Naturalna Nida - Wody Polskie odbudowują korytarz ekologiczny na 39 km doliny rzeki
W XX wieku dolina Nidy została zmeliorowana, a na rzece powstały jazy, progi i obwałowania. Ryby i inne organizmy wodne straciły możliwość swobodnej wędrówki, a dolina - dużą część zdolności do zatrzymywania wody. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie realizuje projekt pn. „Odbudowa różnorodności biologicznej doliny Nidy, poprzez odbudowę korytarzy ekologicznych i zwiększenie retencji gruntowej”, który ma przywrócić ciągłość korytarza ekologicznego doliny Nidy i zwiększyć retencję dolinową. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) wspiera go kwotą 76,5 mln zł z programu Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej 2021-2027 (FEPW).
W skrócie:
• Projekt obejmuje ok. 39 km doliny Nidy między Brzeźnem a Pińczowem oraz jej dopływy: Mierzawę i Brzeźnicę.
• Udrożnionych zostanie 8 barier migracyjnych na Nidzie i 4 na Mierzawie.
• Rewitalizowane zostaną starorzecza, a w delcie śródlądowej Nidy powstanie naturalny obszar zalewowy.
• W Nidzie i Mierzawie stwierdzono zagrożone gatunki ryb: piekielnicę i świnkę.
• Wartość projektu to 94,5 mln zł, a wsparcie NFOŚiGW z programu FEPW 2021–2027 to 76,5 mln zł.
Dlaczego dolina Nidy wymaga odbudowy
Dolina Nidy to cenny przyrodniczo obszar o znaczeniu ponadregionalnym. Odcinek objęty projektem został w XX wieku przekształcony przez liczne zabiegi melioracyjne, regulację koryta i budowę urządzeń wodnych, co znacząco zaburzyło naturalne funkcjonowanie rzeki oraz jej doliny. Zmiany te doprowadziły do zniszczenia zdolności retencyjnych doliny, która zatrzymywała wodę w glebie i na powierzchni terenu. Zabudowa hydrotechniczna przecięła naturalne korytarze ekologiczne i ograniczyła migrację organizmów wodnych.
Przyspieszył też spływ wód, a koryto Nidy poniżej uregulowanego odcinka uległo wypłyceniu. W efekcie powodzie zaczęły występować częściej i obejmować większy obszar, co zwiększyło zagrożenie dla terenów zamieszkanych i zagospodarowanych w dolinie.
Wolna droga dla ryb
Najważniejszym celem projektu jest udrożnienie i przywrócenie ciągłości korytarza ekologicznego doliny Nidy. Wody Polskie udrożnią 8 barier migracyjnych na Nidzie i 4 na Mierzawie. Przewidziano m.in. likwidację jazów i progów piętrzących oraz budowę przepławek dla ryb – z zastosowaniem rozwiązań bliskich naturze.
Dzięki temu ryby i inne organizmy wodne będą mogły swobodnie przemieszczać się wzdłuż rzek. Ma to znaczenie dla ich zimowania oraz migracji tarłowych i pokarmowych. W Nidzie i Mierzawie stwierdzono obecność zagrożonych gatunków ryb – piekielnicy i świnki – a prace udrożnieniowe mogą pozytywnie wpłynąć na stan ich populacji.
Więcej wody w dolinie
Drugim filarem projektu jest zwiększenie retencji dolinowej. W Umianowicach przebudowany i rozbudowany zostanie system rowów, a na terenie zostaną zamontowane urządzenia pomiarowe. W
Brzeźnie oraz w Pińczowie rewitalizowane będą starorzecza. Ich częściowe nawodnienie i przywrócenie stałego połączenia z korytem Nidy zapewni dopływ świeżej wody i poprawi warunki tlenowe dla roślin i organizmów dennych.
W delcie śródlądowej Nidy rozebrane zostanie prawostronne obwałowanie o długości ponad 3 km. Dzięki temu działaniu powstanie naturalny teren zalewowy, który będzie okresowo magazynował nadmiar wody. Zatrzymanie wody w dolinie na dłużej ma łagodzić skutki suszy i ograniczać ryzyko powodziowe podczas intensywnych opadów.
Na jakim etapie jest projekt
Umowę o dofinansowanie NFOŚiGW i Wody Polskie podpisały 30 sierpnia 2024 r. Projekt potrwa do końca 2028 r. W kwietniu 2026 r. Wody Polskie podpisały umowę z wykonawcą pierwszych robót, obejmujących m.in. udrożnienie barier migracyjnych na rzekach Nidzie i Mierzawie oraz rewitalizację starorzeczy w rejonie Pińczowa. W lipcu 2026 r. zawarto umowę o wartości ponad 18 mln zł na prace w Umianowicach i w delcie śródlądowej Nidy. Roboty budowlane w obu tych miejscach ruszyły w sierpniu 2026 r.
Inwestujemy w naturę
Projekt kosztuje 94,5 mln zł, z czego 76,5 mln zł to dofinansowanie z programu FEPW 2021–2027, z działania 2.3 Bioróżnorodność. Jest jednym z przedsięwzięć, w których NFOŚiGW wspiera przywracanie naturalnego stanu rzek i ekosystemów zależnych od wód. Oprócz korzyści dla przyrody przyniesie także zmniejszenie ryzyka powodziowego dla mieszkańców doliny Nidy. Ten projekt to przykład nowoczesnego podejścia do gospodarki wodnej, czyli łączenia potrzeb przyrody, bezpieczeństwa mieszkańców oraz zrównoważonego rozwoju regionu.
