnego to nie tylko troska o jeden z najcenniejszych gatunków polskiej przyrody. To także działania, które zwiększają bezpieczeństwo mieszkańców i pomagają wypracować dobre zasady współistnienia ludzi i dzikich zwierząt w południowej Polsce. Dzięki wsparciu z Funduszy Europejskich powstanie specjalna grupa interwencyjna, system zabezpieczania odpadów oraz działania edukacyjne dla mieszkańców. To kompleksowe podejście pozwoli skuteczniej ograniczać sytuacje konfliktowe między ludźmi a niedźwiedziami

– podkreślił Robert Gajda, zastępca prezesa zarządu NFOŚiGW.

Niedźwiedź w polskich Karpatach

Niedźwiedź brunatny to największy drapieżnik żyjący w Polsce i jeden z symboli dzikiej przyrody. W Polsce żyje ponad 100 niedźwiedzi (źródło: Śmietana W. 2024. Wstępna ocena liczebności i rozmieszczenia bieszczadzkiej populacji niedźwiedzia w latach 2022/2023. Raport naukowo-badawczy nr 1/2024), a ich główne ostoje znajdują się w Bieszczadach i innych częściach Karpat.

Zdarza się jednak, że zwierzęta pojawiają się w pobliżu ludzkich osiedli. Najczęściej wynika to z łatwego dostępu do pożywienia pozostawionego przez człowieka, na przykład niezabezpieczonych odpadów czy resztek jedzenia. Chociaż kojarzony jest głównie z polowaniem, w rzeczywistości niedźwiedź jest zwierzęciem wszystkożernym, jego dieta w dużej mierze składa się z roślin, owoców leśnych, owadów czy padliny.  To duże, ale zwykle płochliwe zwierzęta. Dorosły samiec może ważyć nawet ponad 300 kilogramów, a mimo swoich rozmiarów potrafi biec z prędkością dochodzącą do 50 km/h.

Jak ograniczyć konflikty z niedźwiedziami

Przedsięwzięcie realizowane przez RDOŚ w Rzeszowie ma jednocześnie chronić ludzi i same zwierzęta. Jednym z kluczowych elementów będzie ograniczenie dostępu niedźwiedzi do łatwego pokarmu pozostawionego przez człowieka. W gminach, gdzie dochodzi do największej liczby incydentów z udziałem tych zwierząt, pojawią się specjalne kontenery na odpady odporne na otwieranie przez niedźwiedzie. Miejsca gromadzenia odpadów zostaną również odpowiednio oznakowane, a mieszkańcy otrzymają instrukcje dotyczące ich prawidłowego użytkowania.

W lasach województwa podkarpackiego i małopolskiego planowane są również nasadzenia rodzimych gatunków drzew i krzewów owocowych, które staną się naturalnym źródłem pokarmu dla niedźwiedzi. Dzięki temu zwierzęta będą rzadziej poszukiwać jedzenia w pobliżu zabudowań.

Specjalna grupa interwencyjna

Kolejnym ważnym elementem projektu będzie powołanie wyspecjalizowanej grupy interwencyjnej, która będzie reagować w sytuacjach, gdy niedźwiedź pojawi się w pobliżu zabudowań lub miejsc uczęszczanych przez ludzi. W województwie podkarpackim do tej pory brakowało jednostki zdolnej do szybkiej i profesjonalnej reakcji w takich przypadkach.

Zespół zostanie wyposażony m.in. w dwa samochody terenowe, drony z kamerami termowizyjnymi, fotopułapki, obroże telemetryczne oraz specjalistyczny sprzęt do obserwacji i monitoringu zwierząt. W razie potrzeby możliwe będzie również bezpieczne płoszenie lub odłów niedźwiedzia i jego przemieszczenie w inne miejsce. Każda interwencja związana z odłowem lub uspokojeniem zwierzęcia będzie prowadzona przy udziale lekarza weterynarii.

Dwa centra operacyjne pozwolą skrócić czas reakcji na zgłoszenia i objąć działaniami cały obszar występowania niedźwiedzia w Bieszczadach.

Wiedza i dobre praktyki dla mieszkańców

Istotną częścią przedsięwzięcia będzie również edukacja. W miejscach o dużym ruchu turystycznym pojawią się tablice informacyjne, a w gminach objętych projektem organizowane będą spotkania z mieszkańcami, rolnikami i przedstawicielami samorządów. Ich celem będzie przekazanie praktycznych wskazówek dotyczących bezpiecznego zachowania na terenach zamieszkiwanych przez duże drapieżniki.

Powstaną także materiały filmowe, które pomogą zwiększyć świadomość społeczną i promować właściwe postawy wobec dzikiej przyrody.

Nowoczesne narzędzia do zarządzania konfliktem

Do zarządzania konfliktami z dużymi drapieżnikami zostanie stworzona platforma informatyczna. System umożliwi gromadzenie i analizowanie danych z różnych źródeł – m.in. z obroży telemetrycznych, fotopułapek czy raportów interwencyjnych. Dzięki temu będzie można szybciej identyfikować miejsca, w których dochodzi do spotkań ludzi z niedźwiedziami, a także planować działania zapobiegawcze. Z platformy będą mogły korzystać m.in. RDOŚ, Lasy Państwowe, samorządy oraz służby odpowiedzialne za bezpieczeństwo.

Celem projektu jest jednoczesne zwiększenie bezpieczeństwa mieszkańców oraz poprawa ochrony niedźwiedzia brunatnego – jednego z najbardziej charakterystycznych gatunków polskiej fauny. Połączenie działań prewencyjnych, interwencyjnych i edukacyjnych ma pomóc w ograniczeniu konfliktów oraz budowaniu społecznej akceptacji dla obecności tego zwierzęcia w polskich Karpatach, gdzie żyje ponad 100 niedźwiedzi.

Całkowity koszt projektu wynosi ponad 16 mln zł, z czego dofinansowanie z programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021–2027 to blisko 14 mln zł.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera.