Przedszkole dla żółwi - jak Poleski Park Narodowy ratuje swoje mokradła
Żółw błotny to jedyny żółw żyjący dziko w Polsce i gatunek narażony na wyginięcie. Jego największa populacja występuje na Polesiu Lubelskim, także w Poleskim Parku Narodowym. Park od lat chroni jego gniazda, a najmłodsze żółwie przeczekują zimę pod okiem przyrodników. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) wspiera ochronę żółwi i całych poleskich mokradeł w latach 2025-2029 kwotą ponad 5,4 mln zł z programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027 (FEnIKS).
W skrócie
- Poleski Park Narodowy prowadzi czynną ochronę żółwia błotnego od 1998 r.
- Gniazda żółwi są zabezpieczane przed drapieżnikami, a młode zimują w Ośrodku Ochrony Żółwia Błotnego.
- Projekt obejmuje 13 zagrożonych gatunków, m.in. lipiennika Loesela, obuwika pospolitego i strzeblę błotną.
- Park ogranicza sześć gatunków inwazyjnych, w tym sumika karłowatego i wizona amerykańskiego.
- NFOŚiGW wspiera projekt kwotą ponad 5,4 mln zł z programu FEnIKS 2021–2027.
Opieka od gniazda do wiosny
Poleski Park Narodowy chroni żółwia błotnego od 1998 r., a nowy projekt pozwala kontynuować tę pracę do 2029 r. Wszystko zaczyna się na lęgowiskach, gdzie w sezonie pracują przyrodnicy parku. Obserwują samice, sprawdzają, ile jest gniazd i gdzie się znajdują. Zagrożone gniazda przykrywają specjalnymi osłonami z siatki, które chronią jaja przed drapieżnikami.
Nie ze wszystkich jaj młode zdążą się wykluć przed końcem sezonu. Takie jaja przyrodnicy doinkubowują w Ośrodku Ochrony Żółwia Błotnego. Młode żółwie spędzają tam zimę pod opieką pracowników parku, a wiosną wracają do zbiorników wodnych w pobliżu lęgowisk. W ramach projektu park kupi do ośrodka m.in. 3500 opakowań karmy i 60 specjalnych żarówek. Odkrzaczy też miejsca, w których żółwie żyją na co dzień.
Takie działania są konieczne, bo żółwiowi zagraża przede wszystkim zarastanie lęgowisk i zanikanie miejsc, w których stale przebywa. Groźne są też drapieżniki w okresie lęgowym oraz obce inwazyjne gatunki żółwi. Bez czynnej ochrony liczba żółwi mogłaby się zmniejszyć. Park podkreśla, że dzięki obserwacji samic, zabezpieczaniu gniazd i opiece nad młodymi populacja tego rzadkiego gada może stale rosnąć.
Łąki, torfowiska i rzadkie rośliny
Żółw jest najbardziej znanym mieszkańcem Polesia, ale ochrony potrzebuje tu znacznie więcej gatunków i siedlisk. Większość ekosystemów parku to siedliska zależne od wody. Projekt obejmuje też cenne siedliska nieleśne, m.in. torfowiska, łąki i murawy. Bez zabiegów ochronnych zarastają one drzewami i krzewami, a wraz z nimi znikają rzadkie rośliny.
Dlatego park usuwa drzewa, krzewy i odrośla oraz kosi wybrane tereny. W ciągu pięciu lat zabiegi obejmą blisko 867 ha, a ochroną zostaną objęte siedliska i stanowiska roślin na powierzchni 411,5 ha. Wśród chronionych gatunków są m.in. lipiennik Loesela, obuwik pospolity, lilia złotogłów i wierzba lapońska. Łącznie projekt obejmuje 13 zagrożonych gatunków: 11 gatunków roślin, strzeblę błotną i żółwia błotnego.
Wszystkie prace wynikają z planu ochrony Poleskiego Parku Narodowego i obszarów Natura 2000: Ostoi Poleskiej, Polesia oraz Bagna Bubnów. Park będzie też sprawdzał, czy zabiegi przynoszą oczekiwany efekt.
Obcy w poleskich wodach
Rodzimej przyrodzie Polesia szkodzą gatunki obce. W trzech naturalnych zbiornikach i dwóch kompleksach stawów park prowadzi odłowy sumika karłowatego i karasia srebrzystego, a w zbiornikach naturalnych wpuszcza rodzime gatunki ryb. Śledzi również występowanie wizona amerykańskiego i zwalcza ten gatunek, bo zagraża ptakom wodno-błotnym. Na lądzie ogranicza nawłoć kanadyjską, nawłoć późną i czeremchę amerykańską.
Park odmuli ponadto siedem torfianek i przesiedli do nich strzeblę błotną, niewielką rybę z populacji żyjącej w parku. Kupi 15 nowych rejestratorów poziomu wody. Zastąpią zepsute urządzenia albo staną w trudno dostępnych miejscach, gdzie pracownicy nie mogą prowadzić regularnych pomiarów. Stała kontrola poziomu wody to podstawa planowania ochrony mokradeł. Zaplanowano również warsztaty dla mieszkańców okolicy, które pokażą, po co prowadzi się ochronę przyrody i jak łączy się ona z przystosowaniem do zmian klimatu.
Inwestujemy w naturę
Projekt Poleskiego Parku Narodowego potrwa do końca 2029 r., a jego całkowita wartość przekracza 6,3 mln zł. Jest kontynuacją działań, które park prowadzi od lat. NFOŚiGW wspiera polskie parki narodowe od 37 lat, a łączna wartość tego wsparcia przekroczyła 1 mld zł. Pieniądze z Funduszy Europejskich w programach FEnIKS i Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej 2021–2027 (FEPW) pozwalają parkom prowadzić czynną ochronę przyrody, na którą same nie miałyby środków. Dzięki temu na Polesiu każdej wiosny do wody mogą wracać kolejne młode żółwie.
