Odra

W Polsce obserwuje się wzrost temperatury powietrza oraz zmianę charakteru opadów, co w połączeniu z niską retencją krajobrazu wpływa na warunki hydrologiczne i jakość wód w rzekach. Konsekwencjami są: rozwój suszy hydrologicznej, pogorszenie jakości wód, nasilenie zakwitów sinic i glonów wraz z ich negatywnymi skutkami.

W Katowicach 16 czerwca odbyło się wyjazdowe spotkanie Międzyresortowego Zespołu ds. Odry. Narada była podzielona na dwie części: pierwsza z nich dotyczyła przygotowania służb do ewentualnych sytuacji kryzysowych związanych z nadchodzącym sezonem letnim. Druga część narady była poświęcona bieżącej sytuacji panującej w dorzeczu Odry. Spotkania prowadziła Urszula Zielińska, Sekretarz Stanu w Ministerstwie klimatu i Środowiska.

W związku z informacjami o lokalnych śnięciach ryb, jakie odnotowano w dniu 2 czerwa br. na Odrze w rejonie Szczecina, na zlecenie Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Szczecinie pobrano próbki wody z trzech punktów pomiarowych: Bulwaru Piastowskiego, Kanału Zielonego oraz Mariny Dąbie.

Najnowsze badania monitoringu interwencyjnego nie wykazały obecności „złotej algi” w rzece Odrze, Kłodnicy, Kanale Gliwickim oraz Jeziorze Dzierżno Duże. Ze względu na nadchodzący wzrost temperatury i rozwijającą się suszę hydrologiczną, sytuacja związana z rozwojem „złotej algi” może się jednak dynamicznie zmieniać. Dlatego wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska (WIOŚ) nadal systematyczne badają próbki wody, a regionalne służby prowadzą wizje w terenie.

Najnowsze badania prowadzone przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ) nie wykazały obecności „złotej algi” w dorzeczu Odry. Obecnie sytuacja jest oceniania jako stabilna. Jednak nie można wykluczyć ryzyka rozwoju „złotej algi”, ze względu na rozpoczynający się sezon wegetacyjny.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska uruchomiło nabór na pilotaż innowacyjnych technologii ograniczających zasolenie Odry. Nabór realizowany przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej ma wesprzeć poszukiwanie mniej energochłonnych metod odsalania wód kopalnianych i przetestowanie ich w warunkach przemysłowych.

Budowa automatycznego monitoringu i aktualizacja procedur, zwiększenie odporności i ochrony ekosystemów oraz redukcja zasolenia Odry - to kluczowe cele Międzyresortowego Zespołu ds. Odry w nadchodzącym sezonie wiosenno-letnim.

Plan odsalania Odry powstał, żeby poprawić stan ekologiczny rzeki. Wdrożony obecnie Etap I planu zakłada zwiększenie do 2030 roku zdolności retencyjnych zakładów wydobywczych oraz przetestowanie innowacyjnych technologii, które pomogą obniżyć koszty odsalania. Inwestycje wskazane w tym etapie planu pozwolą na znaczące zredukowanie zasolenia Odry w okresie letnim, czyli najbardziej wrażliwym dla rzeki: o 59% na terenie Dolnego Śląska i o 14% na Górnym Śląsku.

W sezonie 2025 „złota alga” rozwijała się przede wszystkim w Kanale Gliwickim oraz w okolicznym Jeziorze Farskim, na terenie Śląska. Do zakwitu tego glonu doszło dwa razy w Kanale Gliwickim. Dzięki przyjętym procedurom zarządzania kryzysowego, regularnemu monitorowaniu stanu wód i wdrażaniu rekomendacji Międzyresortowego Zespołu ds. Odry, w 2025 roku, mimo bardzo niekorzystnych warunków hydrologicznych panujących w dorzeczu, „złota alga” nie dostała się do nurtu Odry.

Badania monitoringowe nie stwierdziły obecności „złotej algi” w Odrze, Kłodnicy ani Kanale Gliwickim. Glon ten jest notowany obecnie jedynie w Jeziorze Farskim na terenie Śląska. W związku z sezonem zimowym, Odra jest monitorowana w tzw. cyklu pozawegetacyjnym. Trwają prace nad rozwiązaniami systemowymi: opracowany został pierwszy etap planu, który zakłada redukcję zasolenia Odry do 2030 roku. Równolegle prowadzone są działania związane z pilotażem monitoringu automatycznego.