Rozpoczyna się sezon kleszczowy - jak chronić się przed boreliozą i kleszczowym zapaleniem mózgu?
09.03.2026
Wraz z nadchodzącą wiosną i wzrostem temperatury rozpoczyna się sezon aktywności kleszczy, pasożyty te zaczynają intensywnie żerować. Można je spotkać nie tylko w lasach, ale także w parkach miejskich, na łąkach, działkach czy w przydomowych ogrodach. Z tego powodu wiosną i latem znacząco wzrasta ryzyko ukąszenia przez kleszcza oraz zakażenia chorobami odkleszczowymi.
Najczęściej spotykanym w Europie gatunkiem jest Ixodes ricinus, który może przenosić różne drobnoustroje chorobotwórcze. Do najważniejszych chorób przenoszonych przez kleszcze należą Borelioza oraz Kleszczowe zapalenie mózgu.
Borelioza – najczęstsza choroba odkleszczowa
Borelioza to bakteryjna choroba zakaźna wywoływana przez krętki z rodzaju Borrelia. Do zakażenia dochodzi najczęściej w wyniku ukąszenia przez zakażonego kleszcza, który podczas żerowania wprowadza bakterie do organizmu człowieka.
Objawy boreliozy
Najbardziej charakterystycznym objawem wczesnej boreliozy jest rumień wędrujący – zaczerwienienie skóry pojawiające się w miejscu ukąszenia, które stopniowo się powiększa. Zmiana ta zwykle pojawia się od kilku dni do kilku tygodni po ukąszeniu i może osiągać średnicę nawet kilkunastu centymetrów.
Do innych objawów wczesnej fazy choroby mogą należeć:
-
gorączka lub stan podgorączkowy,
-
bóle głowy,
-
zmęczenie i osłabienie,
-
bóle mięśni i stawów,
-
powiększenie węzłów chłonnych.
Jeśli choroba nie zostanie rozpoznana i leczona odpowiednio wcześnie, bakterie mogą rozprzestrzenić się w organizmie i doprowadzić do poważniejszych powikłań, takich jak:
-
zapalenie stawów,
-
zaburzenia neurologiczne,
-
problemy z sercem.
Wczesne rozpoznanie boreliozy jest bardzo ważne, ponieważ choroba ta jest skutecznie leczona antybiotykami, zwłaszcza na początkowym etapie.
Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM)
Drugą poważną chorobą przenoszoną przez kleszcze jest Kleszczowe zapalenie mózgu. Jest to choroba wirusowa atakująca ośrodkowy układ nerwowy.
Do zakażenia może dojść bardzo szybko po ukąszeniu przez zakażonego kleszcza, ponieważ wirus znajduje się w jego ślinie i może zostać przekazany do organizmu już na początku żerowania.
Przebieg choroby
Kleszczowe zapalenie mózgu często przebiega dwufazowo.
Pierwsza faza przypomina objawy grypy i może obejmować:
-
gorączkę,
-
bóle mięśni,
-
bóle głowy,
-
ogólne osłabienie.
Po kilku dniach objawy mogą ustąpić, jednak u części osób rozwija się druga faza choroby, w której dochodzi do zajęcia układu nerwowego. Mogą wtedy pojawić się:
-
silne bóle głowy,
-
sztywność karku,
-
zaburzenia świadomości,
-
problemy z koncentracją,
-
zaburzenia równowagi.
W cięższych przypadkach choroba może prowadzić do zapalenia mózgu lub opon mózgowo-rdzeniowych oraz trwałych powikłań neurologicznych.
W przeciwieństwie do boreliozy nie istnieje leczenie przyczynowe KZM – stosuje się jedynie leczenie objawowe. Dlatego bardzo ważna jest profilaktyka, w tym szczepienie ochronne, które skutecznie zmniejsza ryzyko zachorowania.
Jak zmniejszyć ryzyko ukąszenia przez kleszcza?
Podczas spacerów w lesie lub parku warto pamiętać o kilku zasadach profilaktyki:
-
zakładaj długie spodnie i koszule z długim rękawem,
-
stosuj preparaty odstraszające kleszcze (repelenty),
-
unikaj wysokiej trawy i gęstych zarośli,
-
po powrocie do domu dokładnie obejrzyj skórę – szczególnie pachy, pachwiny, zgięcia kolan i okolice głowy.
Szybkie usunięcie kleszcza zmniejsza ryzyko zakażenia niektórymi chorobami odkleszczowymi.
Wiosna i rosnące temperatury oznaczają początek sezonu kleszczowego. Warto zachować ostrożność podczas aktywności na świeżym powietrzu, ponieważ ukąszenie kleszcza może prowadzić do zakażenia takimi chorobami jak Borelioza czy Kleszczowe zapalenie mózgu. Odpowiednia profilaktyka, szybkie zauważenie pasożyta oraz obserwacja miejsca ukąszenia pozwalają znacząco zmniejszyć ryzyko poważnych powikłań zdrowotnych.
